౫. కథావత్థుమాతికా

పుగ్గలకథావణ్ణనా

ఇదాని కథావత్థుమాతికాయ అత్థసంవణ్ణనానయో హోతి. తత్థ అనుత్తానత్థతో తావ ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి అయం పుచ్ఛా, ‘‘ఆమన్తా’’తి అయం పటిజాననా. కస్స పనాయం పుచ్ఛా, కస్స పటిజాననాతి? ‘‘అసుకస్సా’’తి న వత్తబ్బా. న హి భగవా పరవాదీహి సద్ధిం విగ్గాహికకథం కథేన్తో ఇమం మాతికం ఠపేసి, పుగ్గలపఞ్ఞత్తిదేసనాదిం పన నిస్సాయ ‘‘పరమత్థతో అత్తా నామ అత్థీ’’తిఆదినా అనాగతే విపల్లాసగాహిభిక్ఖూనం, పరవాదీనఞ్చ నానప్పకారదిట్ఠిట్ఠానవిసోధనత్థం మోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరస్స వాదనయదస్సనవసేన పుగ్గలవాదమేతం ఆరబ్భ తన్తివసేన మాతికం ఠపేన్తో సకవాదిపరవాదీనం పుచ్ఛావిసజ్జనదోసారోపననిగ్గహపాపనాదివచనపటివచనవసేనేవ ఠపేసి, తస్మా తదత్థస్స సుఖావధారణత్థం సకవాదీపుచ్ఛా పరవాదీపుచ్ఛా సకవాదీపటిఞ్ఞా పరవాదీపటిఞ్ఞాతి ఏవం విభాగం దస్సేత్వా అత్థవణ్ణనం కరిస్సామ.

‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి అయం సకవాదీపుచ్ఛా, తాయ చ ‘‘యే ‘అత్థి పుగ్గలో’తి ఏవంలద్ధికా పుగ్గలవాదినో, తే ఏవం పుచ్ఛితబ్బా’’తి దీపేతి. కే పన తే పుగ్గలవాదినోతి? సాసనే వజ్జిపుత్తకా చేవ సమ్మితియా చ బహిద్ధా బహూ అఞ్ఞతిత్థియా చ. కదా పనేతే సాసనే ఉప్పన్నాతి? పరినిబ్బానతో దుతియే వస్ససతే. భగవతి కిర పరినిబ్బుతే మహాకస్సపత్థేరేన సముస్సాహితేహి తప్పముఖేహి వసిగణేహి సుభద్దవుడ్ఢపబ్బజితాదీనం పాపభిక్ఖూనం పవేసోకాసనిసేధనత్థం అజాతసత్తురాజానం సహాయం లభిత్వా ధమ్మవినయసరీరం సఙ్గహం ఆరోపేత్వా సాసనే అచలే పవత్తాపితే తతో వస్ససతస్స అచ్చయేన వేసాలియం వజ్జిపుత్తకేహి దీపితాని దస వత్థూని మద్దిత్వా తే చ భిక్ఖూ నిగ్గహేత్వా యసత్థేరసముస్సాహితేహి వసిగణేహి పున ధమ్మవినయసఙ్గహే కతే తేహి నిగ్గహితా దససహస్సా వజ్జిపుత్తకా కఞ్చి దుబ్బలరాజానం బలం లభిత్వా మూలసఙ్గహం భిన్దిత్వా అత్తనో అనాచారానుకూలవచనం పక్ఖిపిత్వా బుద్ధవచనఞ్చ ఛడ్డేత్వా మహాసఙ్గీతీహి విసుం ధమ్మవినయసఙ్గహం కత్వా మహాసఙ్ఘికాచరియకులం నామ అకంసు. పరిసుద్ధసాసనం పన థేరేహి పరిపాలితత్తా ‘‘థేరవాదో’’తి పఞ్ఞాయి, ఇమేసు పన ద్వీసు వాదేసు మహాసఙ్ఘికతో భిజ్జిత్వా ఏకబ్యోహారికా, గోకులికా చ, తతో పణ్ణత్తివాదా, బహులియా, చేతియవాదా చాతి పఞ్చ వాదా, మహాసఙ్ఘికేహి పన సద్ధిం ఛ ఆచరియకులాని నామ జాతాని. తథా థేరవాదతో భిజ్జిత్వా మహిసాసకా, వజ్జిపుత్తకా చ, తతో ధమ్ముత్తరియా, భద్రయానికా, ఛన్నాగారికా, సమ్మితియా చ, మహిసాసకతో ధమ్మగుత్తికా, సబ్బత్థికా చ, తతో కస్సపికా, తతో సఙ్కన్తికా, తతో సుత్తవాదా చాతి ఇమే ఏకాదస వాదా జాతా. తే పురిమేహి ఛహి సద్ధిం సత్తరస భిన్నవాదా దుతియే వస్ససతే ఉప్పన్నా, థేరవాదో పన ఏకోవ అసమ్భిన్నకో, తేన సద్ధిం సాసనే అట్ఠారస నికాయా జాతాతి వేదితబ్బా, యే ‘‘అట్ఠారసాచరియకులానీ’’తి పవుచ్చన్తి. ఇమేసం పన అట్ఠారసన్నం ఆచరియవాదానం వసేన ఆయతిం సాసనస్స ఆలుళనం ఞత్వా సమ్మాసమ్బుద్ధో ద్విన్నం వస్ససతానం అచ్చయేన సాసనే పటిలద్ధసద్ధేన అసోకేన ధమ్మరఞ్ఞా బాహిరకే అనోలోకేత్వా సాసనే ఏవ లాభసక్కారే పవత్తన్తే లాభసక్కారత్థాయ సాసనవేసం గహేత్వా సకాని సకాని దిట్ఠిగతాని తథతో దీపేన్తేసు ద్వాసట్ఠిదిట్ఠిగతికేసు యథావుత్తసత్తరసాచరియకులేసు చ సమయకుసలతాయ విచినిత్వా సేతకాని దత్వా ఉప్పబ్బాజితేసు పరిసుద్ధే మహాభిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా మోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరస్స యాని తదా ఉప్పన్నాని వత్థూని, యాని చ ఆయతిం ఉప్పజ్జిస్సన్తి, సబ్బానిపి తాని అత్తనో సత్థారా దిన్నమాతికాముఖమత్తేన పటిబాహిత్వా సుత్తసహస్సపటిమణ్డితం పరప్పవాదమథనం ఆయతిలక్ఖణం కథావత్థుప్పకరణం మాతికావిభజనవసేన భాసిత్వా తం తతియసఙ్గీతియం సఙ్గహం ఆరోపేత్వా ఆలుళితం సాసనం పగ్గహేతుం సమత్థభావం భిక్ఖుసఙ్ఘే పకాసనత్థం ఆయతివాదప్పటిబాహననయదస్సనవసేన ఇమం కథావత్థుమాతికం వత్వా థేరస్స ఓకాసం ఠపేన్తో తస్సా విభఙ్గం న అవోచాతి వేదితబ్బం.

తత్థ పుగ్గలోతి అత్తా జీవో సత్తో. ఉపలబ్భతీతి పఞ్ఞాయ ఉపగన్త్వా లబ్భతి, ఞాయతీతి అత్థో. సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి ఏత్థ సచ్చికట్ఠోతి మాయామరీచిఆదయో వియ అభూతాకారేన అగ్గహేతబ్బో భూతట్ఠో. పరమత్థోతి అనుస్సవాదివసేన అగ్గహేతబ్బో ఉత్తమత్థో. ఉభయేనాపి యథా రూపవేదనాదయో ధమ్మా భూతేన సభావేన ఉపలబ్భన్తి, ఏవం తావ ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతీ’’తి పుచ్ఛతి. పరవాదీ ‘‘ఆమన్తా’’తి పటిజానాతి. పటిజాననఞ్హి కత్థచి ‘‘ఆమ భన్తే’’తి ఆగచ్ఛతి, కత్థచి ‘‘ఆమో’’తి ఆగచ్ఛతి, ఇధ పన ‘‘ఆమన్తా’’తి ఆగతం. తత్రాయం అధిప్పాయో – పరవాదీ హి యస్మా భగవతా ‘‘అత్థి పుగ్గలో అత్తహితాయ పటిపన్నో’’తిఆదినా (అ. ని. ౪.౯౫-౯౬) పుగ్గలో పకాసితో, భగవా చ అవితథవాదీ, తస్మా సో ‘‘సచ్చికట్ఠపరమత్థేనేవ అత్థీ’’తి లద్ధిం గహేత్వా ‘‘ఆమన్తా’’తి పటిజానాతి.

