౩. తతియో పరిచ్ఛేదో

చేతసికవిభాగనిద్దేసవణ్ణనా

౮౯. సబ్బే చేతసికా వుత్తా, బుద్ధేనాదిచ్చబన్ధునా యే సబ్బే చేతసికా ఆదిచ్చబన్ధునా బుద్ధేన వుత్తా, తే సబ్బే చేతసికా నామసామఞ్ఞతో నామసమానభావేన ద్వేపఞ్ఞాసభవన్తి తే, అనోత్తప్పపరియోసానా ద్విపఞ్ఞాస భవన్తి.

౯౦-౯౨. చతుపఞ్ఞాసధా కామే, రూపే పఞ్చదసేరితా కామే కామావచరే చతుపఞ్ఞాస చిత్తాని ఈరితా. రూపే రూపావచరే పఞ్చదస చిత్తాని ఈరితా భవన్తి. ద్వాదసారూపే అరూపావచరే ద్వాదస చిత్తాని భవన్తి. చత్తాలీస మనాసవా లోకుత్తరచిత్తాని చత్తాలీస భవన్తి, ఏకవీససతం సబ్బే చిత్తుప్పాదా సమాసతో సఙ్ఖేపతో ఏకవీససతం హోతి. ఏతేసు తేసముప్పత్తిం ఇతో పరం ఏతేసు మయా వుత్తేసు చిత్తేసు తేసం ఫస్సాదీనం ధమ్మానం ఉప్పత్తిం ఏకం ఏకం ఉద్ధరిత్వా చిత్తచేతసికేసు భిక్ఖూనం పాటవత్థాయ అహం పవక్ఖామి దేసిస్సామి.

౯౩. ఏకగ్గతా చిత్తేకగ్గతా మనక్కారో మనసికారో జీవితం ఫస్సపఞ్చకం ఏతే అట్ఠ చేతసికా అవినిబ్భోగా అఞ్ఞమఞ్ఞతో అవిగతా ఏకుప్పాదా సమానుప్పాదా సహక్ఖయా సహవయా.

౯౪. ఫస్సో చ వేదనా సఞ్ఞా, చేతనా జీవితిన్ద్రియం ఏకగ్గతా మనక్కారో ఇమే చేతసికా సబ్బసాధారణా సబ్బచిత్తేహి సాధారణా, సబ్బచిత్తానం సాధారణా వా.

౯౫. వితక్కో పఞ్చపఞ్ఞాస-చిత్తేసు సముదీరితో. చారో ఛసట్ఠిచిత్తేసు వితక్కో తావ ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణవజ్జితకామావచరేసు చేవ ఏకాదససు పఠమజ్ఝానచిత్తేసు చాతి పఞ్చపఞ్ఞాసచిత్తేసు భగవతా సముదీరితో. విచారో ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణవజ్జితకామావచరచిత్తేసు ఏకాదససు పఠమజ్ఝానచిత్తేసు చ ఏకాదససు దుతియజ్ఝానచిత్తేసు చాతి ఛసట్ఠిచిత్తేసు జాయతి. ఏత్థ ఏతస్మిం వచనే సంసయో నత్థి.

౯౬. ఏకపఞ్ఞాసచిత్తేసు, పీతి తేసట్ఠియా సుఖం పీతిదోమనస్సుపేక్ఖాసహగతకాయవిఞ్ఞాణచతుత్థజ్ఝానవజ్జితేసు ఏకపఞ్ఞాసచిత్తేసు జాయతి. సుఖం దోమనస్సదుక్ఖుపేక్ఖాసహగతవజ్జితేసు తేసట్ఠిచిత్తేసు జాయతి. ఉపేక్ఖా సోమనస్ససుఖదుక్ఖసహగతవజ్జితేసు పఞ్చపఞ్ఞాసచిత్తేసు జాయతి. దుక్ఖం అకుసలవిపాకకాయవిఞ్ఞాణపటిఘసహగతేసు తీసు చిత్తేసు జాయతి.

౯౭. హోతి ద్వాసట్ఠిచిత్తేసు, సోమనస్సిన్ద్రియం పన దోమనస్సదుక్ఖసుఖుపేక్ఖాసహగతవజ్జితేసు ద్వాసట్ఠిచిత్తేసు జాయతి. దుక్ఖిన్ద్రియం పనేకస్మిం అకుసలవిపాకే కాయవిఞ్ఞాణే జాయతి. తథేకమ్హి సుఖిన్ద్రియం తథా ఏకస్మిం పుఞ్ఞపాకే కాయవిఞ్ఞాణే హోతి.

