౪. పుగ్గలపఞ్ఞత్తిమాతికా

ఏకకమాతికత్థవణ్ణనా

ఇదాని పుగ్గలపఞ్ఞత్తిమాతికాసంవణ్ణనానయో హోతి. తత్థ అనుత్తానత్థతో తావ ఛ పఞ్ఞత్తియోతి ఏత్థ ‘‘ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతీ’’తి (సం. ని. ౨.౨౦) ఆగతట్ఠానే సన్దస్సనా పకాసనా పఞ్ఞత్తి నామ. ‘‘సుపఞ్ఞత్తం మఞ్చపీఠ’’న్తి (పారా. ౨౬౯) ఆగతట్ఠానే ఠపనా నిక్ఖిపనా పఞ్ఞత్తి నామ, ఇధ ఉభయమ్పి వట్టతి. ఛ పఞ్ఞత్తియోతి హి ఛ పఞ్ఞాపనా ఛ సన్దస్సనా పకాసనాతిపి, ఛ ఠపనా నిక్ఖిపనాతిపి వుత్తం హోతి. నామపఞ్ఞత్తియేవ హి తే తే విజ్జమానావిజ్జమానే ధమ్మే సన్దస్సేతీతిపి. తేన తేన కోట్ఠాసేన ఠపేతీతిపి. ఖన్ధపఞ్ఞత్తీతిఆది పన సఙ్ఖేపతో తాసం పఞ్ఞత్తీనం సరూపదస్సనం. తత్థ ఖన్ధానం ‘‘ఖన్ధా’’తి పఞ్ఞాపనా సన్దస్సనా పకాసనా చ ఠపనా నిక్ఖిపనా చ ఖన్ధపఞ్ఞత్తి నామ…పే… పుగ్గలానం ‘‘పుగ్గలా’’తి పఞ్ఞాపనా సన్దస్సనా పకాసనా చ ఠపనా నిక్ఖిపనా చ పుగ్గలపఞ్ఞత్తి నామ. ఇమా ఏవ ఛ పఞ్ఞత్తియో విజ్జన్తి. అఞ్ఞాసమ్పి సమ్ముతిపరమత్థకథానం పఞ్ఞత్తీనం అనన్తత్తా, ఉపలక్ఖణవసేన పన పధానభావతో చ ఏతావ వుత్తా. పాళిముత్తకనయేన పన సబ్బసఙ్గాహికా విజ్జమానపఞ్ఞత్తిఆదయో ఛ నామపఞ్ఞత్తియో అట్ఠకథాసు (పు. ప. అట్ఠ. మాతికావణ్ణనా ౧) ఆగతా, తా చ హేట్ఠా వుత్తాతి ఇధ న వుత్తా. తాసు ఇధ పుగ్గలపఞ్ఞత్తిపదేన అవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి, సేసేహి విజ్జమానపఞ్ఞత్తి చాతి ద్వే ఏవ లబ్భన్తి.

అట్ఠకథాముత్తకేన పన ఆచరియనయేన అపరాపి ఛ పఞ్ఞత్తియో – ఉపాదాపఞ్ఞత్తి ఉపనిధాపఞ్ఞత్తి సమోధానపఞ్ఞత్తి ఉపనిక్ఖిత్తపఞ్ఞత్తి తజ్జాపఞ్ఞత్తి సన్తతిపఞ్ఞత్తీతి, యా ‘‘అత్థపఞ్ఞత్తీ’’తి వుచ్చతి. తత్థ యా ఖన్ధపఞ్చకం ఉపాదాయ నిస్సాయ సమ్మతా సత్తాదికా, అఙ్గాని ఉపాదాయ రథాదికా, చన్దాదిపరివత్తాదయో ఉపాదాయ కాలదిసాదికా, తంతంభూతనిమిత్తం, భావనావిసేసఞ్చ ఉపాదాయ కసిణాదిఉగ్గహపటిభాగనిమిత్తాదికాతి అయం ఏవరూపా సభావధమ్మేహి ఏకత్తేన వా సచ్ఛికట్ఠపరమత్థేన అనుపలబ్భసభావా ఉపాదాపఞ్ఞత్తి నామ. పఞ్ఞాపేతబ్బట్ఠేన చేసా పఞ్ఞత్తి వుత్తా, న పన పఞ్ఞాపనట్ఠేన. యా తస్స తస్సత్థస్స పఞ్ఞాపనా, సా అవిజ్జమానపఞ్ఞత్తియేవ.

యా పన అఞ్ఞం పఠమాదిం ఉపనిధాయ అపేక్ఖిత్వా దుతియం రస్సం దీఘం దూరం సన్తికన్తిఆదికా తదఞ్ఞాపేక్ఖూపనిధా, ఛత్తపాణీతిఆదికా హత్థగతూపనిధా, కుణ్డలీతిఆదికా సమ్పయుత్తూపనిధా, ధఞ్ఞసకటన్తి ఆదికా సమారోపితూపనిధా, ఇన్దసాలగుహాతిఆదికా అవిదూరగతూపనిధా, సువణ్ణవణ్ణోతిఆదికా పటిభాగూపనిధా, బ్రాహ్మణగామోతిఆదికా తబ్బహులూపనిధా, మణికటకన్తిఆదికా తబ్బిసిట్ఠూపనిధాతి ఏవమాది అనేకప్పకారా పఞ్ఞాపనా, అయం ఉపనిధాపఞ్ఞత్తి నామ.