అథస్స తాదిసస్స లేసవచనస్స ఛలవాదస్స ఓకాసం అదదమానో సకవాదీ ‘‘యో సచ్చికట్ఠో’’తిఆదిమాహ. తత్రాయం అధిప్పాయో – య్వాయం హేట్ఠా రూపవేదనాదికో ధమ్మప్పభేదో ఆగతో, న సమ్ముతిసచ్చవసేన, నాపి అనుస్సవాదివసేన గహేతబ్బో, అత్తనో పన భూతతాయ ఏవ సచ్చికట్ఠో, అత్తపచ్చక్ఖతాయ చ పరమత్థో, సో తథాపటిఞ్ఞాతో పుగ్గలో తతో తేన సచ్చికట్ఠపరమత్థేన ఆకారేన ఉపలబ్భతి, యథా రుప్పనానుభవనాదినా సకియేనాకారేన పున సచ్చికట్ఠపరమత్థో ఉపలబ్భతి, కిం తవ పుగ్గలోపి ఏవం ఉపలబ్భతీతి వుత్తం హోతి. న హేవం వత్తబ్బేతి అవజాననా పరవాదిస్స. సో హి తథారూపం పుగ్గలం అనిచ్ఛన్తో అవజానాతి. న హి అత్తా నామ ఖన్ధాదివిముత్తో కోచి దిస్సతి అఞ్ఞత్ర బ్యామోహమత్తా. తత్రాయం పదచ్ఛేదో – న హి ఏవం వత్తబ్బేతి. ‘‘న హ ఏవ’’న్తిపి పఠన్తి, ద్విన్నమ్పి ఏవం న వత్తబ్బోతి అత్థో.

ఆజానాహి నిగ్గహన్తి సకవాదివచనం. యస్మా తే పురిమాయ వత్తబ్బపటిఞ్ఞాయ పచ్ఛిమా నవత్తబ్బపటిఞ్ఞా, పచ్ఛిమాయ చ పురిమా న సన్ధీయతి, తస్మా నిగ్గహం పత్తో, తం నిగ్గహం దోసం అపరాధం ఆజానాహి, సమ్పటిచ్ఛాహీతి అత్థో. ఏవం నిగ్గహం ఆజానాపేత్వా ఇదాని తం ఠపనాయ చేవ అనులోమపటిలోమతో పాపనారోపనానఞ్చ వసేన పాకటం కరోన్తో ‘‘హఞ్చి పుగ్గలో’’తిఆదిమాహ. తత్థ హఞ్చీతి యది, సచే పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతి అత్థో. అయం తావ పరవాదీపక్ఖస్స అనువదనేన ఠపనతో నిగ్గహపతిట్ఠాపనతో నిగ్గహపాపనారోపనానం లక్ఖణభూతా అనులోమట్ఠపనా నామ. తేన వత రేతిఆది అనులోమపక్ఖే నిగ్గహస్స పాపికత్తా అనులోమపాపనా నామ. తత్థ తేనాతి కారణవచనం. వతాతి ఓకప్పనవచనం నియమవచనం. రేతి ఆమన్తనవచనం. ఇదం వుత్తం హోతి – తేన వత రే వత్తబ్బే వత రే హమ్భో భద్రముఖ తేన కారణేన వత్తబ్బో ఏవాతి అత్థో. యం తత్థ వదేసీతిఆది అనులోమపక్ఖే నిగ్గహస్స ఆరోపితత్తా అనులోమరోపనా నామ. యఞ్చస్స పరియోసానే ‘‘మిచ్ఛా’’తి పదం, తస్స పురతో ‘‘ఇదం తే’’తి ఆహరితబ్బం. ఇదం తే మిచ్ఛాతి అయఞ్హేత్థ అత్థో. ఏవం ఉపరిపి. పరతో పాళియమ్పి ఏతం ఆగతమేవ. నో చే పన వత్తబ్బేతిఆది ‘‘న హేవం వత్తబ్బే’’తి పటిక్ఖిత్తపక్ఖస్స అనువదనేన ఠపితత్తా పటిలోమతో నిగ్గహపాపనారోపనానం లక్ఖణభూతా పటిలోమట్ఠపనా నామ. నో చ వత రేతిఆది పటిలోమపక్ఖే నిగ్గహస్స పాపితత్తా పటిలోమపాపనా నామ. పున యం తత్థ వదేసీతిఆది పటిలోమపక్ఖే నిగ్గహస్స ఆరోపితత్తా పటిలోమరోపనా నామ.

తత్రాయం ఆదితో పట్ఠాయ సఙ్ఖేపత్థో – యది పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేన, తేన వత భో సో ఉపలబ్భతీతి వత్తబ్బో. యం పన తత్థ వదేసి ‘‘వత్తబ్బో ఖో పురిమపఞ్హే ‘సచ్చికట్ఠపరమత్థేన ఉపలబ్భతీ’తి నో చ వత్తబ్బో దుతియపఞ్హే ‘తతో సో పుగ్గలో ఉపలబ్భతీ’’’తి, ఇదం తే మిచ్ఛాతి ఏవం తావ అనులోమతో ఠపనాపాపనారోపనా హోన్తి.

అథ న వత్తబ్బో దుతియపఞ్హే ‘‘తతో సో పుగ్గలో ఉపలబ్భతీ’’తి, పురిమపఞ్హేపి న వత్తబ్బోవ. యం పన తత్థ వదేసి ‘‘వత్తబ్బో ఖో పురిమపఞ్హే ‘సచ్చికట్ఠపరమత్థేన ఉపలబ్భతీ’తి, నో చ వత్తబ్బో దుతియపఞ్హే ‘తతో సో పుగ్గలో ఉపలబ్భతీ’’’తి, ఇదం తే మిచ్ఛాతి ఏవం పటిలోమతో ఠపనాపాపనారోపనా హోన్తి. ఏవమేతం నిగ్గహస్స చ అనులోమతో ద్విన్నం, పటిలోమతో ద్విన్నన్తి చతున్నం పాపనారోపనానఞ్చ వుత్తత్తా ఉపలబ్భతీతిఆదికం అనులోమపఞ్చకం నామ. ఏత్థ చ కిఞ్చాపి అనులోమతో పాపనారోపనాహి ఏకో, పటిలోమతో పాపనారోపనాహి ఏకోతి ద్వే నిగ్గహా కతా, ఆజానాహి నిగ్గహన్తి ఏతస్సేవ పన పఠమస్స నిగ్గహస్స ద్వీహాకారేహి ఆరోపితత్తా ఏకోవాయం నిగ్గహోతి గహేతబ్బో. పఠమో నిగ్గహో.

ఇదాని పచ్చనీకనయో హోతి. తత్థ పుగ్గలో నుపలబ్భతీతి పుచ్ఛా పరవాదిస్స. సకవాదీ యథా రూపవేదనాదయో ధమ్మా ఉపలబ్భన్తి, ఏవం అనుపలబ్భనీయతో ‘‘ఆమన్తా’’తి పటిజానాతి. పున ఇతరో అత్తనా అధిప్పేతం సచ్చికట్ఠంయేవ సన్ధాయ ‘‘యో సచ్చికట్ఠో’’తిఆదిమాహ. సమ్ముతిసచ్చపరమత్థసచ్చాని వా ఏకతో కత్వాపి పరవాదీ ఏవమాహ. సకవాదీ పుగ్గలో హి ఉపాదాయపఞ్ఞత్తిసబ్భావతోపి ద్విన్నం సచ్చానం ఏకతో కత్వా పుచ్ఛితత్తాపి ‘‘న హేవ’’న్తి పటిక్ఖిపతి. ఇదాని కిఞ్చాపి తేన పఠమం పరమత్థసచ్చవసేన నుపలబ్భనీయతా సమ్పటిచ్ఛితా, పచ్ఛా పన సమ్ముతిసచ్చవసేన వా వోమిస్సకవసేన వా పటిక్ఖిత్తా. పరవాదీ పన ‘‘నుపలబ్భతీ’’తి వచనసామఞ్ఞమత్తం ఛలవాదం నిస్సాయ ‘‘యం తయా పఠమం పటిఞ్ఞాతం, తం పచ్ఛా పటిక్ఖిత్త’’న్తి భణ్డనస్స పటిభణ్డనం వియ అత్తనో కతస్స నిగ్గహకమ్మస్స పటికమ్మం కరోన్తో ‘‘ఆజానాహి పటికమ్మ’’న్తి ఆహ. ఇదాని యథాస్స అనులోమపఞ్చకే సకవాదినా వాదట్ఠపనం కత్వా అనులోమపటిలోమతో పాపనారోపనాహి పరవాదినిగ్గహో పాకటో కతో, ఏవం పటికమ్మం పాకటం కరోన్తో ‘‘హఞ్చి పుగ్గలో’’తిఆదిమాహ. తం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థతో వేదితబ్బం. యస్మా పనేత్థ ఠపనా నామ పరవాదిపక్ఖస్స ఠపనతో ‘‘అయం తవ దోసో’’తి దస్సేతుం ఠపనమత్తమేవ హోతి, న నిగ్గహస్స వా పటికమ్మస్స వా పాకటీభావకరణం, పాపనారోపనాహి పనస్స పాకటీకరణం హోతి, తస్మా ఇదం అనులోమపటిలోమతో పాపనారోపనానం వసేన చతూహాకారేహి పటికమ్మస్స కతత్తా పటికమ్మచతుక్కం నామాతి ఏకం చతుక్కం వేదితబ్బం.