౯౮. పఞ్చుత్తరసతే చిత్తే, వీరియం ఆహ నాయకో జినో పఞ్చద్వారావజ్జనద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణసమ్పటిచ్ఛనసన్తీరణవజ్జితే పఞ్చుత్తరసతే చిత్తే వీరియం ఆహ కథేసి. చతుత్తరసతే చిత్తే, సమాధిన్ద్రియమబ్ర్వి విచికిచ్ఛాసహగతద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణసమ్పటిచ్ఛనసన్తీరణపఞ్చద్వారావజ్జనవజ్జితే చతుత్తరసతే చిత్తే సమాధిన్ద్రియం అవోచ.

౯౯. సబ్బాహేతుకచిత్తాని, ఠపేత్వా చేకహేతుకే సబ్బాని అట్ఠారస అహేతుకచిత్తాని ఏకహేతుకచిత్తద్వయఞ్చ ఠపేత్వా సేసస్మిం ఏకుత్తరసతే చిత్తే ఛన్దస్స ఉప్పత్తిం ఉద్దిసే పణ్డితో కథేయ్య.

౧౦౦. ఠపేత్వా దస విఞ్ఞాణే చక్ఖువిఞ్ఞాణాదికే దస విఞ్ఞాణే చ విచికిచ్ఛాయుతమ్పి చిత్తం ఠపేత్వా సేసస్మిం దసుత్తరసతే చిత్తే అధిమోక్ఖో భగవతా ఉదీరితో.

౧౦౧-౨. సద్ధా సతి హిరీ ఓత్తప్పం అలోభో అదోసో తత్రమజ్ఝత్తం ఛ యుగళా చ ఇతి ఇమే ఏకూనవీసతి ధమ్మా నియతా హుత్వా ఏకనవుతియా చిత్తే జాయన్తి. ఏకూనవీసతి ధమ్మా అహేతుకేసు అట్ఠారససు అపుఞ్ఞేసు ద్వాదససు అకుసలేసు న జాయరే న జాయన్తి.

౧౦౩. ఏకూనాసీతియా చిత్తే, పఞ్ఞా జాయతి సబ్బదా పఞ్ఞా ద్వాదసఅకుసలఅట్ఠారసఅహేతుకమహాకుసలఞాణవిప్పయుత్తమహావిపాకఞాణవిప్పయుత్తమహాకిరియాఞాణవిప్పయుత్తవజ్జితే ఏకూనాసీతియా చిత్తే జాయతి. అట్ఠవీసతియా చిత్తే, కరుణాముదితా సియుం కరుణాముదితా అట్ఠసు మహాకుసలేసు, అట్ఠసు మహాకిరియాసు, రూపావచరపఞ్చమజ్ఝానవజ్జితేసు ద్వాదసరూపావచరేసు చాతి అట్ఠవీసతియా చిత్తేసు సియుం భవేయ్యుం.

౧౦౪. కామావచరపుఞ్ఞేసు, సబ్బలోకుత్తరేసు చ కామావచరమహాకుసలేసు చిత్తేసు సబ్బేసు లోకుత్తరేసు చాతి సహ అట్ఠకే చత్తాలీసవిధే చిత్తే విరతిత్తయం హోతి.

౧౦౫. సద్ధా సతి హిరోత్తప్పం అలోభాదిత్తయమ్పి చ యుగళాని ఛ చ మజ్ఝత్తం కరుణాముదితాపి చ.

౧౦౬. తథా తిస్సో విరతియో సబ్బే తే పఞ్చవీసతి ధమ్మా మహాకుసలచిత్తసమ్పయుత్తఅబ్యాకతచిత్తసమ్పయుత్తాతి కుసలేన సబ్బేసుయేవ ధమ్మేసు ఛేకేన విజితఙ్గణేన పకాసితా.

౧౦౭. అహిరీకం అనోత్తప్పం, మోహో ఉద్ధచ్చమేవ చాతి ఇమే చత్తారో ధమ్మా నియతా హుత్వా ద్వాదసాపుఞ్ఞచిత్తేసుయేవ ద్వాదసఅకుసలచిత్తేసుయేవ జాయరే జాయన్తి.

