౫. వీథిముత్తపరిచ్ఛేదో
౧. వీథిచిత్తవసేనేవం, పవత్తియముదీరితో.
పవత్తిసఙ్గహో నామ, సన్ధియం దాని వుచ్చతి.
౨. చతస్సో భూమియో, చతుబ్బిధా పటిసన్ధి, చత్తారి కమ్మాని, చతుధా మరణుప్పత్తి చేతి వీథిముత్తసఙ్గహే చత్తారి చతుక్కాని వేదితబ్బాని.
భూమిచతుక్కం
౩. తత్థ అపాయభూమి కామసుగతిభూమి రూపావచరభూమి అరూపావచరభూమి చేతి చతస్సో భూమియో నామ.
౪. తాసు నిరయో తిరచ్ఛానయోని పేత్తివిసయో అసురకాయో చేతి అపాయభూమి చతుబ్బిధా హోతి.
౫. మనుస్సా చాతుమహారాజికా తావతింసా యామా తుసితా నిమ్మానరతి పరనిమ్మితవసవత్తీ చేతి కామసుగతిభూమి సత్తవిధా హోతి.
౬. సా పనాయమేకాదసవిధాపి కామావచరభూమిచ్చేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
౭. బ్రహ్మపారిసజ్జా బ్రహ్మపురోహితా మహాబ్రహ్మా చేతి పఠమజ్ఝానభూమి.
౮. పరిత్తాభా అప్పమాణాభా ఆభస్సరా చేతి దుతియజ్ఝానభూమి.
౯. పరిత్తసుభా అప్పమాణసుభా సుభకిణ్హా చేతి తతియజ్ఝానభూమి.
౧౦. వేహప్ఫలా అసఞ్ఞసత్తా సుద్ధావాసా చేతి చతుత్థజ్ఝానభూమీతి రూపావచరభూమి సోళసవిధా హోతి.
౧౧. అవిహా అతప్పా సుదస్సా సుదస్సీ అకనిట్ఠా చేతి సుద్ధావాసభూమి పఞ్చవిధా హోతి.
౧౨. ఆకాసానఞ్చాయతనభూమి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనభూమి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనభూమి నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనభూమి చేతి అరూపభూమి చతుబ్బిధా హోతి.
౧౩. పుథుజ్జనా న లబ్భన్తి, సుద్ధావాసేసు సబ్బథా.
సోతాపన్నా చ సకదాగామినో చాపి పుగ్గలా.
౧౪. అరియా నోపలబ్భన్తి, అసఞ్ఞాపాయభూమిసు.
సేసట్ఠానేసు లబ్భన్తి, అరియానరియాపి చ.
ఇదమేత్థ భూమిచతుక్కం.
పటిసన్ధిచతుక్కం
౧౫. అపాయపటిసన్ధి కామసుగతిపటిసన్ధి రూపావచరపటిసన్ధి అరూపావచరపటిసన్ధి చేతి చతుబ్బిధా పటిసన్ధి నామ.
౧౬. తత్థ అకుసలవిపాకోపేక్ఖాసహగతసన్తీరణం అపాయభూమియం ఓక్కన్తిక్ఖణే పటిసన్ధి హుత్వా తతో పరం భవఙ్గం పరియోసానే చవనం హుత్వా వోచ్ఛిజ్జతి, అయమేకాపాయపటిసన్ధి నామ.
౧౭. కుసలవిపాకోపేక్ఖాసహగతసన్తీరణం పన కామసుగతియం మనుస్సానఞ్చేవ జచ్చన్ధాదీనం భుమ్మస్సితానఞ్చ వినిపాతికాసురానం పటిసన్ధిభవఙ్గచుతివసేన పవత్తతి.
౧౮. మహావిపాకాని పన అట్ఠ సబ్బత్థాపి కామసుగతియం పటిసన్ధిభవఙ్గచుతివసేన పవత్తన్తి.
౧౯. ఇమా నవ కామసుగతిపటిసన్ధియో నామ.
౨౦. సా పనాయం దసవిధాపి కామావచరపటిసన్ధిచ్చేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
౨౧. తేసు చతున్నం అపాయానం మనుస్సానం వినిపాతికాసురానఞ్చ ఆయుప్పమాణగణనాయ నియమో నత్థి.