ఏవం పటికమ్మం కత్వా ఇదాని య్వాస్స అనులోమపఞ్చకే సకవాదినా నిగ్గహో కతో, తస్స తమేవ ఛలవాదం నిస్సాయ దుక్కటభావం దస్సేన్తో ‘‘త్వం చే పన మఞ్ఞసీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ త్వం చే పన మఞ్ఞసీతి యది త్వం మఞ్ఞసి. ‘‘వత్తబ్బే ఖో’’తి ఇదం పచ్చనీకే ‘‘ఆమన్తా’’తి పటిజాననం సన్ధాయ వుత్తం, ‘‘నో చ వత్తబ్బే’’తి ఇదం పన ‘‘న హేవా’’తి అవజాననం సన్ధాయ వుత్తం. తేన తవ తత్థాతి తేన కారణేన త్వంయేవ తస్మిం ‘‘యో నుపలబ్భతీ’’తి పక్ఖే హేవం పటిజానన్తి ‘‘ఆమన్తా’’తి ఏవం పటిజానన్తో. హేవం నిగ్గహేతబ్బేతి పున ‘‘న హేవా’’తి అవజానన్తో ఏవం నిగ్గహేతబ్బో. అథ తం నిగ్గణ్హామాతి అథేవం నిగ్గణ్హనారహం తం నిగ్గణ్హామ, సునిగ్గహితో చ హోసీతి సకేన మతేన నిగ్గహితత్తా సునిగ్గహితో చ భవసి. ఏవమస్స నిగ్గహేతబ్బభావం దస్సేత్వా ఇదాని తం నిగ్గణ్హన్తో ‘‘హఞ్చీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఠపనాపాపనారోపనా హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా. పరియోసానే పన ఇదం తే మిచ్ఛాతి ఇదం తవ వచనం మిచ్ఛా హోతీతి అత్థో. ఇదం ఛలవాదేన చతూహి ఆకారేహి నిగ్గహస్స కతత్తా నిగ్గహచతుక్కం నామ.

ఏవం నిగ్గహం కత్వాపి ఇదాని ‘‘యది అయం మయా తవ మతేన కతో నిగ్గహో దున్నిగ్గహో, యోపి మమ తయా హేట్ఠా అనులోమపఞ్చకే కతో నిగ్గహో, సోపి దున్నిగ్గహో’’తి దస్సేన్తో ‘‘ఏసే చే దున్నిగ్గహితే’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఏసే చే దున్నిగ్గహితేతి ఏసో చే తవ వాదో మయా దున్నిగ్గహితో, అథ వా ఏసో చే తవ మయా కతో నిగ్గహో దున్నిగ్గహో. హేవమేవం తత్థ దక్ఖాతి తత్థాపి తయా మమ హేట్ఠా కతే నిగ్గహే ఏవమేవం పస్స. ఇదాని య్వాస్స హేట్ఠా సకవాదినా నిగ్గహో కతో, తం ‘‘వత్తబ్బే ఖో’’తిఆదివచనేన దస్సేత్వా పున తం నిగ్గహం అనిగ్గహభావం ఉపనేన్తో ‘‘నో చ మయం తయా’’తిఆదిమాహ. తత్థ నో చ మయం తయా తత్థ హేతాయ పటిఞ్ఞాయాతిఆదీసు అయమత్థో – యస్మా సో తయా మమ కతో నిగ్గహో దున్నిగ్గహో, తస్మా మయం తయా తత్థ అనులోమపఞ్చకే ‘‘ఆమన్తా’’తి ఏతాయ పటిఞ్ఞాయ ఏవం పటిజానన్తా పున ‘‘న హేవా’’తి పటిక్ఖేపే కతేపి ‘‘ఆజానాహి నిగ్గహ’’న్తి ఏవం నిగ్గహేతబ్బాయేవ, ఏవం అనిగ్గహేతబ్బమ్పి మం నిగ్గణ్హాసి, ఈదిసేన పన నిగ్గహేన దున్నిగ్గహితా మయం హోమ. ఇదాని యం నిగ్గహం సన్ధాయ దున్నిగ్గహితా చ హోమాతి అవోచ, తం దస్సేతుం ‘‘హఞ్చి పుగ్గలో…పే… ఇదం తే మిచ్ఛా’’తి ఆహ. ఏవమిదం అనులోమపటిలోమతో చతూహి పాపనారోపనాహి నిగ్గహస్స ఉపనీతత్తా ఉపనయనచతుక్కం నామ హోతి.

ఇదాని న హేవం నిగ్గహేతబ్బేతిఆదికం నిగ్గమనచతుక్కం నామ హోతి. తత్థ న హేవం నిగ్గహేతబ్బేతి యథాహం తయా నిగ్గహితో, న హి ఏవం నిగ్గహేతబ్బో, ఏతస్స హి నిగ్గహస్స దున్నిగ్గహభావో మయా సాధితో. తేన హీతి తేన కారణేన. యస్మా ఏస నిగ్గహో దున్నిగ్గహో, తస్మా యం మం నిగ్గణ్హాసి. హఞ్చి పుగ్గలో…పే… ఇదం తే మిచ్ఛాతి ఇదం నిగ్గణ్హనం తవ మిచ్ఛాతి అత్థో. తేన హి యే కతే నిగ్గహేతి యేన కారణేన ఇదం మిచ్ఛా, తేన కారణేన యో తయా నిగ్గహో కతో, సో దుక్కటో. యం మయా పటికమ్మం కతం, తదేవ సుకతం. యాపి చేసా పటికమ్మచతుక్కాదివసేన కథామగ్గసమ్పటిపాదనా కతా, సాపి సుకతాతి. తదేవ పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతిఆదికస్స అనులోమపఞ్చకస్స నుపలబ్భతీతిఆదికానం పటికమ్మనిగ్గహోపనయననిగ్గమనచతుక్కానఞ్చ వసేన అనులోమపచ్చనీకం నామ నిద్దిట్ఠన్తి వేదితబ్బం. ఏత్తావతా సకవాదినో పుబ్బపక్ఖే సతి పరవాదినో వచనసామఞ్ఞమత్తేన ఛలవాదేన జయో హోతి.

ఇదాని యథా పరవాదినో పుబ్బపక్ఖే సతి సకవాదినో ధమ్మేనేవ తథేన జయో హోతి, తథా వాదుప్పత్తిం దస్సేతుం ‘‘పుగ్గలో నుపలబ్భతీ’’తి పచ్చనీకానులోమపఞ్చకం ఆరద్ధం. తత్థ పచ్చనీకే పుచ్ఛా పరవాదిస్స, రూపాదిభేదం సచ్చికట్ఠపరమత్థం సన్ధాయ పటిఞ్ఞా సకవాదిస్స, సుద్ధసమ్ముతిసచ్చం వా పరమత్థమిస్సకం వా సమ్ముతిసచ్చం సన్ధాయ ‘‘యో సచ్చికట్ఠో’’తి పున అనుయోగో పరవాదిస్స, సమ్ముతివసేన ‘‘పుగ్గలో నుపలబ్భతీ’’తి నవత్తబ్బత్తా మిస్సకవసేన వా అనుయోగస్స సంకిణ్ణత్తా ‘‘న హేవ’’న్తి పటిక్ఖేపో సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞాతం పటిక్ఖిపతీతి వచనసామఞ్ఞమత్తేన ‘‘ఆజానాహి నిగ్గహ’’న్తిఆదివచనం పరవాదిస్స. ఏవమయం పుగ్గలో నుపలబ్భతీతి దుతియవాదం నిస్సాయ దుతియో నిగ్గహో హోతీతి వేదితబ్బో. ఏవం తేన ఛలేన నిగ్గహో ఆరోపితో.

ఇదాని ధమ్మేన సమేన పరవాదిపటిఞ్ఞాయ అత్తనో వాదే జయం దస్సేతుం అనులోమనయే పుచ్ఛా సకవాదిస్స, అత్తనో లద్ధిం నిస్సాయ పటిఞ్ఞా పరవాదిస్స, లద్ధియా ఓకాసం అదత్వా పరమత్థవసేన పున అనుయోగో సకవాదిస్స, పరమత్థవసేన పుగ్గలస్స అనుపలబ్భనతో పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స, తతో పరం ధమ్మేన సమేన అత్తనో జయదస్సనత్థం ‘‘ఆజానాహి పటికమ్మ’’న్తిఆది సబ్బం సకవాదివచనమేవ హోతి. తత్థ సబ్బేసం పటికమ్మనిగ్గహోపనయననిగ్గమనచతుక్కానం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. ఏవమిదం ‘‘పుగ్గలో నుపలబ్భతీ’’తిఆదికస్స పచ్చనీకపఞ్చకస్స ‘‘ఉపలబ్భతీ’’తిఆదీనం పటికమ్మనిగ్గహోపనయననిగ్గమనచతుక్కానఞ్చ వసేన పచ్చనీకానులోమపఞ్చకం నామ నిద్దిట్ఠం హోతి. ఏవమేతాని పఠమసచ్చికట్ఠే ద్వే పఞ్చకాని నిద్దిట్ఠాని, తత్థేతం వుచ్చతి –

‘‘నిగ్గహో పరవాదిస్స, సుద్ధో పఠమపఞ్చకే;

అసుద్ధో పన తస్సేవ, పటికమ్మజయో తహిం.

‘‘నిగ్గహో సకవాదిస్స, అసుద్ధో దుతియపఞ్చకే;

విసుద్ధో పన తస్సేవ, పటికమ్మజయో తహిం.

‘‘తస్మా ద్వీసుపి ఠానేసు, జయోవ సకవాదినో;

ధమ్మేన హి జయో నామ, అధమ్మేన కుతో జయో.

‘‘సచ్చికట్ఠే యథా చేత్థ, పఞ్చకద్వయమణ్డితే;

ధమ్మాధమ్మవసేనేవ, వుత్తో జయపరాజయో.