౧౦౮-౯. లోభో దోసో చ మోహో చ, మానో దిట్ఠి చ సంసయో విచికిచ్ఛా మిద్ధం ఉద్ధచ్చం కుక్కుచ్చం థినం మచ్ఛరియమ్పి చ అహిరికం అనోత్తప్పం ఇస్సా చ దోమనస్సకం ఏతే ధమ్మా అకుసలా అకుసలచిత్తసమ్పయుత్తా ఏకన్తేన మహేసినా విజితఙ్గణవిగతమలేన వుత్తా.

౧౧౦. లోభో అట్ఠసు లోభమూలేసు చిత్తేసు భగవతా నిద్దిట్ఠో దస్సితో. దిట్ఠి చతూసు దిట్ఠిసమ్పయుత్తేసు చిత్తేసు వుత్తా. మానో దిట్ఠివిప్పయుత్తేసు చతూసు గాహూపవాదప్పభిన్దనేన వుత్తో. దోసో ద్వీసు ఏవ పటిఘసమ్పయుత్తేసు చిత్తేసు మునిన్దేన వుత్తో.

౧౧౧. ఇస్సామచ్ఛేరకుక్కుచ్చా ద్వీసు దోసమూలేసు చిత్తేసు జాయన్తి, నో సహ సహ నో జాయన్తి, ఏకేకోవ జాయన్తీతి అత్థో. విచికిచ్ఛా పనేకస్మిం విచికిచ్ఛా పన ఏకస్మిం విచికిచ్ఛాసహగతచిత్తే జాయతి. థినమిద్ధం పఞ్చసు ససఙ్ఖారికఅకుసలచిత్తేసు జాయతి.

౧౧౨-౩. ఫస్సో చ వేదనా సఞ్ఞా, చేతనా జీవితం మనో వితక్కో చ విచారో చ పీతి వీరియం సమాధి చ ఛన్దో చేవాధిమోక్ఖో చ మనసికారో చ చుద్దస ధమ్మా కుసలా చ కుసలచేతసికా చ హోన్తి. అకుసలా చేవ అకుసలచేతసికా చేవ అబ్యాకతాపి చ అబ్యాకతచేతసికా చ హోన్తి.

౧౧౪. ఏకూనతింసచిత్తేసు, ఝానం పఞ్చఙ్గికం మతం చతూసు సోమనస్ససహగతాకుసలేసు, ద్వాదససు సోమనస్ససహగతమహాకుసలమహావిపాకమహాకిరియచిత్తేసు, సుఖసన్తీరణహసితుప్పాదచిత్తేసు, తీసు రూపపఠమజ్ఝానచిత్తేసు, అట్ఠసు లోకుత్తరపఠమజ్ఝానచిత్తేసు చాతి ఏకూనతింసచిత్తేసు పఞ్చఙ్గికం పఞ్చావయవఝానయుత్తం ఝానం సుగతేన మతం. ఉపేక్ఖాసహగతాని చత్తారి లోభమూలాని చ ద్వే దోసమూలాని చ ద్వే మోహమూలాని చ మనోధాతుత్తికఞ్చ ఉపేక్ఖాసహగతా తిస్సో అహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతుయో చ ద్వాదసుపేక్ఖాసహగతాని మహాకుసలమహావిపాకకిరియచిత్తాని తీణి రూపదుతియజ్ఝానచిత్తాని అట్ఠ లోకుత్తరదుతియజ్ఝానచిత్తాని చాతి సత్తతింస చిత్తాని చతుఝానఙ్గయుత్తాని చతుఝానావయవయుత్తాని ఇతి ఏవం నిద్దిసే కథేయ్య.

౧౧౫. ఏకాదసవిధం చిత్తం, తివఙ్గికముదీరితం తీణి రూపావచరతతియజ్ఝానచిత్తాని, అట్ఠలోకుత్తరతతియజ్ఝానచిత్తాని చాతి ఏకాదసవిధం చిత్తం తివఙ్గికం తిఅవయవఝానయుత్తం, ఛ రూపావచరచతుత్థజ్ఝానపఞ్చమజ్ఝానచిత్తాని, ద్వాదసారూపావచరచిత్తాని, సోళస లోకుత్తరచతుత్థజ్ఝానపఞ్చమజ్ఝానచిత్తాని చాతి చతుతింసవిధం చిత్తం దువఙ్గికం ద్విఅవయవఝానయుత్తం ఉదీరితం జినేన ఈరితం.