౨౨. చాతుమహారాజికానం పన దేవానం దిబ్బాని పఞ్చవస్ససతాని ఆయుప్పమాణం, మనుస్సగణనాయ నవుతివస్ససతసహస్సప్పమాణం హోతి, తతో చతుగ్గుణం తావతింసానం, తతో చతుగ్గుణం యామానం, తతో చతుగ్గుణం తుసితానం, తతో చతుగ్గుణం నిమ్మానరతీనం, తతో చతుగ్గుణం పరనిమ్మితవసవత్తీనం.
౨౩. నవసతఞ్చేకవీస-వస్సానం కోటియో తథా.
వస్ససతసహస్సాని, సట్ఠి చ వసవత్తిసు.
౨౪. పఠమజ్ఝానవిపాకం పఠమజ్ఝానభూమియం పటిసన్ధిభవఙ్గచుతివసేన పవత్తతి.
౨౫. తథా దుతియజ్ఝానవిపాకం తతియజ్ఝానవిపాకఞ్చ దుతియజ్ఝానభూమియం.
౨౬. చతుత్థజ్ఝానవిపాకం తతియజ్ఝానభూమియం.
౨౭. పఞ్చమజ్ఝానవిపాకం చతుత్థజ్ఝానభూమియం.
౨౮. అసఞ్ఞసత్తానం పన రూపమేవ పటిసన్ధి హోతి. తథా తతో పరం పవత్తియం చవనకాలే చ రూపమేవ పవత్తిత్వా నిరుజ్ఝతి, ఇమా ఛ రూపావచరపటిసన్ధియో నామ.
౨౯. తేసు బ్రహ్మపారిసజ్జానం దేవానం కప్పస్స తతియో భాగో ఆయుప్పమాణం.
౩౦. బ్రహ్మపురోహితానం ఉపడ్ఢకప్పో.
౩౧. మహాబ్రహ్మానం ఏకో కప్పో.
౩౨. పరిత్తాభానం ద్వే కప్పాని.
౩౩. అప్పమాణాభానం చత్తారికప్పాని.
౩౪. ఆభస్సరానం అట్ఠ కప్పాని.
౩౫. పరిత్తసుభానం సోళస కప్పాని.
౩౬. అప్పమాణసుభానం ద్వత్తింస కప్పాని.
౩౭. సుభకిణ్హానం చతుసట్ఠి కప్పాని.
౩౮. వేహప్ఫలానం అసఞ్ఞసత్తానఞ్చ పఞ్చకప్పసతాని.
౩౯. అవిహానం కప్పసహస్సాని.
౪౦. అతప్పానం ద్వే కప్పసహస్సాని.
౪౧. సుదస్సానం చత్తారి కప్పసహస్సాని.
౪౨. సుదస్సీనం అట్ఠ కప్పసహస్సాని.
౪౩. అకనిట్ఠానం సోళస కప్పసహస్సాని.
౪౪. పఠమారుప్పాదివిపాకాని పఠమారుప్పాదిభూమీసు యథాక్కమం పటిసన్ధిభవఙ్గచుతివసేన పవత్తన్తి. ఇమా చతస్సో అరూపపటిసన్ధియో నామ.
౪౫. తేసు పన ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం వీసతికప్పసహస్సాని ఆయుప్పమాణం.
౪౬. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనూపగానం దేవానం చత్తాలీసకప్పసహస్సాని.
౪౭. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం సట్ఠికప్పసహస్సాని.
౪౮. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం చతురాసీతికప్పసహస్సాని.
౪౯. పటిసన్ధి భవఙ్గఞ్చ, తథా చవనమానసం.
ఏకమేవ తథేవేకవిసయఞ్చేకజాతియం.
ఇదమేత్థ పటిసన్ధిచతుక్కం.
కమ్మచతుక్కం
౫౦. జనకం ఉపత్థమ్భకం ఉపపీళకం ఉపఘాతకఞ్చేతి కిచ్చవసేన.
౫౧. గరుకం ఆసన్నం ఆచిణ్ణం కటత్తాకమ్మఞ్చేతి పాకదానపరియాయేన.