ధఞ్ఞరాసీతిఆదికా పన సమోధానపఞ్ఞత్తి నామ. పురిమస్స పురిమస్స ఉపనిక్ఖిపిత్వా ద్వే తీణీతిఆదికా ఉపనిక్ఖిత్తపఞ్ఞత్తి నామ. తంతంసభావనిస్సితా పథవీఆదికా తజ్జాపఞ్ఞత్తి నామ. ఆసీతికోతిఆదికా పన సన్తతిపఞ్ఞత్తి నామ.

అట్ఠకథాముత్తకేనేవ ఆచరియనయేన అపరాపి ధమ్మకథికాదికా కిచ్చపఞ్ఞత్తి, కిసథూలాదికా సణ్ఠానపఞ్ఞత్తి, ఇత్థిపురిసాదికా లిఙ్గపఞ్ఞత్తి, కామావచరాదికా, కోసలకాదికా చ భూమిపఞ్ఞత్తి, తిస్సో నాగోతిఆదికా పచ్చత్తపఞ్ఞత్తి, నిరోధాదికా అసఙ్ఖతపఞ్ఞత్తి చాతి ఛ పఞ్ఞత్తియో.

ఏతాసు పన ద్వాదససు తజ్జాపఞ్ఞత్తి, ఏకచ్చా భూమిపఞ్ఞత్తి, అసఙ్ఖతపఞ్ఞత్తి చ విజ్జమానపఞ్ఞత్తిసఙ్ఖాతా నామపఞ్ఞత్తి, తదఞ్ఞా పరమత్థావసేసా, పన అత్థపఞ్ఞత్తీతి దీపితా అవిజ్జమానాదిపఞ్ఞత్తియో చాతి. అయం తావేత్థ అనుత్తానత్థతో సంవణ్ణనా.

అత్థనిచ్ఛయో పనేత్థాపి పాళినయేనేవ సద్ధిం హోతి, న వినా పాళిం తస్స వత్తుమసక్కుణేయ్యత్తా. పాళియఞ్చ యస్మా ఆదితో పఞ్చ పఞ్ఞత్తియో, తదత్థభూతా ఖన్ధాదయో చ హేట్ఠా విభఙ్గప్పకరణే నిప్పదేసతో కథితాతి తా ఇధ ‘‘కిత్తావతా ఖన్ధానం ఖన్ధపఞ్ఞత్తి, యావతా పఞ్చక్ఖన్ధా రూపక్ఖన్ధో’’తిఆదినా సఙ్ఖేపేనేవ నిద్దిట్ఠా, తా చేత్థాపి వుత్తత్థా. పుగ్గలపఞ్ఞత్తి పన హేట్ఠా న వుత్తాతి ‘‘కిత్తావతా పుగ్గలానం పుగ్గలపఞ్ఞత్తి? సమయవిముత్తో, అసమయవిముత్తో’’తిఆదినా ఏకకాదిభేదేన యావ దసకా దసధా మాతికం ఠపేత్వా విత్థారేనేవ విభత్తా, సా చ ఞాతబ్బపభేదతో అవుచ్చమానా దుబ్బిఞ్ఞేయ్యా, తస్మా పుగ్గలపఞ్ఞత్తియా ఏవ చేత్థ పాళినయానుసారేన సఙ్ఖేపతో అత్థనిచ్ఛయో హోతి, సో చేత్థ మాతికాయం వుత్తే సబ్బపుగ్గలే అనుద్ధరిత్వా ఞాతబ్బానం దుబ్బిఞ్ఞేయ్యానం పుగ్గలానం ఏకకాదిభేదతోవ మాతికం ఉద్ధరిత్వా విభజనవసేన సఙ్ఖేపతోవ హోతి. కథం? ‘‘సమయవిముత్తో అసమయవిముత్తో, కుప్పధమ్మో అకుప్పధమ్మో, చేతనాభబ్బో అనురక్ఖణాభబ్బో, భయూపరతో అభయూపరతో, భబ్బాగమనో అభబ్బాగమనో, నియతో అనియతో, పటిపన్నకో ఫలే ఠితో, సమసీసీ ఠితకప్పీ, సోతాపన్నో సత్తక్ఖత్తుపరమో కోలంకోలో ఏకబీజీ, సకదాగామీ, అనాగామీ అన్తరాపరినిబ్బాయీ ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీ, అరహా’’తి ఏకకమాతికా.