‘‘ఇతో పరేసు సబ్బేసు, సచ్చికట్ఠేసు పణ్డితో;

ఏవమేవ విభావేయ్య, ఉభో జయపరాజయే’’తి. (కథా. అట్ఠ. ౭-౧౦);

పఠమో సుద్ధికసచ్చికట్ఠో నిట్ఠితో.

ఏవం సుద్ధికసచ్చికట్ఠం విత్థారేత్వా ఇదాని తమేవ అపరేహిపి ఓకాసాదీహి నయేహి విత్థారేతుం పున ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, పటిఞ్ఞా పరవాదిస్స. పున సబ్బత్థాతి సరీరం సన్ధాయ అనుయోగో సకవాదిస్స, రూపస్మిం అత్తానం సమనుపస్సనాదోసఞ్చ ‘‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’’న్తి ఆపజ్జనదోసఞ్చ దిస్వా పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స. సేసమేత్థ అనులోమపచ్చనీకపఞ్చకే హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. పాఠో పన సంఖిత్తో. తత్థ యస్మా సరీరం సన్ధాయ ‘‘సబ్బత్థ నుపలబ్భతీ’’తి వుత్తే సరీరతో బహి ఉపలబ్భతీతి ఆపజ్జతి, తస్మా పచ్చనీకే పటిక్ఖేపో సకవాదిస్స, పఠమం అనుజానిత్వా పచ్ఛా అవజానాతీతి ఛలవాదస్స వసేన పటికమ్మం పరవాదిస్స, సేసం పాకటమేవ.

దుతియనయే సబ్బదాతి పురిమపచ్ఛిమజాతికాలఞ్చ ధరమానపరినిబ్బుతకాలఞ్చ సన్ధాయ అనుయోగో సకవాదిస్స, స్వేవ ఖత్తియో సో బ్రాహ్మణోతిఆదీనం ఆపత్తిదోసఞ్చ ధరమానపరినిబ్బుతానం విసేసాభావదోసఞ్చ దిస్వా పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స. సేసం పఠమనయే వుత్తసదిసమేవ.

తతియనయే సబ్బేసూతి ఖన్ధాయతనాదీని సన్ధాయ పుచ్ఛా సకవాదిస్స, రూపస్మిం అత్తా, చక్ఖుస్మిం అత్తాతిఆదిదోసభయేన పటిక్ఖేపో పరవాదిస్స. సేసం తాదిసమేవాతి.

ఏవమిమాని తీణి ముఖాని అనులోమపచ్చనీకపఞ్చకే అనులోమమత్తవసేనేవ తావ పటిపాటియా భాజేత్వా పున పచ్చనీకానులోమపఞ్చకే పచ్చనీకమత్తవసేనేవ భాజేతుం ‘‘పుగ్గలో నుపలబ్భతీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ హేట్ఠా వుత్తనయేన అత్థో వేదితబ్బో. ఏత్తావతా సుద్ధికస్స చేవ ఇమేసఞ్చ తిణ్ణన్తి చతున్నం సచ్చికట్ఠానం ఏకేకస్మిం సచ్చికట్ఠే అనులోమపచ్చనీకస్స, పచ్చనీకానులోమస్స చాతి ద్విన్నం ద్విన్నం పచ్చనీకానం వసేన అయం అట్ఠముఖా నామ వాదయుత్తి నిద్దిట్ఠా హోతీతి వేదితబ్బా. యా ఏకేకస్మిం ముఖే ఏకేకస్స నిగ్గహస్స వసేన వుచ్చతి. తత్థేతం వుచ్చతి –

‘‘ఏవం చతుబ్బిధే పఞ్హే, పఞ్చకద్వయభేదతో;

ఏసా అట్ఠముఖా నామ, వాదయుత్తి పకాసితా.

‘‘అట్ఠేవ నిగ్గహా తత్థ, చత్తారో తేసు ధమ్మికా;

అధమ్మికా చ చత్తారో, సబ్బత్థ సకవాదినో;

జయో పరాజయో చేవ, సబ్బత్థ పరవాదినో’’తి. (కథా. అట్ఠ. ౧౪);

అయం తావేత్థ అనుత్తానత్థతో సంవణ్ణనా.

అత్థవినిచ్ఛయో పనేత్థాపి మోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన కతనిద్దేసస్స నయముఖమత్తదస్సనవసేనేవ హోతి. థేరేన హి భగవతా ఠపితాయ ఏతిస్సా మాతికాయ పదుద్ధారవసేన నిద్దేసం అకత్వా భగవతా దిన్నఅట్ఠముఖవాదయుత్తినయే ఠత్వా అపరేహి పరియాయేహి పుగ్గలవాదం, తదఞ్ఞం నానప్పకారం మిచ్ఛాగాహఞ్చ నిరాకరోన్తేనేవ పుగ్గలకథం ఆదిం కత్వా సాధికద్విసతకథాహి నిద్దేసో కతో.

తత్థ పుగ్గలవాదనిరాకరణత్థం తావ ఖన్ధాయతనధాతుఇన్ద్రియవసేన సత్తపఞ్ఞాసాయ ధమ్మేసు ఏకేకేన సద్ధిం ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేన, రూపఞ్చ ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేన…పే… పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేన, వేదనాపి ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తిఆదినా నయేన పుగ్గలసంసన్దనవసప్పవత్తం సుద్ధికసంసన్దనం, యథా రూపవేదనాదయో సత్తపఞ్ఞాస ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞా విసదిసా ఉపలబ్భన్తి, ఏవం రూపాదీహి విసదిసో పుగ్గలో ఉపలబ్భతీతి పుచ్ఛనవసప్పవత్తం ఓపమ్మసంసన్దనం, ‘‘రూపం పుగ్గలో, రూపస్మిం పుగ్గలో, అఞ్ఞత్ర రూపా పుగ్గలో, పుగ్గలస్మిం రూప’’న్తి ఏవం చతుక్కనయేన సత్తపఞ్ఞాసాయ ధమ్మేహి పుచ్ఛనవసప్పవత్తం చతుక్కనయసంసన్దనన్తి తివిధా సంసన్దననయా వుత్తా. తత్థ పుగ్గలస్స రూపాదిసభావత్తే నిచ్చసస్సతుచ్ఛేదాదిప్పసఙ్గతో యథానురూపం నిరాకరణం వేదితబ్బం, అతివిత్థారభయేనేత్థ ఉపరి చేతం న విత్థారీయతి.

తతో ‘‘యథా రూపాదయో సప్పచ్చయా, అప్పచ్చయాదయో వా హోన్తి, ఏవం తవ పుగ్గలోపి సప్పచ్చయతాదిలక్ఖణయుత్తో’’తి పుచ్ఛనవసప్పవత్తా లక్ఖణయుత్తికథా, ‘‘పుగ్గలో’’తి, ‘‘ఉపలబ్భతీ’’తి చ పదద్వయాదిసోధనత్థం ‘‘యో పుగ్గలో, సో ఉపలబ్భతి. యో వా ఉపలబ్భతి, సో పుగ్గలో’’తిఆదిపుచ్ఛనవసప్పవత్తం వచనసోధనం, ‘‘రూపధాతుయా రూపీ’’తిఆది నామపఞ్ఞత్తిసోధనవసప్పవత్తో పఞ్ఞత్తానుయోగో చ, ‘‘సోవ పుగ్గలో సన్ధావతి అస్మా లోకా పరం లోకం, అఞ్ఞో వా, న అఞ్ఞో వా, నేవ అఞ్ఞో నానఞ్ఞో వా’’తిఆదినా గతిపరివత్తనముఖేన చుతిపటిసన్ధానుయోగో, ‘‘రుక్ఖం ఉపాదాయ ఛాయాదీనం వియ ఖన్ధాదిం ఉపాదాయ పరమత్థతో పుగ్గలపఞ్ఞత్తీ’’తి వాదే తస్స అనిచ్చసఙ్ఖతతాదిప్పసఙ్గదీపకో ఉపాదాపఞ్ఞత్తానుయోగో, ‘‘కల్యాణపాపకానం కమ్మానం కారకో పుగ్గలో’’తి వాదే తస్స వట్టదుక్ఖానుపచ్ఛేదాదిప్పసఙ్గదీపకో పురిసకారానుయోగో చ, ‘‘యో ఇద్ధివికుబ్బకో, సో పుగ్గలో’’తిఆదివాదభేదకో అభిఞ్ఞానుయోగో, ‘‘మాతాపితాదయో నామ అత్థి, తేన పుగ్గలో అత్థీ’’తి వాదభేదకో ఞాతకానుయోగో, ‘‘ఏవం ఖత్తియో’’తిఆది జాత్యానుయోగో, ‘‘గహట్ఠో పబ్బజితో’’తిఆది పటిపత్తానుయోగో, ‘‘దేవో మనుస్సో’’తిఆది ఉపపత్తానుయోగో, ‘‘సోతాపన్నో’’తిఆది పటివేధానుయోగో, ‘‘అట్ఠ పురిసపుగ్గలా’’తిఆది సఙ్ఘానుయోగో, ‘‘పుగ్గలో సఙ్ఖతో’’తిఆదివసప్పవత్తో సచ్చికట్ఠసభాగానుయోగో, ‘‘సుఖం వేదనం వేదియమానో’’తిఆది వేదకానుయోగో, ‘‘కాయే కాయానుపస్సీ’’తిఆది కిచ్చానుయోగో, ‘‘అత్థి పుగ్గలో అత్తహితాయ పటిపన్నో’’తిఆదినా పుగ్గలసభావసాధకసుత్తేసు సన్నిస్సితేసు –

సబ్బే ధమ్మా అనత్తా (మ. ని. ౧.౩౫౩, ౩౫౬; ధ. ప. ౨౭౯), దుక్ఖమేవ ఉప్పజ్జమానం ఉప్పజ్జతి (సం. ని. ౨.౧౫).