౫౨. దిట్ఠధమ్మవేదనీయం ఉపపజ్జవేదనీయం అపరాపరియవేదనీయం అహోసికమ్మఞ్చేతి పాకకాలవసేన చత్తారి కమ్మాని నామ.
౫౩. తథా అకుసలం కామావచరకుసలం రూపావచరకుసలం అరూపావచరకుసలఞ్చేతి పాకఠానవసేన.
౫౪. తత్థ అకుసలం కాయకమ్మం వచీకమ్మం మనోకమ్మఞ్చేతి కమ్మద్వారవసేన తివిధం హోతి.
౫౫. కథం? పాణాతిపాతో అదిన్నాదానం కామేసుమిచ్ఛాచారో చేతి కాయవిఞ్ఞత్తిసఙ్ఖాతే కాయద్వారే బాహుల్లవుత్తితో కాయకమ్మం నామ.
౫౬. ముసావాదో పిసుణవాచా ఫరుసవాచా సమ్ఫప్పలాపో చేతి వచీవిఞ్ఞత్తిసఙ్ఖాతే వచీద్వారే బాహుల్లవుత్తితో వచీకమ్మం నామ.
౫౭. అభిజ్ఝా బ్యాపాదో మిచ్ఛాదిట్ఠి చేతి అఞ్ఞత్రాపి విఞ్ఞత్తియా మనస్మింయేవ బాహుల్లవుత్తితో మనోకమ్మం నామ.
౫౮. తేసు పాణాతిపాతో ఫరుసవాచా బ్యాపాదో చ దోసమూలేన జాయన్తి.
౫౯. కామేసుమిచ్ఛాచారో అభిజ్ఝా మిచ్ఛాదిట్ఠి చ లోభమూలేన.
౬౦. సేసాని చత్తారిపి ద్వీహి మూలేహి సమ్భవన్తి.
౬౧. చిత్తుప్పాదవసేన పనేతం అకుసలం సబ్బథాపి ద్వాదసవిధం హోతి.
౬౨. కామావచరకుసలమ్పి కాయద్వారే పవత్తం కాయకమ్మం, వచీద్వారే పవత్తం వచీకమ్మం, మనోద్వారే పవత్తం మనోకమ్మఞ్చేతి కమ్మద్వారవసేన తివిధం హోతి.
౬౩. తథా దానసీలభావనావసేన.
౬౪. చిత్తుప్పాదవసేన పనేతం అట్ఠవిధం హోతి.
౬౫. దానసీలభావనాపచాయనవేయ్యావచ్చపత్తిదానపత్తానుమోదనధమ్మస్సవనధమ్మదేసనా దిట్ఠిజుకమ్మవసేన దసవిధం హోతి.
౬౬. తం పనేతం వీసతివిధమ్పి కామావచరకమ్మమిచ్చేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
౬౭. రూపావచరకుసలం పన మనోకమ్మమేవ, తఞ్చ భావనామయం అప్పనాప్పత్తం, ఝానఙ్గభేదేన పఞ్చవిధం హోతి.
౬౮. తథా అరూపావచరకుసలఞ్చ మనోకమ్మం, తమ్పి భావనామయం అప్పనాప్పత్తం. ఆరమ్మణభేదేన చతుబ్బిధం హోతి.
౬౯. ఏత్థాకుసలకమ్మముద్ధచ్చరహితం అపాయభూమియం పటిసన్ధిం జనేతి, పవత్తియం పన సబ్బమ్పి ద్వాదసవిధం సత్తాకుసలపాకాని సబ్బత్థాపి కామలోకే రూపలోకే చ యథారహం విపచ్చతి.
౭౦. కామావచరకుసలమ్పి కామసుగతియమేవ పటిసన్ధిం జనేతి, తథా పవత్తియఞ్చ మహావిపాకాని, అహేతుకవిపాకాని పన అట్ఠపి సబ్బత్థాపి కామలోకే రూపలోకే చ యథారహం విపచ్చతి.
౭౧. తత్థాపి తిహేతుకముక్కట్ఠం కుసలం తిహేతుకం పటిసన్ధిం దత్వా పవత్తే సోళస విపాకాని విపచ్చతి.