౧౧౬. సభావేనావితక్కేసు, ఝానఙ్గాని న ఉద్ధరే సభావేన పకతియా అవితక్కేసు వితక్కవిరహితేసు ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణేసు ఝానఙ్గాని ఝానావయవాని జినో న ఉద్ధరే. అయమేత్థాధిప్పాయో – అఞ్ఞత్థ వితక్కో ఝానచిత్తేన విప్పహీనో భాసితో, ఇమేసు పన నేవ ఝానచిత్తేన పహీనా, పకతియా వితక్కవిరహితాని ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణాని సబ్బాహేతుకచిత్తేసు మగ్గఙ్గాని మగ్గావయవాని జినో న ఉద్ధరే న దేసేయ్య.

౧౧౭. బుధో జినో ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణేసు మనోధాతుత్తికే చ తీసు సన్తీరణేసు చాతి సోళసచిత్తేసు తీణిన్ద్రియాని వదే కథేయ్య. ఏకస్మిం పన చత్తారి ఏకస్మిం విచికిచ్ఛాసహగతచిత్తే చత్తారి ఇన్ద్రియాని హోన్తి, ఏకాదససు అకుసలచిత్తేసు విచికిచ్ఛాయుత్తచిత్తవజ్జితేసు హసితుప్పాదే చేవ వోట్ఠబ్బనచిత్తే చాతి తేరససు చిత్తేసు పఞ్చ ఇన్ద్రియాని బుధో భగవా ఉద్ధరే ఉద్ధరేయ్య.

౧౧౮. సత్త ద్వాదసచిత్తేసు, ఇన్ద్రియాని జినోబ్ర్వి జినో బుద్ధో ఞాణవిప్పయుత్తమహాకుసలమహావిపాకమహాకిరియాసఙ్ఖాతేసు ద్వాదసచిత్తేసు సత్త ఇన్ద్రియాని అబ్ర్వి కథేసి, ఏకేనూనేసు అట్ఠేవ, చత్తాలీసమనేసు చ జినో ఞాణసమ్పయుత్తమహాకుసలమహావిపాకమహాకిరియాసఙ్ఖాతేసు ద్వాదససు చిత్తేసు, పఞ్చదససు రూపేసు, ద్వాదససు అరూపేసు చాతి ఏకేనూనేసు చత్తాలీసమనేసు అట్ఠేవ ఇన్ద్రియాని అబ్ర్వి.

౧౧౯. చత్తాలీసాయ లోకుత్తరచిత్తేసు నవకం ఇన్ద్రియనవకం నాయకో అబ్ర్వి కథేసి. ఏవం ఇన్ద్రియయోగోపి, వేదితబ్బో విభావినా ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన చిత్తేసు ఇన్ద్రియయోగో విభావినా విసేసేన పఞ్ఞం భావేతుం పకాసేతుం సీలమేతస్సాతి విభావీ, తేన వేదితబ్బో.

౧౨౦. అమగ్గఙ్గాని నామేత్థ, అట్ఠారస అహేతుకా ఏత్థ ఏతేసు చిత్తేసు అట్ఠారస అహేతుకా నత్థి మగ్గో ఏతేసూతి అమగ్గఙ్గాని నామ, ఝానఙ్గాని న విజ్జన్తి, విఞ్ఞాణేసు ద్విపఞ్చసు ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణేసు ఝానఙ్గానిపి న సంవిజ్జన్తి.

౧౨౧. ఏకం చిత్తం దుమగ్గఙ్గం ఏకం విచికిచ్ఛాసహగతచిత్తం దుమగ్గఙ్గం దుమగ్గావయవం, చతూసు దిట్ఠివిప్పయుత్తాకుసలచిత్తేసు చ ద్వీసు పటిఘయుత్తేసు చ ఉద్ధచ్చయుత్తేసు చాతి సత్తసు చిత్తేసు చ తిమగ్గఙ్గాని తిమగ్గావయవాని హోన్తి. చత్తాలీసాయచిత్తేసు, మగ్గో సో చతురఙ్గికో చతూసు దిట్ఠిసమ్పయుత్తాకుసలేసు ఞాణవిప్పయుత్తమహాకుసలమహావిపాకమహాకిరియాసఙ్ఖాతేసు ద్వాదససు చిత్తేసు చ రూపావచరదుతియతతియచతుత్థపఞ్చమజ్ఝానసఙ్ఖాతేసు ద్వాదససు రూపావచరేసు, ద్వాదససు అరూపావచరేసు చాతి చత్తాలీసాయ చిత్తేసు చతురఙ్గికో మగ్గో చతురావయవో మగ్గో హోతి.