కిన్ను సత్తోతి పచ్చేసి, మార దిట్ఠిగతం ను తే;

సుద్ధసఙ్ఖారపుఞ్జోయం, నయిధ సత్తూపలబ్భతి.

దుక్ఖమేవ హి సమ్భోతి, దుక్ఖం తిట్ఠతి వేతి చ;

నాఞ్ఞత్ర దుక్ఖా సమ్భోతి, నాఞ్ఞం దుక్ఖా నిరుజ్ఝతి. (సం. ని. ౧.౧౭౧);

యస్మా చ ఖో, ఆనన్ద, సుఞ్ఞం అత్తేన వా అత్తనియేన వా…పే… తస్మా సుఞ్ఞో లోకోతి వుచ్చతి (సం. ని. ౪.౮౫).

‘‘అత్తని వా, భిక్ఖవే, సతి అత్తనియం మేతి అస్సాతి…పే… అత్తని చ భిక్ఖవే అత్తనియే చ సచ్చతో థేతతో అనుపలబ్భనియమానే యమ్పి తం దిట్ఠిట్ఠానం, సో లోకో, సో అత్తా, సో పేచ్చ భవిస్సామి, నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో, సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సామీతి, ననాయం, భిక్ఖవే, కేవలో పరిపూరో బాలధమ్మో’’తి (మ. ని. ౧.౨౪౪), ‘‘తత్ర, సేనియ, య్వాయం సత్థా దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అత్తానం సచ్చతో థేతతో న పఞ్ఞాపేతి, అభిసమ్పరాయే చ…పే… అయం వుచ్చతి, సేనియ, సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తిఆదినా పుగ్గలాభావదీపకసుత్తసన్దస్సనవసప్పవత్తో సుత్తసన్దస్సనానుయోగో చాతి ఏత్తకేన కథామగ్గేన విత్థారతో పఠమా పుగ్గలకథా విభత్తా. తత్థ ‘‘అత్థి పుగ్గలో అత్తహితాయ పటిపన్నో’’తిఆదీసు యథా రూపాదయో ధమ్మా పచ్చత్తలక్ఖణసామఞ్ఞలక్ఖణవసేన లబ్భన్తి, న ఏవం పుగ్గలో, రూపాదీసు పన సతి లోకవోహారమత్తేన ‘‘అత్థి పుగ్గలో’’తి వుచ్చతీతి. వుత్తమ్పి చేతం భగవతా – ‘‘ఇమా ఖో, చిత్త…పే… లోకవోహారా లోకపఞ్ఞత్తియో’’తి (దీ. ని. ౧.౪౪౦). ద్విధాపి బుద్ధానం కథా సమ్ముతికథా, పరమత్థకథా చ. తత్థ ‘‘సత్తో పుగ్గలో గామో పబ్బతో’’తిఆదికా సమ్ముతికథా నామ, ‘‘అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా ఖన్ధా ఆయతనానీ’’తిఆదికా పరమత్థకథా నామ. బుద్ధా హి యే యే సత్తా యథా యథా బుజ్ఝిత్వా చతుసచ్చపటివేధం కాతుం సక్కోన్తి, తేసం తేసం తథా తథా సమ్ముతివసేన వా పరమత్థవసేన వా వోమిస్సకవసేన వా దేసేత్వా నామరూపపరిచ్ఛేదదస్సనవసేనేవ అమతం మగ్గం పకాసేన్తి. అయఞ్హి –

దువే సచ్చాని అక్ఖాసి, సమ్బుద్ధో వదతం వరో;

సమ్ముతిం పరమత్థఞ్చ, తతియం నుపలబ్భతి.

తత్థ –

సఙ్కేతవచనం సచ్చం, లోకసమ్ముతికారణం;

పరమత్థవచనం సచ్చం, ధమ్మానం తథలక్ఖణం.

తస్మా విఞ్ఞూ అకత్వాన, బ్యఞ్జనేభినివేసనం;

పరమత్థే పతిట్ఠాయ, పుగ్గలాదిం వివజ్జయే.

పఞ్ఞత్తిం అనతిక్కమ్మ, పరమత్థో పకాసితో;

వినాయకేన సో యస్మా, తస్మా అఞ్ఞోపి పణ్డితో;

పరమత్థం పకాసేన్తో, సమఞ్ఞం నాతిధావయేతి. (కథా. అట్ఠ. ౨౩౭);

అయం పుగ్గలకథానయో.

పరిహానికథాదివణ్ణనా

పుగ్గలకథాతో పరం ‘‘పరిహాయతి అరహా అరహత్తా’’తిఆదినా అసేఖా, సోతాపన్నవజ్జితసేఖా చ అగ్గమగ్గఫలతో పరిహాయన్తీతి పవత్తా పరిహానికథా. పబ్బజ్జా వియ పటివేధసఙ్ఖాతో బ్రహ్మచరియవాసోపి మనుస్సేసు ఏవ భవతి, నత్థి దేవేసు బ్రహ్మచరియవాసోతి పవత్తా బ్రహ్మచరియకథా. దుక్ఖదస్సనేన ఏకదేసతో కిలేసా పహీయన్తి, తథా సముదయదస్సనాదీహీతి ఏవం నానాభిసమయవసేన ఓధిసో కిలేసా పహీయన్తీతి పవత్తా ఓధిసోకథా. ఝానలాభీ పుథుజ్జనో కామరాగబ్యాపాదే సముచ్ఛేదవసేన జహతి, సో చతుసచ్చాభిసమయా పఠమమేవ అనాగామీ హోతీతి పవత్తా జహతికథా. అతీతాదిభేదం సబ్బం ఖన్ధాదికం కాలత్తయేపి ఖన్ధాదిసభావేన అత్థీతి పవత్తా సబ్బమత్థీతికథా. అతీతం, అనాగతఞ్చ ఖన్ధాదికం అత్థీతి పవత్తా అతీతక్ఖన్ధాదికథా. అతీతేసు విపాకధమ్మధమ్మేసు ఏకచ్చం అవిపక్కవిపాకమేవ అత్థి, న ఇతరన్తి పవత్తా ఏకచ్చమత్థీతికథా. సబ్బే ధమ్మా సతిపట్ఠానాతి పవత్తా సతిపట్ఠానకథా. అతీతానాగతాదివసేన నత్థి, సకభావేన వా అత్థి, పరభావేన నత్థీతి పవత్తా హేవత్థికథా. తత్థ హేవత్థీతి ఏవం ఇమినా పకారేన అత్థీతి అత్థో.

అధిమానికానం, కుహకానం వా అరహత్తపటిఞ్ఞానం సుక్కవిస్సట్ఠిం దిస్వా మారకాయికా దేవతా ఉపసంహరన్తీతి పవత్తా పరూపహారకథా. అరహతో పరేసం నామగోత్తాదీసు అత్థి అఞ్ఞాణం, అత్థి కఙ్ఖా, పరేహి ఞాపనీయతో అత్థి పరవితరణాతి తిస్సో కథా. సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే దుక్ఖన్తి వాచా భిజ్జతీతి పవత్తా వచీభేదకథా. దుక్ఖన్తి వాచం భాసన్తో దుక్ఖే ఞాణం ఆహరతి, తఞ్చ లోకుత్తరన్తి పవత్తా దుక్ఖాహారకథా. సమాపత్తియం, భవఙ్గే చ చిత్తం చిరం తిట్ఠతీతి పవత్తా చిత్తట్ఠితికథా. సబ్బే సఙ్ఖారా నిప్పరియాయేన ఆదిత్తా కుక్కుళనిరయసదిసాతి పవత్తా కుక్కుళకథా. పచ్చేకం చతుసచ్చదస్సనవసేన ఏకేకస్స మగ్గస్స చతుక్ఖత్తుం ఉప్పత్తివసేన సోళసహి కోట్ఠాసేహి అరహత్తప్పత్తీతి పవత్తా అనుపుబ్బాభిసమయకథా. బుద్ధానం వోహారవచనం లోకుత్తరన్తి పవత్తా వోహారకథా. సుద్ధసత్తానం అప్పటిసఙ్ఖాయ మగ్గేన వినా కిలేసనిరోధసఙ్ఖాతో అప్పటిసఙ్ఖానిరోధో, పటిసఙ్ఖాయ తేన మగ్గేన కిలేసనిరోధోతి ద్వే నిరోధాతి పవత్తా నిరోధకథా.

తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి పవత్తా బలకథా. ఆసవక్ఖయఞాణవిరహితం నవబలం లోకుత్తరన్తి పవత్తా అరియన్తికథా. సరాగం చిత్తం నిబ్బానం ఆరబ్భ రాగతో విముచ్చతీతి పవత్తా విముత్తికథా. ఝానేన విక్ఖమ్భనవిముత్తియా పఠమం విముత్తం చిత్తం మగ్గక్ఖణే సముచ్ఛేదవిముత్తియా విముచ్చమానం నామ హోతీతి పవత్తా విముచ్చమానకథా. అట్ఠమకసఙ్ఖాతస్స సోతాపత్తిమగ్గట్ఠస్స అనులోమగోత్రభుక్ఖణే దిట్ఠివిచికిచ్ఛా పహీయన్తి నామ, మగ్గక్ఖణే పహీనా నామాతి పవత్తా అట్ఠమకకథా. అట్ఠమకస్స మగ్గక్ఖణే సద్ధిన్ద్రియాదీని పటిలభన్తి, న పటిలద్ధానీతి పవత్తా అట్ఠమకస్స ఇన్ద్రియకథా. చతుత్థజ్ఝానధమ్ముపత్థద్ధం మంసచక్ఖుమేవ దిబ్బచక్ఖు నామాతి పవత్తా దిబ్బచక్ఖుకథా. తథా మంససోతే దిబ్బసోతకథా. యథాకమ్మూపగతఞాణమేవ దిబ్బచక్ఖూతి పవత్తా యథాకమ్మూపగతఞాణకథా. దేవబ్రహ్మానం పాణాతిపాతాదిఅసంవరాభావమత్తేన సమ్పత్తవిరతియా అభావేపి సంవరో అత్థీతి పవత్తా సంవరకథా. అసఞ్ఞీనమ్పి చుతిపటిసన్ధిక్ఖణే సఞ్ఞా అత్థీతి పవత్తా అసఞ్ఞకథా. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనభూమియం సఞ్ఞా నప్పవత్తతీతి పవత్తా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనకథా.

అరహా గిహీ అస్సాతి పవత్తా గిహిస్స అరహాతికథా. అనాగామినో సుద్ధావాసేసు పటిసన్ధిచిత్తేన ఉపపత్తిక్ఖణే అరహన్తో హోన్తీతి పవత్తా ఉపపత్తికథా. అరహతో లోకియధమ్మాపి అనాసవాతి పవత్తా అనాసవకథా. పచ్చుప్పన్నక్ఖణే సమఙ్గిభావసమన్నాగమో చ రూపావచరాదిభూమన్తరపటిలాభసమన్నాగమో చాతి ద్వే సమన్నాగమా, యేసం పన ఇమే ద్వే సమన్నాగమే ఠపేత్వా అఞ్ఞోపి హేత్థ ఉపపత్తిధమ్మవసేన ఏకో సమన్నాగమో నామ అత్థి, తేన అరహా చతూహి ఫలేహి సమన్నాగతోతి పవత్తా సమన్నాగతకథా. ఇమినావ నయేన అరహా ఛహి ఉపేక్ఖాహి సమన్నాగతోతి పవత్తా ఉపేక్ఖాసమన్నాగతకథా. మగ్గఞాణసబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణసఙ్ఖాతబోధియా సదా సన్నిహితభావేన బుద్ధోతి పవత్తా బోధియా బుద్ధోతికథా. మహాపురిసలక్ఖణయుత్తావ బోధిసత్తాతి పవత్తా లక్ఖణకథా. బోధిసత్తానమ్పి మగ్గనియామో అత్థీతి పవత్తా నియామోక్కన్తికథా. చతుత్థమగ్గట్ఠో తీహి ఫలేహి సమన్నాగతోతిఆదినా పవత్తా అపరాపి సమన్నాగతకథా. పఠమమగ్గాదీహి పహీనేహి సద్ధిం నిప్పరియాయతో అరహత్తం సబ్బసంయోజనప్పహానన్తి పవత్తా సబ్బసంయోజనపహానకథా.

నిప్పరియాయతో ఫలం విముత్తి నామ, విపస్సనామగ్గపచ్చవేక్ఖణఞాణాని పన పరియాయతో. ఏవం పన అగ్గహేత్వా యం కిఞ్చి కిలేసవిప్పయుత్తం ఞాణం విముత్తీతి పవత్తా విముత్తికథా. బుద్ధాదిఅసేఖారమ్మణం అసేఖఞాణన్తి పవత్తా అసేఖఞాణకథా. పథవీకసిణాదిసమాపత్తియో పరమత్థతో అవిజ్జమానే పఞ్ఞత్తారమ్మణే పవత్తత్తా విపరీతఞాణన్తి పవత్తా విపరీతకథా. తత్థ అనిచ్చే నిచ్చన్తిఆదినా చతుబ్బిధో విపల్లాసో వేదితబ్బో. సబ్బేసం పుథుజ్జనానం నియామగమనాయ ఞాణం అత్థీతి పవత్తా నియామకథా. సబ్బం ఞాణం పటిసమ్భిదాతి పవత్తా పటిసమ్భిదాకథా. సమ్ముతివిసయమ్పి ఞాణం భూతారమ్మణమేవాతి పవత్తా సమ్ముతిఞాణకథా. చేతోపరియఞాణం చిత్తారమ్మణమేవ, న తంసమ్పయుత్తరాగాదిచేతసికారమ్మణన్తి పవత్తా చిత్తారమ్మణకథా. సబ్బస్మిం అనాగతధమ్మే సబ్బేసం ఞాణం అత్థీతి పవత్తా అనాగతఞాణకథా. పచ్చుప్పన్నే అత్తనో ఞాణేపి ఞాణం పవత్తతీతి పవత్తా పటుప్పన్నఞాణకథా. బుద్ధా వియ సావకాపి తేన తేన వేనేయ్యజనేన పత్తబ్బఫలం ఞత్వావ తదత్థాయ ధమ్మం దేసేన్తీతి పవత్తా ఫలఞాణకథా.

సమ్మత్తనియామో నియమతో నిచ్చట్ఠేన అసఙ్ఖతోతి పవత్తా నియామకథా. ‘‘ధమ్మట్ఠితతా ధమ్మనియామతా’’తిఆదివచనతో పటిచ్చసముప్పాదో అసఙ్ఖతోతి పవత్తా పటిచ్చసముప్పాదకథా. ‘‘సచ్చాని తథాని అవితథానీ’’తిఆదివచనతో చతుసచ్చాని అసఙ్ఖతానీతి పవత్తా సచ్చకథా. ‘‘చత్తారో ఆరుప్పా ఆనేఞ్జా’’తి వచనతో అసఙ్ఖతాతి పవత్తా ఆరుప్పకథా. నిరోధసమాపత్తి అసఙ్ఖతాతి పవత్తా నిరోధసమాపత్తికథా. అసఙ్ఖతో ఆకాసోతి ఆకాసకథా. ఆకాసో సనిదస్సనోతికథా. పథవీధాతు సనిదస్సనాతిఆదిం కత్వా కాయకమ్మం సనిదస్సనన్తి పరియోసానకథా.

నత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సఙ్గహితా, తేన ఏకవిధేన రూపసఙ్గహోతిఆది నిరత్థకన్తి పవత్తా సఙ్గహితకథా. వేదనాదయో అరూపధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం న సమ్పయుత్తాతి పవత్తా సమ్పయుత్తకథా. చేతసికం నత్థీతి పవత్తా చేతసికకథా. చేతనాధమ్మోవ దానం, న దేయ్యధమ్మోతి పవత్తా దానకథా. పటిగ్గాహకానం పరిభోగమయం పుఞ్ఞం అత్థీతి పవత్తా పరిభోగకథా. పేతా ఇతో దిన్నచీవరాదీహేవ యాపేన్తీతి పవత్తా ఇతోదిన్నకథా. పథవీకమ్మవిపాకోతికథా. జరామరణం విపాకోతికథా. కిలేసప్పహానమత్తమేవ సామఞ్ఞఫలం, న చిత్తచేతసికా ధమ్మాతి పవత్తా అరియధమ్మవిపాకకథా. అఞ్ఞమఞ్ఞాదిపచ్చయతాయ విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతికథా.

అసురకాయేన సద్ధిం ఛ గతియోతి పవత్తా గతికథా. మతసత్తో మాతుఉతుసమయఞ్చ మాతాపితుసంయోగఞ్చ ఓలోకయమానో సత్తాహం, అతిరేకసత్తాహం వా యస్మిం భవే తిట్ఠతి, సో అన్తరాభవో నామ అత్థీతి పవత్తా అన్తరాభవకథా. రూపాదిపఞ్చకామగుణావ కామధాతు నామ, న తు వత్థుకామకిలేసకామాతి పవత్తా కామగుణకథా. పఞ్చేవాయతనాని కామాతికథా. రూపధమ్మావ రూపధాతూతికథా. అరూపధమ్మావ అరూపధాతూతికథా. రూపధాతుయా సత్తా ఘానాదీహి సద్ధిం సళాయతనికాతి పవత్తా రూపధాతుయాఆయతనకథా. ఆరుప్పేపి అత్థి సుఖుమరూపన్తికథా. కాయవచీవిఞ్ఞత్తివసేన రూపం కమ్మన్తికథా. చిత్తవిప్పయుత్తో అరూపధమ్మోవ జీవితిన్ద్రియం, రూపజీవితిన్ద్రియం నత్థీతి పవత్తా జీవితిన్ద్రియకథా. అరియుపవాదకమ్మేన అరహత్తా పరిహాయతీతి పవత్తా కమ్మహేతుకథా.