౭౨. తిహేతుకమోమకం ద్విహేతుకముక్కట్ఠఞ్చ కుసలం ద్విహేతుకం పటిసన్ధిం దత్వా పవత్తే తిహేతుకరహితాని ద్వాదస విపాకాని విపచ్చతి.
౭౩. ద్విహేతుకమోమకం పన కుసలం అహేతుకమేవ పటిసన్ధిం దేతి, పవత్తే చ అహేతుకవిపాకానేవ విపచ్చతి.
౭౪. అసఙ్ఖారం ససఙ్ఖార-విపాకాని న పచ్చతి.
ససఙ్ఖారమసఙ్ఖార-విపాకానీతి కేచన.
తేసం ద్వాదస పాకాని, దసాట్ఠ చ యథాక్కమం;
యథావుత్తానుసారేన యథాసమ్భవముద్దిసే.
౭౫. రూపావచరకుసలం పన పఠమజ్ఝానం పరిత్తం భావేత్వా బ్రహ్మపారిసజ్జేసు ఉప్పజ్జతి.
౭౬. తదేవ మజ్ఝిమం భావేత్వా బ్రహ్మపురోహితేసు.
౭౭. పణీతం భావేత్వా మహాబ్రహ్మేసు.
౭౮. తథా దుతియజ్ఝానం తతియజ్ఝానఞ్చ పరిత్తం భావేత్వా పరిత్తాభేసు.
౭౯. మజ్ఝిమం భావేత్వా అప్పమాణాభేసు.
౮౦. పణీతం భావేత్వా ఆభస్సరేసు.
౮౧. చతుత్థజ్ఝానం పరిత్తం భావేత్వా పరిత్తసుభేసు.
౮౨. మజ్ఝిమం భావేత్వా అప్పమాణసుభేసు.
౮౩. పణీతం భావేత్వా సుభకిణ్హేసు.
౮౪. పఞ్చమజ్ఝానం భావేత్వా వేహప్ఫలేసు.
౮౫. తదేవ సఞ్ఞావిరాగం భావేత్వా అసఞ్ఞసత్తేసు.
౮౬. అనాగామినో పన సుద్ధావాసేసు ఉప్పజ్జన్తి.
౮౭. అరూపావచరకుసలఞ్చ యథాక్కమం భావేత్వా ఆరుప్పేసు ఉప్పజ్జన్తీతి.
౮౮. ఇత్థం మహగ్గతం పుఞ్ఞం, యథాభూమివవత్థితం.
జనేతి సదిసం పాకం, పటిసన్ధిపవత్తియం.
ఇదమేత్థ కమ్మచతుక్కం.
చుతిపటిసన్ధిక్కమో
౮౯. ఆయుక్ఖయేన కమ్మక్ఖయేన ఉభయక్ఖయేన ఉపచ్ఛేదకకమ్మునా చేతి చతుధా మరణుప్పత్తి నామ.
౯౦. తథా చ మరన్తానం పన మరణకాలే యథారహం అభిముఖీభూతం భవన్తరే పటిసన్ధిజనకం కమ్మం వా, తంకమ్మకరణకాలే రూపాదికముపలద్ధపుబ్బముపకరణభూతఞ్చ కమ్మనిమిత్తం వా, అనన్తరముప్పజ్జమానభవే ఉపలభితబ్బముపభోగభూతఞ్చ గతినిమిత్తం వా కమ్మబలేన ఛన్నం ద్వారానం అఞ్ఞతరస్మిం పచ్చుపట్ఠాతి, తతో పరం తమేవ తథోపట్ఠితం ఆరమ్మణం ఆరబ్భ విపచ్చమానకకమ్మానురూపం పరిసుద్ధం ఉపక్కిలిట్ఠం వా ఉపలభితబ్బభవానురూపం తత్థోణతంవ చిత్తసన్తానం అభిణ్హం పవత్తతి బాహుల్లేన, తమేవ వా పన జనకభూతం కమ్మం అభినవకరణవసేన ద్వారప్పత్తం హోతి.