తత్థ యో అప్పనం నిబ్బత్తేతుం యుత్తపత్తకాలే రూపారూపసమాపత్తిసఙ్ఖాతేహి అట్ఠహి విమోక్ఖేహి పచ్చనీకధమ్మతో విముచ్చిత్వా తీసు మగ్గేసు యేన కేనచి యథాసకం ఆసవే ఖేపేత్వా వుట్ఠితో, అయం సమయవిముత్తో నామ. ‘‘ఏకచ్చే ఆసవా పరిక్ఖీణా’’తిఆదివచనతో (పు. ప. ౧) హి అట్ఠసమాపత్తిలాభీ పుథుజ్జనో వా ఖీణాసవో వా ఇధ న గహితో, సమాపత్తిలాభినో పన ఫలట్ఠసేఖావ గహితాతి వేదితబ్బా. సుక్ఖవిపస్సకఖీణాసవో, సబ్బేపి చ అరియా మగ్గవిమోక్ఖం సన్ధాయ అసమయవిముత్తా నామ. బాహిరానఞ్హి అట్ఠన్నం సమాపత్తీనం సమాపజ్జన్తస్స పవివేకట్ఠానలాభాదిసమయోపి అత్థి, వత్తకరణకాలాదిఅసమయోపి అత్థి. మగ్గవిమోక్ఖేన విముచ్చనస్స పన తాదిసో సమయో వా అసమయో వా నత్థి, యస్స సద్ధా బలవతీ, విపస్సనా చ ఆరద్ధా, తస్స గచ్ఛన్తస్స వా భుఞ్జన్తస్స వా మగ్గఫలపటివేధో నామ న హోతీతి నత్థి, తస్మా సబ్బే అరియా అరియవిమోక్ఖే అసమయవిముత్తాతి వేదితబ్బా. పురిమపదేపి లోకియసమాపత్తిఞ్ఞేవ సన్ధాయ సేఖా సమయవిముత్తా నామ జాతా.

అవసిభావా అట్ఠసమాపత్తిలాభీ పన పుథుజ్జనో, సోతాపన్నసకదాగామినో ద్వే సేఖా అట్ఠసమాపత్తిం సన్ధాయ కుప్పధమ్మో నామ. పరిహానధమ్మోతిపి దువిధా ఏవ. అనాగామిఆదయో సుప్పహీనసమాధిపారిపన్థికత్తా వసిభావా సమాపత్తిలాభీ పుథుజ్జనో, అరియా చ లోకుత్తరధమ్మేపి సన్ధాయ అకుప్పధమ్మో నామ. అపరిహానధమ్మోతి తే ఏవ. చేతనాభబ్బోతి చేతనాసఙ్ఖాతేన ఝానసమాపత్తివళఞ్జనేన అపరిహానిం ఆపజ్జితుం భబ్బో. యో హి రూపారూపజ్ఝానేసు ఆచిణ్ణవసితాయ చేతనాసఙ్ఖాతాయ ఝానసమాపత్తియా నిరన్తరం వళఞ్జమానో తేహి న పరిహాయతి, అవళఞ్జమానో చ పరిహాయతి, అయం వళఞ్జమానో చేతనాభబ్బో నామ. అనురక్ఖణాభబ్బోతి ఝానస్స ఉపకారానుపకారధమ్మే జానిత్వా అనురక్ఖణాయ అవళఞ్జమానోపి అపరిహానిం ఆపజ్జితుం భబ్బో, ఏసో చ పురిమతో బలవతరో, ఆచిణ్ణవసినో పఞ్ఞాసమ్పదాయ ఉపకారానుపకారధమ్మే జానిత్వా తదనురూపం పటిపజ్జనతోతి వేదితబ్బో.

భయూపరతోతి భయేన పాపతో ఉపరతో విరతో సేఖో, కల్యాణపుథుజ్జనో చ. తేసు పచ్ఛిమో దుగ్గతివట్టకిలేసఉపవాదసఙ్ఖాతేహి చతూహి భయేహి పాపతో ఓరమతి, సేఖో దుగ్గతివజ్జేహి, అపాయేహి ముత్తత్తా. ఖీణాసవో పన అభయూపరతో నామ సముచ్ఛిన్నభయత్తా, ఉపవాదతో పన ఓరమితబ్బో.

అభబ్బాగమనోతి సమ్మత్తనియామాగమనస్స అభబ్బో, యే ఆనన్తరియసఙ్ఖాతేన కమ్మావరణేన, నియతమిచ్ఛాదిట్ఠిసఙ్ఖాతేన కిలేసావరణేన, అహేతుకదుహేతుకపటిసన్ధిసఙ్ఖాతేన విపాకావరణేన చ సమన్నాగతా, బుద్ధాదీసు చ సద్ధారహితా, మగ్గభావనాయ చ ఉత్తరకురుకాదయో వియ అచ్ఛన్దికా, పుబ్బూపనిస్సయరహితా చ, సబ్బేతే అభబ్బాగమనా నామ. విపరీతా భబ్బాగమనా నామ. పఞ్చానన్తరియనియతమిచ్ఛాదిట్ఠికా నిరయగమనే, అట్ఠ అరియపుగ్గలా అనుపాదాపరినిబ్బానాదీసు నియతా నామ. అవసేసపుగ్గలా అనిబద్ధగతికతాయ అనియతా నామ, ఉత్తరకురుకా పన సుగతినియతాపి మిచ్ఛత్తసమ్మత్తనియామస్సేవ ఇధాధిప్పేతత్తా ‘‘నియతా’’తి న వుత్తా. మగ్గసమఙ్గీ పుగ్గలో మగ్గక్ఖణే ఫలత్థాయ పటిపన్నకో నామ, ఫలసమఙ్గీ ఫలానుప్పత్తియమ్పి ఫలే ఠితో నామ.