అనిచ్చాదివసేన సఙ్ఖారే ఆదీనవతో అపస్సిత్వా నిబ్బానం ఆనిసంసతో పస్సన్తస్స సంయోజనప్పహానం హోతీతి పవత్తా ఆనిసంసదస్సావికథా. నిబ్బానారమ్మణమ్పి సంయోజనం అత్థీతి పవత్తా అమతారమ్మణకథా. రూపం సారమ్మణన్తికథా. అనుసయా అనారమ్మణాతికథా. ఞాణం అనారమ్మణన్తికథా. అతీతారమ్మణఞ్చ అనాగతారమ్మణఞ్చ చిత్తం అనారమ్మణన్తికథాద్వయం. సబ్బం చిత్తం వితక్కానుపతితన్తికథా. వితక్కవిప్ఫారోవ సద్దో, సో చ న సోతవిఞ్ఞేయ్యోతి పవత్తా వితక్కవిప్ఫారసద్దకథా. వినాపి చిత్తేన వాచా పవత్తతీతి పవత్తా నయథాచిత్తస్సవాచాతికథా. వినాపి చిత్తేన కాయకమ్మం పవత్తతీతి పవత్తా నయథాచిత్తస్సకాయకమ్మన్తికథా. అతీతేహిపి ఝానేహి, అనాగతేహిపి యోగినో సమన్నాగతాతి పవత్తా అతీతానాగతసమన్నాగతకథా.

భవఙ్గచిత్తే అనిరుద్ధే ఏవ కుసలాకుసలచిత్తాని ఉప్పజ్జన్తి, తదభావే చ సన్తతినిరోధో సియాతి పవత్తా నిరోధకథా. సహ వాచాహి విఞ్ఞత్తిరూపం మగ్గోతికథా. పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్సాపి మగ్గభావనా అత్థీతి పవత్తా పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్సమగ్గకథా. పఞ్చవిఞ్ఞాణా కుసలాపి అకుసలాపీతికథా. పఞ్చవిఞ్ఞాణా సాభోగాతికథా. మగ్గక్ఖణే లోకియేన, లోకుత్తరేన చాతి ద్వీహి సీలేహి యుత్తాతికథా. సీలం అచేతసికన్తికథా. సీలం న చిత్తానుపరివత్తీతికథా. సమాదానహేతుచిత్తవిప్పయుత్తో పుఞ్ఞోపచయో హోతీతి పవత్తా సమాదానహేతుకకథా. విఞ్ఞత్తి సీలన్తికథా. పాణాతిపాతాదయో వినాపి విఞ్ఞత్తిం హోన్తీతి పవత్తా అవిఞ్ఞత్తిదుస్సీల్యకథా.

అనుసయా అబ్యాకతా, అహేతుకా, చిత్తవిప్పయుత్తాతి తిస్సోపి అనుసయకథా. అసేఖస్స ఞాణవిప్పయుత్తప్పవత్తియా సో ఞాణీతి నవత్తబ్బోతి పవత్తా ఞాణకథా. ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తికథా. మగ్గక్ఖణే ఇదం దుక్ఖన్తి ఞాణం పవత్తన్తి పవత్తా ఇదం దుక్ఖన్తికథా. బుద్ధా ఇద్ధిబలేన ఆయుకప్పం వినాపి మహాకప్పం తిట్ఠన్తీతి పవత్తా ఇద్ధిబలకథా. చిత్తసన్తతి సమాధి, న ఏకచిత్తక్ఖణికోతి పవత్తా సమాధికథా. అవిజ్జాదిపటిచ్చసముప్పాదఙ్గేహి అఞ్ఞా ధమ్మట్ఠితతాతి పవత్తా ధమ్మట్ఠితతాకథా. రూపాదీహి అఞ్ఞా అనిచ్చతాతి పవత్తా అనిచ్చతాకథా.

విఞ్ఞత్తియో వినాపి ఇన్ద్రియసంవరో కాయవచీకమ్మన్తి పవత్తా కథా. సబ్బం కమ్మం విపాకజనకన్తి పవత్తా కమ్మకథా. సద్దో విపాకోతి పవత్తా కథా. సళాయతనం విపాకోతి పవత్తా కథా. మగ్గం వినాపి సత్తక్ఖత్తుపరమోతికథా. తథా కోలంకోలఏకబీజికథాసుపి. దిట్ఠిసమ్పన్నో జీవితా వోరోపేతీతికథా. దిట్ఠిసమ్పన్నస్స అపాయదుగ్గతియా సద్ధిం రూపాదితణ్హాసఙ్ఖాతదుగ్గతిపహీనాతి పవత్తా దుగ్గతికథా. సత్తమభవికస్స తణ్హాసమ్భవతో దుగ్గతి అప్పహీనాతి పవత్తా సత్తమభవికకథా.

సఙ్ఘభేదాదికప్పట్ఠం కమ్మం కత్వా తేన మహాకప్పం అసీతిభాగం కత్వా తతో ఏకభాగమత్తం కాలం ఆయుకప్పం నిరయే పచ్చన్తీతి అగ్గహేత్వా సకలం మహాకప్పం పచ్చన్తి, వినస్సమానేపి కప్పే చక్కవాళన్తరేసు పచ్చన్తీతి పవత్తా కప్పట్ఠకథా. సఙ్ఘభేదకో అప్పనాకుసలాని వియ కామావచరకుసలమ్పి న పటిలభతీతి పవత్తా కుసలపటిలాభకథా. అఙ్గసమ్పన్నాయ ఆణత్తియా అభావేపి మాతుఘాతాదిఆనన్తరియకమ్మపయోజకో మిచ్ఛత్తనియతో ఏవాతి పవత్తా అనన్తరాపయుత్తకథా. అనియతధమ్మేసుపి కేచి కుసలసమ్పయుత్తానియతా అత్థీతి పవత్తా నియతస్స నియామకథా. నీవరణేహి నివుతేన పటిచ్ఛన్నేనేవ చిత్తేన నీవరణం పజహన్తీతి పవత్తా నివుతకథా. సమ్ముఖీభూతం సంయోజనమేవ జహతీతి పవత్తా సమ్ముఖీభూతకథా. సమాపన్నో చ ఝానారమ్మణనికన్తియా ఝానం అస్సాదేతీతి పవత్తా సమాపన్నో అస్సాదేతీతికథా. దుక్ఖవేదనాయపి రాగస్సాదవేదనా హోతీతి పవత్తా అస్సాతరాగకథా. ధమ్మతణ్హా అబ్యాకతాతికథా. ధమ్మతణ్హా న దుక్ఖసముదయోతికథా.

కుసలం వా అకుసలస్స, అకుసలం వా కుసలస్స అనన్తరా ఉప్పజ్జన్తీతి పవత్తా కుసలాకుసలపటిసన్దహనకథా. గబ్భసేయ్యకానమ్పి బీజమత్తం సళాయతనం పటిసన్ధిక్ఖణే ఉప్పజ్జతీతి పవత్తా సళాయతనుప్పత్తికథా. పఞ్చవిఞ్ఞాణాని అఞ్ఞమఞ్ఞస్స అనన్తరా ఉప్పజ్జన్తీతి పవత్తా అనన్తరపచ్చయకథా. సమ్మావాచాకమ్మన్తవిఞ్ఞత్తియో అరియరూపన్తికథా. కామరాగాదితో అఞ్ఞో అనుసయోతికథా. కిలేసపరియుట్ఠానం చిత్తవిప్పయుత్తన్తికథా. యథా కామరాగో కామధాతుయం పరియాపన్నో, ఏవం రూపరాగఅరూపరాగా రూపారూపభూమియం పరియాపన్నాతి పవత్తా పరియాపన్నకథా. ద్వయం దిట్ఠిగతం అబ్యాకతన్తికథా. దిట్ఠిగతం అపరియాపన్నన్తికథా. యో యేసం హేతుపచ్చయో, సో పున తేసం సహజాతాదిపచ్చయో న హోతి, ఏకధావ ఏకస్స పచ్చయో హోతీతి పవత్తా పచ్చయతాకథా. అవిజ్జావ సఙ్ఖారానం పచ్చయో, న పన సఙ్ఖారా అవిజ్జాయాతి పవత్తా అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయకథా. కాలద్ధానా ఇమే పరినిప్ఫన్నేన పఞ్ఞత్తిమత్తాతి పవత్తా అద్ధాకథా. ఏవం ఖణలయముహుత్తకథా. అఞ్ఞస్స ఆసవస్స అభావా ఆసవా అనాసవాతి పవత్తా ఆసవకథా. లోకుత్తరానం ధమ్మానం జరామరణం లోకుత్తరన్తి పవత్తా జరామరణకథా. నిరోధసమాపత్తి లోకుత్తరాతి పవత్తా సఞ్ఞావేదయితకథా. సా లోకియాతి పవత్తా దుతియసఞ్ఞావేదయితకథా. నిరోధసమాపన్నోపి కాలం కరేయ్యాతి పవత్తా తతియసఞ్ఞావేదయితకథా. నిరోధసమాపత్తి అసఞ్ఞసత్తుపికాతికథా. కమ్మతో అఞ్ఞో చిత్తవిప్పయుత్తో కమ్మూపచయోతికథా.