౯౧. పచ్చాసన్నమరణస్స తస్స వీథిచిత్తావసానే భవఙ్గక్ఖయే వా చవనవసేన పచ్చుప్పన్నభవపరియోసానభూతం చుతిచిత్తం ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝతి, తస్మిం నిరుద్ధావసానే తస్సానన్తరమేవ తథాగహితం ఆరమ్మణం ఆరబ్భ సవత్థుకం అవత్థుకమేవ వా యథారహం అవిజ్జానుసయపరిక్ఖిత్తేన తణ్హానుసయమూలకేన సఙ్ఖారేన జనియమానం సమ్పయుత్తేహి పరిగ్గయ్హమానం సహజాతానమధిట్ఠానభావేన పుబ్బఙ్గమభూతం భవన్తరపటిసన్ధానవసేన పటిసన్ధిసఙ్ఖాతం మానసం ఉప్పజ్జమానమేవ పతిట్ఠాతి భవన్తరే.
౯౨. మరణాసన్నవీథియం పనేత్థ మన్దప్పవత్తాని పఞ్చేవ జవనాని పాటికఙ్ఖితబ్బాని, తస్మా యది పచ్చుప్పన్నారమ్మణేసు ఆపాథగతేసు ధరన్తేస్వేవ మరణం హోతి, తదా పటిసన్ధిభవఙ్గానమ్పి పచ్చుప్పన్నారమ్మణతా లబ్భతీతి కత్వా కామావచరపటిసన్ధియా ఛద్వారగ్గహితం కమ్మనిమిత్తం గతినిమిత్తఞ్చ పచ్చుప్పన్నమతీతారమ్మణం ఉపలబ్భతి, కమ్మం పన అతీతమేవ, తఞ్చ మనోద్వారగ్గహితం, తాని పన సబ్బానిపి పరిత్తధమ్మభూతానేవారమ్మణాని.
౯౩. రూపావచరపటిసన్ధియా పన పఞ్ఞత్తిభూతం కమ్మనిమిత్తమేవారమ్మణం హోతి.
౯౪. తథా అరూపపటిసన్ధియా చ మహగ్గతభూతం పఞ్ఞత్తిభూతఞ్చ కమ్మనిమిత్తమేవ యథారహమారమ్మణం హోతి.
౯౫. అసఞ్ఞసత్తానం పన జీవితనవకమేవ పటిసన్ధిభావేన పతిట్ఠాతి, తస్మా తే రూపపటిసన్ధికా నామ.
౯౬. అరూపా అరూపపటిసన్ధికా.
౯౭. సేసా రూపారూపపటిసన్ధికా.
౯౮. ఆరుప్పచుతియా హోన్తి, హేట్ఠిమారుప్పవజ్జితా.
పరమారుప్పసన్ధీ చ, తథా కామతిహేతుకా.
రూపావచరచుతియా, అహేతురహితా సియుం;
సబ్బా కామతిహేతుమ్హా, కామేస్వేవ పనేతరా.
అయమేత్థ చుతిపటిసన్ధిక్కమో.
౯౯. ఇచ్చేవం గహితపటిసన్ధికానం పన పటిసన్ధినిరోధానన్తరతో పభుతి తమేవారమ్మణమారబ్భ తదేవ చిత్తం యావ చుతిచిత్తుప్పాదా అసతి వీథిచిత్తుప్పాదే భవస్స అఙ్గభావేన భవఙ్గసన్తతిసఙ్ఖాతం మానసం అబ్బోచ్ఛిన్నం నదీసోతో వియ పవత్తతి.
౧౦౦. పరియోసానే చ చవనవసేన చుతిచిత్తం హుత్వా నిరుజ్ఝతి.
౧౦౧. తతో పరఞ్చ పటిసన్ధాదయో రథచక్కమివ యథాక్కమం ఏవ పరివత్తన్తా పవత్తన్తి.
౧౦౨. పటిసన్ధిభవఙ్గవీథియో, చుతిచేహ తథా భవన్తరే.
పున సన్ధి భవఙ్గమిచ్చయం, పరివత్తతి చిత్తసన్తతి.
పటిసఙ్ఖాయపనేతమద్ధువం, అధిగన్త్వా పదమచ్చుతం బుధా;
సుసముచ్ఛిన్నసినేహబన్ధనా, సమమేస్సన్తి చిరాయ సుబ్బతా.
ఇతి అభిధమ్మత్థసఙ్గహే వీథిముత్తసఙ్గహవిభాగో నామ
పఞ్చమో పరిచ్ఛేదో.