యస్స పన అపుబ్బాచరిమం ఆసవపరియాదానఞ్చ హోతి జీవితపరియాదానఞ్చ, అయం సమసీసీ నామ. సో చ తివిధో హోతి ఇరియాపథసమసీసీ రోగసమసీసీ జీవితసమసీసీతి. తత్థ యో చతూసు ఇరియాపథేసు ఏకస్మిం విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం పత్వా తస్మిఞ్ఞేవ ఇరియాపథే పరినిబ్బాతి, అయం ఇరియాపథసమసీసీ నామ. యో పన ఏకం రోగం పత్వా అన్తోరోగే ఏవ విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం పత్వా తేనేవ రోగేన పరినిబ్బాతి, అయం రోగసమసీసీ నామ. యస్స పన కిలేససీససఙ్ఖాతా అవిజ్జా, అరహత్తమగ్గేన పవత్తసీససఙ్ఖాతం జీవితిన్ద్రియఞ్చ చుతిచిత్తేన సమం పరియాదానం గచ్ఛతి, అయం జీవితసమసీసీ నామ. కథమిదం సమం హోతీతి? వారసమతాయ. యస్మిం హి వారే మగ్గేన కిలేసే ఖేపితే పచ్చవేక్ఖణఞాణాని పవత్తన్తి, తస్సానన్తరమేవ పరినిబ్బాయతో ఇమాయ వారసమతాయ ఇదం ఉభయసీసపరియాదానమ్పి సమం హోతి నామ, అయమేవ జీవితసమసీసీ ఇధాధిప్పేతో.

ఠితకప్పీతి ఠితో కప్పో ఠితకప్పో, స్వాస్స అత్థీతి ఠితకప్పీ, కప్పమ్హి వినస్సమానమ్హి కప్పం ఠపేతుం సమత్థోతి అత్థో.

సచే హి యేసం మగ్గసమఙ్గిక్ఖణే కప్పవినాసో భవేయ్య, నేవ తావ కప్పో వినస్సేయ్య, యావాయం యథాసకం ఫలం న సచ్ఛికరోతీతి తే వినస్సమానమ్పి కప్పం ఠపేన్తీతి ఠితకప్పినో నామ జాతాతి. కిఞ్చాపి కప్పవినాసనకాలే సాసనం నత్థి, గతకోటికే హి కాలే కప్పవినాసో హోతి, ఏవం సన్తేపి మగ్గానన్తరఫలస్స అనన్తరాయం దీపేతుం ఇదం అభూతమ్పి కారణం ఆహటం.

సోతాపన్నోతి నిబ్బానసముద్దనిన్నతాయ సోతసఙ్ఖాతస్స మగ్గస్స పఠమసమఙ్గీ వుచ్చతి, ఇధ పన ఫలట్ఠో అధిప్పేతో. తస్సేవ చ పభేదదస్సనత్థం ‘‘సత్తక్ఖత్తుపరమో’’తిఆది వుత్తం. సత్తవారా పరమా అస్స భవూపపత్తీతి సత్తక్ఖత్తుపరమో, తతో పరం అట్ఠమం భవం నాదియతీతి అత్థో. సోతాపన్నో హి యో సత్తక్ఖత్తుం దేవేసు, మనుస్సేసు చ పటిసన్ధిం గహేత్వా సత్తమే భవే దుక్ఖస్సన్తం కరోతి, అయం సత్తక్ఖత్తుపరమో నామ. కులతో కులం భవతో భవం గచ్ఛతీతి కోలంకోలో. సో హి దేవమనుస్సవసేన ద్వే గతియో భవే సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి, అయం కోలంకోలో నామ. కమ్మపటిసన్ధియా ఏకం కమ్మం కిలేసబీజం అస్సాతి ఏకబీజీ. సో హి ఏకస్మిఞ్ఞేవ భవే ఖీణాసవో హోతి. కిం పనస్స భేదస్స నియామకన్తి? విపస్సనాభిఞ్ఞాభేదా. సోతాపన్నేసు హి యో విపస్సనాయ పమత్తో, సో సత్తక్ఖత్తుపరమో హోతి. యో కిఞ్చి అప్పమత్తో, సో కోలంకోలో. యో పన విపస్సనాయ అతివియ అప్పమత్తో, సో ఏకబీజీ హోతి. యే పన అభివియ పమత్తా వట్టజ్ఝాసయా అనాథపిణ్డికవిసాఖాసక్కాదయో, తే పునప్పునం వట్టస్మింయేవ విచరన్తా ఆదితో పట్ఠాయ ఛ దేవలోకే ఓసాపేత్వా బ్రహ్మలోకేసుపి యథాక్కమం నిబ్బత్తిత్వా అకనిట్ఠే ఠత్వా పరినిబ్బన్తి, న తే ఇధ గహితా. తే హి మనుస్సగతిం పునప్పునం ఆదియన్తి. యే పన మనుస్సగతియమ్పి భవం ఆదియన్తి, తేసం వసేన సత్తక్ఖత్తుపరమో కోలంకోలో మానుసికభవనిబ్బత్తకో ఏవ ఏకబీజీ గహితో. తే పన సద్ధాధురేన ఆగతా తయో, పఞ్ఞాధురేన ఆగతా తయోతి సోతాపన్నో ఛబ్బిధో హోతీతి వేదితబ్బో.