౧౨౨. పఞ్చద్దససు చిత్తేసు, మగ్గో పఞ్చఙ్గికో మతో ఞాణసమ్పయుత్తమహాకుసలమహావిపాకమహాకిరియాసఙ్ఖాతేసు ద్వాదససు, తీసు రూపపఠమజ్ఝానచిత్తేసు చాతి పఞ్చద్దససు చిత్తేసు పఞ్చఙ్గికో పఞ్చావయవో మగ్గో భగవతా మతో. ద్వత్తింసచిత్తేసు మగ్గో సత్తఙ్గికోపి చ లోకుత్తరదుతియతతియచతుత్థపఞ్చమజ్ఝానసఙ్ఖాతేసు ద్వత్తింసచిత్తేసు మగ్గో సత్తఙ్గికో సత్తావయవో హోతి.

౧౨౩. మగ్గో అట్ఠసు చిత్తేసు మగ్గఫలవసేన అట్ఠసు లోకుత్తరచిత్తేసు మగ్గో అట్ఠఙ్గికో అట్ఠావయవో హోతి. ఇతి పరిసమాపనే. తు పదపూరణే. ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన సబ్బచిత్తేసు మగ్గఙ్గాని మగ్గావయవాని ధీరో ఉద్ధరేయ్య, దేసేయ్యాతి అత్థో.

౧౨౪. బలాని ద్వే ద్విచిత్తేసు హసితుప్పాదవోట్ఠబ్బనసఙ్ఖాతేసు ద్వీసు చిత్తేసు ద్వే బలాని హోన్తి. ఏకస్మిం తీణి దీపయే ఏకస్మిం విచికిచ్ఛాయుత్తే తీణి బలాని ధీరో దీపయే పకాసేయ్య. విచికిచ్ఛాయుత్తతో సేసేసు ఏకాదససు అకుసలేసు చత్తారి బలాని హోన్తి. ఛ ద్వాదససు ఞాణవిప్పయుత్తమహాకుసలమహావిపాకమహాకిరియాసఙ్ఖాతేసు ద్వాదససు చిత్తేసు ఛ బలాని హోన్తీతి ధీరో నిద్దిసే కథేయ్య.

౧౨౫. ఏకూనాసీతియా సత్త ఞాణసమ్పయుత్తమహాకుసలమహావిపాకమహాకిరియాసఙ్ఖాతేసు ద్వాదససు కామావచరచిత్తేసు, సత్తవీసతియా మహగ్గతచిత్తేసు, చత్తాలీసలోకుత్తరచిత్తేసు చాతి ఏకూనాసీతియా చిత్తేసు సత్త బలాని హోన్తి. సోళసేవాబలాని తు ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణాని చ తిస్సో మనోధాతుయో చ తీణి సన్తీరణాని చాతి సోళస ఏవ చిత్తాని అబలాని బలవిరహితాని హోన్తి, ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన చిత్తం సబలం బలేన సహగతం అబలమ్పి చ బలవిరహితఞ్చాపి చిత్తం విఞ్ఞేయ్యం ధీరేన విజానితబ్బం.

౧౨౬. ఝానఙ్గమగ్గఙ్గబలిన్ద్రియాని, చిత్తేసు జాయన్తి హి యేసు యాని యేసు చిత్తేసు యాని ఝానఙ్గమగ్గఙ్గబలఇన్ద్రియాని జాయన్తి, మయా సమాసేన సముద్ధరిత్వా అసంసట్ఠం ఉద్ధరిత్వా తేసు చిత్తేసు సబ్బానిపి తాని ఝానఙ్గమగ్గఙ్గబలఇన్ద్రియాని సమాసేన సఙ్ఖేపేన మయా బుద్ధదత్తాచరియేన వుత్తాని కథితాని.

ఇతి అభిధమ్మావతారటీకాయ

చేతసికవిభాగనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తతియో పరిచ్ఛేదో.