బలప్పత్తా బుద్ధాదయో ఇద్ధిబలేన సత్తానం చిత్తం రాగాదిఅనుప్పత్తియా నిగ్గణ్హన్తీతి పవత్తా నిగ్గహకథా. ఏవం కుసలుప్పత్తియా పరచిత్తపగ్గహనకథా. బుద్ధా ఇద్ధియా పరేసం సుఖం దేన్తీతి పవత్తా సుఖానుప్పదానకథా. ‘‘సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి మనసికరోతో అతీతాదిభేదభిన్నే సబ్బే సఙ్ఖారే ఆరమ్మణవసేన ఏకతో అధిగణ్హాతీతి పవత్తా అధిగయ్హమనసికారకథా. రూపం హేతుకన్తికథా. ఏవం రూపం సహేతుకన్తికథా. రూపం కుసలాకుసలన్తికథా. రూపం విపాకోతికథా, యథా కామావచరకమ్మేన జాతం రూపం కామావచరం, ఏవం రూపావచరారూపావచరకమ్మేహి జాతం రూపం రూపావచరారూపావచరన్తికథా. రూపరాగో రూపధాతుయా, అరూపరాగో చ అరూపధాతుయా పరియాపన్నోతికథా.

అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయోతికథా. నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతికథా. యం కిఞ్చి ఉప్పజ్జతి, సబ్బమిదం కమ్మతోతికథా. ఇన్ద్రియబద్ధమేవ దుక్ఖం, న సబ్బే సఙ్ఖారాతి పవత్తా ఇన్ద్రియబద్ధకథా. సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా ఠపేత్వా అరియమగ్గన్తికథా. మగ్గఫలానేవ సఙ్ఘో నామ, న చ తాని దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హన్తి, తస్మా న వత్తబ్బం సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీతికథా. తథా న వత్తబ్బం సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీతికథా. న వత్తబ్బం సఙ్ఘో భుఞ్జతీతికథా. న వత్తబ్బం సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తికథా. బుద్ధా న కిఞ్చి భుఞ్జన్తి, తస్మా న వత్తబ్బం బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తికథా. దాయకతో దానం విసుజ్ఝతి, న పటిగ్గాహకతోతి పవత్తా దక్ఖిణావిసుద్ధికథా.

బుద్ధా తుసితలోకే ఏవ నిబ్బత్తన్తి, న మనుస్సలోకే. ఏత్థ హి నిమ్మితరూపమత్తం దస్సేన్తీతి పవత్తా మనుస్సలోకకథా. నిమ్మితరూపం ధమ్మం దేసేతి, న బుద్ధోతి పవత్తా ధమ్మదేసనాకథా. రాగోవ కరుణా నామ, తతో నత్థి బుద్ధానం కరుణాతికథా. బుద్ధానం ఉచ్చారపస్సావో అఞ్ఞే గన్ధజాతే అతివియ అధిగణ్హాతీతి పవత్తా గన్ధజాతకథా. బుద్ధా ఏకేన మగ్గేన చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోన్తీతి పవత్తా ఏకమగ్గకథా. పరికమ్మాదిం వినావ పఠమాదిజ్ఝానా దుతియాదిజ్ఝానం సఙ్కమతీతి పవత్తా ఝానసఙ్కన్తికథా. పఞ్చకనయే అవితక్కవిచారమత్తం ఝానం విసుం ఝానం నామ న హోతి, ఝానన్తరికం నామ హోతీతి పవత్తా ఝానన్తరికకథా. సమాపన్నో సద్దం సుణాతీతికథా. విఞ్ఞాణం వినా పసాదచక్ఖునా రూపం పస్సతీతికథా.

తేకాలికే కిలేసే పజహతీతి పవత్తా కిలేసప్పజహనకథా. నిబ్బానసఙ్ఖాతాపి సుఞ్ఞతా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నాతి పవత్తా సుఞ్ఞతకథా. అసఙ్ఖతమేవ సామఞ్ఞఫలన్తికథా. యేసం కేసఞ్చి ధమ్మానం పటిలాభా అసఙ్ఖతాతి పవత్తా పత్తికథా. సబ్బధమ్మానం సభావసఙ్ఖాతా తథతా అసఙ్ఖతాతి పవత్తా తథతాకథా. అనవజ్జట్ఠేన నిబ్బానమ్పి కుసలన్తికథా. ఆనన్తరియాదిం వినాపి అత్థి పుథుజ్జనస్స అచ్చన్తనియామతాతికథా. లోకియసద్ధాదయో న ఇన్ద్రియానీతి పవత్తా ఇన్ద్రియకథా.

అసఞ్చిచ్చాపి ఆనన్తరికో హోతీతి పవత్తా అసఞ్చిచ్చకథా. నత్థి పుథుజ్జనస్స ఞాణన్తి పవత్తా ఞాణకథా. నేరయికానం కమ్మానేవ నిరయపాలరూపేన వధేన్తి, న నిరయపాలాతి పవత్తా నిరయపాలకథా. అత్థి దేవేసు తిరచ్ఛానాతికథా. విరతిత్తయం చిత్తవిప్పయుత్తం, పఞ్చఙ్గికోవ మగ్గోతి పవత్తా మగ్గకథా. పటిచ్చసముప్పాదేసు ఞాణం లోకుత్తరన్తి పవత్తా ఞాణకథా.

తిస్సో సఙ్గీతియో ఆరబ్భ సాసనం నవం కతన్తి పవత్తా సాసనకథా. పుథుజ్జనో ఏకక్ఖణే తేధాతుకేహి ధమ్మేహి అవివిత్తోతి పవత్తా అవివిత్తకథా. ఞేయ్యావరణహేతుకం కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయపి అరహా హోతీతి పవత్తా సంయోజనకథా. ‘‘సఙ్ఖారా నిచ్చా హోన్తు, రుక్ఖా నిచ్చపుప్ఫఫలాదియుత్తా ఖేమినో హోన్తూ’’తిఆదినా యథాధిప్పాయం ఇద్ధి పవత్తతీతి పవత్తా ఇద్ధికథా. బుద్ధానం సరీరఆయుపభావేమత్తతో అఞ్ఞాపి వేమత్తతా అత్థీతి పవత్తా బుద్ధకథా. ఏకస్మిం ఖణే సబ్బలోకధాతూసు అనేకే బుద్ధా సన్తీతి పవత్తా సబ్బదిసాకథా. సబ్బే ధమ్మా నియతాతి పవత్తా ధమ్మకథా. సబ్బకమ్మాని ఫలదానే నియతానీతి పవత్తా కమ్మకథా.

అరహా అసబ్బఞ్ఞుభావేన సబ్బఞ్ఞువిసయే కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయ పరినిబ్బాతీతి పవత్తా పరినిబ్బానకథా. అరహా కుసలచిత్తో పరినిబ్బాయతీతి పవత్తా కుసలచిత్తకథా. అరహా ఆనేఞ్జే సణ్ఠితో పరినిబ్బాయతీతి పవత్తా ఆనేఞ్జకథా. అత్థి గబ్భసేయ్యాయ ధమ్మాభిసమయో, అత్థి గబ్భసేయ్యాయ అరహత్తప్పత్తి, సుపినన్తే ధమ్మాభిసమయో, అరహత్తప్పత్తి చాతి పవత్తా తిస్సోపి కథా. సబ్బం సుపినచిత్తం అబ్యాకతన్తికథా. ఖణికతాయ చిత్తానం నత్థి ఆసేవనపచ్చయతాతికథా. సబ్బే సఙ్ఖతా ఏకచిత్తక్ఖణికాతి పవత్తా ఖణికకథా.

ఇత్థియా సద్ధిం ఏకతో సమ్పత్తిం అనుభవిస్సామాతి పూజాదిం కత్వా ఏకాధిప్పాయప్పత్తస్స భిక్ఖునో మేథునో ధమ్మో పటిసేవితబ్బోతి పవత్తా ఏకాధిప్పాయకథా. పాపభిక్ఖూసు మేథునం పటిసేవన్తేసు అరహన్తానం వణ్ణేన అమనుస్సా మేథునం పటిసేవన్తీతి పవత్తా అరహన్తవణ్ణకథా. కేచి సత్తా అత్తనో ఇస్సరియేన కామకారికావసేన వినిపాతం గచ్ఛన్తి, న కమ్మవసేనాతి పవత్తా ఇస్సరియకామకారికాకథా. న రాగో రాగపతిరూపకోతిఆది పతిరూపకథా. ఖన్ధాయతనాదయో అపరినిప్ఫన్నాతి పవత్తా అపరినిప్ఫన్నకథాతి సాధికద్విసతకథా. పాళియం అట్ఠముఖవాదయుత్తివసేనేవ సమ్మితియాదీనం భిన్నలద్ధికానం లద్ధిభేదవసేన నానాపకారతో విభత్తా, తా పన సబ్బకథా పుగ్గలకథావ. తా తంతంలద్ధిభేదవసేన సఙ్ఖేపతోపి వుచ్చమానా అతిభారియం గన్థం కరోన్తి, తస్మా న విత్థారితా. తం పన నయం ఇచ్ఛన్తేహి పాళిఅట్ఠకథాసు (కథా. ౧ ఆదయో; కథా. అట్ఠ. నిదానకథా) ఏవ విత్థారతో గహేతబ్బోతి అయమేత్థ పాళినయేన సద్ధిం అత్థవినిచ్ఛయో.

మోహవిచ్ఛేదనియా అభిధమ్మమాతికత్థవణ్ణనాయ

కథావత్థుమాతికత్థవణ్ణనా నిట్ఠితా.