పటిసన్ధివసేన పన సకిం ఇమం మనుస్సగతిం ఆగచ్ఛతీతి సకదాగామీ, దుతియమగ్గఫలసమఙ్గీ. ఇమినా పఞ్చసు సకదాగామీసు చత్తారో వజ్జేత్వా ఏకోవ గహితో. ఏకచ్చో హి సకదాగామిఫలే ఠత్వా పున దుతియభవే ఇధేవ పరినిబ్బాతి, ఏకచ్చో ఇధ పత్వా దేవలోకే పరినిబ్బాతి, ఏకచ్చో దేవలోకే పత్వా దుతియభవే తత్థేవ పరినిబ్బాతి, ఏకచ్చో దేవలోకే పత్వా ఇధూపపజ్జిత్వా పరినిబ్బాతి, ఇమే చత్తారోపి ఇధ న గహితా. యో పన ఇధ పత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా పున ఇధూపపజ్జిత్వా పరినిబ్బాతి, అయమేకోవ ఇధ గహితో. ఇమస్స చ ద్వే పటిసన్ధియో, ఏకబీజిస్స పన ఏకావాతి ఇదం తేసం నానాకరణన్తి వేదితబ్బం.

పటిసన్ధివసేన కామభవం నాగచ్ఛతీతి అనాగామీ, తతియమగ్గఫలసమఙ్గీ. తస్సేవ పన పభేదదస్సనత్థం ‘‘అన్తరాపరినిబ్బాయీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ అన్తరాపరినిబ్బాయీతి ఆయువేమజ్ఝస్స అన్తరా ఏవ అరహత్తమగ్గం ఉప్పాదేత్వా కిలేసపరినిబ్బానేన పరినిబ్బాయనసీలో ఏకో అనాగామీ. సో చ ఉప్పన్నసమనన్తరం పరినిబ్బాయీ, ఆయువేమజ్ఝం అప్పత్వా పరినిబ్బాయీ, ఆయువేమజ్ఝం పత్వా పరినిబ్బాయీతి తివిధో హోతి. ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీతి ఆయువేమజ్ఝం ఉపహచ్చ అతిక్కమిత్వా, మరణసమయం వా ఉపహచ్చ ఉపగన్త్వా పరినిబ్బాయీ, ఆయువేమజ్ఝం అతిక్కమిత్వా యావ మరణసమయా పరినిబ్బాయీతి అత్థో. అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీతి అసఙ్ఖారేన అప్పదుక్ఖేన అధిమత్తప్పయోగం అకత్వా పరినిబ్బాయనసీలో. ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీతి ససఙ్ఖారేన దుక్ఖేన కసిరేన అధిమత్తప్పయోగేన పరినిబ్బాయనసీలో. ఉద్ధంసోతోతి ఉద్ధంవాహిభావేన ఉద్ధమస్స తణ్హాసోతం వట్టసోతఞ్చ, ఉద్ధం వా గన్త్వా పటిలభితబ్బతో ఉద్ధం మగ్గసోతమస్సాతిపి ఉద్ధంసోతో. అకనిట్ఠం గచ్ఛతీతి అకనిట్ఠగామీ. ఇమేసం పన అనాగామీనం పభేదదస్సనత్థమ్పేత్థ ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీతిఆది చతుక్కం వేదితబ్బం.

తత్థ యో అవిహతో పట్ఠాయ చతూసు యథాక్కమం ఉప్పజ్జిత్వా యావతాయుకం ఠత్వా చుతో అకనిట్ఠే ఉప్పజ్జిత్వా పరినిబ్బాతి, అయం ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీ నామ. యో పన అకనిట్ఠం అప్పత్వా అన్తరా పరినిబ్బాతి, అయం ఉద్ధంసోతో న అకనిట్ఠగామీ నామ. యో మనుస్సలోకో అకనిట్ఠమేవ గన్త్వా పరినిబ్బాతి, అయం న ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీ నామ. యో పన హేట్ఠా చతూసు సుద్ధావాసేసు అఞ్ఞతరస్మిం ఉప్పజ్జిత్వా తత్థేవ పరినిబ్బాతి, అయం న ఉద్ధంసోతో న అకనిట్ఠగామీ నామ. ఏవమేతే అనాగామినో అట్ఠచత్తాలీసవిధా హోన్తి. కథం? అవిహేసు తావ తయో అన్తరాపరినిబ్బాయినో, ఏకో ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ, ఏకో ఉద్ధంసోతోతి పఞ్చ, తే అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయిససఙ్ఖారపరినిబ్బాయివసేన దస హోన్తి, ఏవం అతప్పసుదస్ససుదస్సీసూతి చత్తాలీసం, అకనిట్ఠే పన ఉద్ధంసోతో నత్థి, తస్మా తత్థ తం ససఙ్ఖారాసఙ్ఖారవసేన దువిధం ఉద్ధంసోతం వజ్జేత్వా అట్ఠ చాతి అట్ఠచత్తాలీస హోన్తి.

అరహాతి కిలేసారీనం హతత్తాదినా ఖీణాసవో అరహా నామ. సో సుఞ్ఞతాదివిమోక్ఖత్తయవసేన తివిధో హుత్వా పున పచ్చేకం పటిపదాచతుక్కవసేన ద్వాదసవిధా హోన్తి. యథా చ అరహా ద్వాదసవిధో, ఏవం ద్వాదసేవ సకదాగామినో, చతువీసతి సోతాపన్నా అట్ఠచత్తాలీస అనాగామినోవ పచ్చేకన్తి వేదితబ్బం. ఇమే చ సబ్బే అరియా ఇమస్మిం సాసనే ఏవ ఉప్పజ్జన్తి, నో బహిద్ధాతి. ఏకకనయో.

దుకాదిమాతికత్థవణ్ణనా

దుకాదీసు ‘‘ద్వే పుగ్గలా – కోధనో చ ఉపనాహీ చ మక్ఖీ చ పళాసీ చా’’తిఆదినా దుకఞ్చ, ‘‘తయో పుగ్గలా – నిరాసో ఆసంసో విగతాసో’’తిఆదినా తికఞ్చ, ‘‘చత్తారో పుగ్గలా – అసప్పురిసో, అసప్పురిసేనఅసప్పురిసతరో, సప్పురిసో, సప్పురిసేనసప్పురిసతరో’’తిఆదినా చతుక్కఞ్చ, ‘‘పఞ్చ పుగ్గలా – అత్థేకచ్చో పుగ్గలో ఆరభతి చ విప్పటిసారీ చ హోతి, తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి. యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి, అత్థేకచ్చో పుగ్గలో ఆరభతి న విప్పటిసారీ చ హోతి…పే… అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి, అత్థేకచ్చో పుగ్గలో నారభతి విప్పటిసారీ చ హోతి…పే… అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. అత్థేకచ్చో పుగ్గలో నారభతి న విప్పటిసారీ హోతి…పే… అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తీ’’తిఆదినా పఞ్చకఞ్చ విత్థారతో మాతికం నిక్ఖిపిత్వా సబ్బేపి తే పుగ్గలా నిద్దిట్ఠా, ఇధ పన తే గన్థవిత్థారభయేన సబ్బే న ఉద్దిట్ఠా, పాళియా ఏవ ఞాతబ్బాతి.

తత్థ తికే నిరాసోతి అరహత్తాసాయ విరహితో దుస్సీలో. తస్స హి అత్తనో అభబ్బతాయ భబ్బసహాయకస్స సీలవతో అరహత్తప్పత్తిం సుత్వా, చణ్డాలపుత్తస్స వియ కస్సచి రాజపుత్తస్స రజ్జాభిసేకం సుత్వా అభిసేకప్పత్తియం, ‘‘కుదాస్సు నామాహమ్పి అరహత్తం పాపుణేయ్య’’న్తి అరహత్తప్పత్తియం పత్థనాపి న ఉప్పజ్జతి. ఆసంసోతి అరహత్తం ఆసీసమానో పత్థయమానో సీలవా. తస్స హి అరహత్తపత్థనాయ సీలసమ్పత్తియా ఠితత్తా కస్సచి అరహత్తప్పత్తిం సుత్వా, ఉభతోసుజాతస్స రాజకుమారస్స వియ తాదిసస్స కస్సచి రజ్జాభిసేకం సుత్వా అభిసేకప్పత్తియం, అరహత్తప్పత్తియం పత్థనా ఉప్పజ్జతి. విగతాసోతి అరహా. సో హి పత్తఅరహత్తతాయ తత్థ విగతాసో హోతి పత్తాభిసేకో వియ ఖత్తియో అభిసేకప్పత్తియన్తి వేదితబ్బం.

చతుక్కే పన పాణాతిపాతాదిఅకుసలకమ్మపథసమన్నాగతో అసప్పురిసో నామ. యో పన సయమ్పి పాణాతిపాతాదీని కత్వా పరఞ్చ తత్థ సమాదపేతి, అయం అసప్పురిసేనఅసప్పురిసతరో, అసప్పురిసతోపి అసప్పురిసతరోతి అత్థో. వుత్తపటిపక్ఖకుసలవసేన సప్పురిసో, సప్పురిసేనసప్పురిసతరో చ వేదితబ్బో.

పఞ్చకే ఆరభతి చ విప్పటిసారీ చ హోతీతి ఏత్థ ఆరమ్భ-సద్దో ఆపత్తివీతిక్కమే వత్తతి, తస్మా ఆపత్తివీతిక్కమవసేన ఆరభతి చేవ తప్పచ్చయా చ విప్పటిసారీ హోతీతి అత్థో. చేతోవిముత్తిన్తి ఫలసమ్పయుత్తసమాధిం. పఞ్ఞావిముత్తిన్తి ఫలసమ్పయుత్తఞాణం. యథాభూతం నప్పజానాతీతి అనధిగతత్తా యథాసభావతో నప్పజానాతి. యత్థస్సాతి యస్మిం అరహత్తఫలసఙ్ఖాతే ఝానే అధిగతే అస్స పుగ్గలస్స సబ్బే పాపకా అకుసలా ధమ్మా నిరవసేసా నిరుజ్ఝన్తి, తే నప్పజానాతీతి సమ్బన్ధో. కిఞ్చాపి తే మగ్గక్ఖణే ఏవ నిరుజ్ఝన్తి నామ, ఫలక్ఖణే పన నిరుద్ధా నామ హోన్తి, ఇధ పన మగ్గకిచ్చవసేన ‘‘ఫలక్ఖణే నిరుజ్ఝన్తీ’’తి వుత్తాతి వేదితబ్బా.

ఆరభతి న విప్పటిసారీ చ హోతీతి ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, తం పన దేసేతుం సభాగపుగ్గలం పరియేసతి, వుట్ఠాపేతి వా, తస్మా న విప్పటిసారీ హోతి. నారభతి విప్పటిసారీ చ హోతీతి ఆపత్తిం నాపజ్జతి, వినయపఞ్ఞత్తియం పన అకోవిదత్తా అనాపత్తియా ఆపత్తిసఞ్ఞితాయ వుట్ఠితాయపి తం ఆపత్తియా విప్పటిసారం వినోదేతుం అసక్కుణేయ్యతాయ విప్పటిసారీ హోతి. నారభతి న విప్పటిసారీ హోతీతి నారభతి నేవ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, న విప్పటిసారీ హోతి. అరహత్తఞ్చ న పాపుణాతి. కతరో పనేస పుగ్గలోతి? సీలవా ఓస్సట్ఠవీరియో పుగ్గలో. సో హి ‘‘కిం మే ఇమస్మిం బుద్ధకాలే పరినిబ్బానేన, అనాగతే మేత్తేయ్యసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే పరినిబ్బాయిస్సామీ’’తి విసుద్ధసీలోపి పటిపత్తిం న పూరేతి. ఇమే చత్తారోపి పుగ్గలా తథా తథా ఓవదిత్వా ఆసవక్ఖయే పతిట్ఠాపేతబ్బా. ఏవం హి తేపి య్వాయం పఞ్చమో పుగ్గలో నారభతి న విప్పటిసారీ ఆరద్ధవీరియో అరహత్తం పాపుణాతి, తేన సమసమావ భవిస్సన్తీతి.

ఛక్కాదీసు –

‘‘ఛ పుగ్గలా – అత్థేకచ్చో పుగ్గలో పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు సామం సచ్చాని అభిసమ్బుజ్ఝతి, తత్థ చ సబ్బఞ్ఞుతం పాపుణాతి బలేసు చ వసీభావం. అత్థేకచ్చో పుగ్గలో…పే… అభిసమ్బుజ్ఝతి, న చ తత్థ సబ్బఞ్ఞుతం పాపుణాతి, న చ బలేసు వసిభావం. అత్థేకచ్చో పుగ్గలో…పే… అనభిసమ్బుజ్ఝతి, దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో హోతి, సావకపారమిఞ్చ పాపుణాతి. అత్థేకచ్చో పుగ్గలో…పే… దుక్ఖస్సన్తకరో హోతి, న చ సావకపారమిం పాపుణాతి. అత్థేకచ్చో పుగ్గలో…పే… అనభిసమ్బుజ్ఝతి, న చ దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో హోతి, అనాగామీ హోతి అనాగన్తా ఇత్థత్తం. అత్థేకచ్చో పుగ్గలో…పే… అనభిసమ్బుజ్ఝతి, న చ దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో హోతి, ఆగామీ హోతి ఆగన్తా ఇత్థత్త’’న్తి –

ఛక్కం, ‘‘సత్త పుగ్గలా – సత్త ఉదకూపమా పుగ్గలా సకిం నిముగ్గో నిముగ్గోవ హోతి, ఉమ్ముజ్జిత్వా నిముజ్జతి, ఉమ్ముజ్జిత్వా ఠితో హోతి, ఉమ్ముజ్జిత్వా విపస్సతి విలోకేతి, ఉమ్ముజ్జిత్వా పతరతి, ఉమ్ముజ్జిత్వా పటిగాధప్పత్తో హోతి, ఉమ్ముజ్జిత్వా తిణ్ణో హోతి పారఙ్గతో, థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో’’తిఆదినా సత్తకం, ‘‘అట్ఠ పుగ్గలా – చత్తారో మగ్గసమఙ్గినో, చత్తారో ఫలసమఙ్గినో పుగ్గలా’’తి అట్ఠకం, ‘‘నవ పుగ్గలా – సమ్మాసమ్బుద్ధో పచ్చేకసమ్బుద్ధో ఉభతోభాగవిముత్తో పఞ్ఞావిముత్తో కాయసక్ఖీ దిట్ఠిప్పత్తో సద్ధావిముత్తో ధమ్మానుసారీ సద్ధానుసారీ’’తి నవకం, ‘‘దస పుగ్గలా – పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా, పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా’’తి దసకఞ్చ మాతికం నిక్ఖిపిత్వా పాళియం నిద్దేసో కతో. తత్థ ఛక్కే పఠమేన పదేన సమ్మాసమ్బుద్ధో దట్ఠబ్బో. సో హి అనాచరియకో అత్తనా ఉప్పాదితేన సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణపదట్ఠానేన అరహత్తమగ్గఞాణేన సబ్బాకారతో సచ్చాని అభిసమ్బుజ్ఝిత్వా సబ్బఞ్ఞుతం పాపుణి, దసఞాణబలేసు చ వసిభావన్తి. దుతియేన పన పచ్చేకసమ్బుద్ధో దట్ఠబ్బో. తతియేన అగ్గసావకో, చతుత్థేన అవసేసా అరహన్తో, పఞ్చమేన అనాగామీ, ఛట్ఠేన సోతాపన్నసకదాగామినో దట్ఠబ్బా. తే హి ‘‘ఆగన్తా ఇత్థత్త’’న్తి వుత్తాతి.

సత్తకే పఠమేన పదేన సాసనే అనివిట్ఠసద్ధో నియతమిచ్ఛాదిట్ఠిధమ్మేహి ఏకన్తకాళకేహి సమన్నాగతో గహితో. సో హి సముద్దే ఉదకభీరుకపురిసో వియ సంసారే అపాయే నిముగ్గో నిముగ్గోవ హోతి, న పున భవతో వుట్ఠాతి, అనన్తమ్పి కాలం భవే ఏవ విచరతి సాసనసమాయోగాభావా. దుతియేన పదేన సాసనే పటిలద్ధసద్ధోపి దేవదత్తాదయో వియ సద్ధాదిపరిహానియం ఠితో దుస్సీలో గహితో. సో హి సముద్దే కేనచి కారణేన ఉమ్ముజ్జిత్వా పున నిముగ్గో వియ సాసనసద్ధాయ ఉమ్ముజ్జిత్వాపి అపాయే నిముజ్జతి ఏవ, అయం పన చిరకాలాతిక్కమేన బుద్ధాదీహి, అత్తనా ఏవ వా పచ్చేకబోధిఞాణేన భవతో ఉద్ధరణీయో హోతి సాసనే సకిం ఉప్పన్నాయపి సద్ధాయ మోక్ఖభావేన నియమేన నిబ్బానావహత్తా. అయమేవ హిస్స పురిమపుగ్గలతో విసేసో, ఇతరథా తస్స విసుం గహణే పయోజనమేవ న సియాతి గహేతబ్బం. తతియేన సాసనే ఉప్పన్నసద్ధో ఠితిభాగియేహి సీలాదిగుణేహి సమన్నాగతో గహితో. సో హి ఉమ్ముజ్జిత్వా తీరం అదిస్వావ సముద్దమజ్ఝే నావాదిఆగమనం ఓలోకేన్తో పున అనిముజ్జిత్వా ఉణ్ణతప్పదేసే ఠితో వియ సాసనసద్ధాయ ఉమ్ముజ్జిత్వా నిబ్బానం అదిస్వావ బుద్ధాదిం ఓలోకయమానో సగ్గే, సీలాదిమ్హి ఠితో హోతి. చతుత్థేన పన సోతాపన్నో గహితో. సో హి ఉమ్ముజ్జిత్వా ఠితో తీరం దిస్వా ఉత్తరణూపాయం విలోకయమానో వియ లోకుత్తరసద్ధాయ ఉమ్ముజ్జిత్వా నిబ్బానతీరం దిస్వా ఉత్తరణోపాయం విలోకేతి. పఞ్చమేన సకదాగామీ గహితో. సో హి సముద్దే తీరం దిస్వా తదభిముఖం పతరమానో వియ పఠమమగ్గేన నిబ్బానతీరం దిస్వా తదభిముఖం దుతియమగ్గేన పతరతి నామ. ఛట్ఠేన అనాగామీ గహితో. సో హి పతరిత్వా తీరం ఉపగ్గమ్మ కటిప్పమాణే ఉదకే ఠితో వియ అరహత్తసమీపే సతికవాటపతిత్థే అనావత్తిధమ్మతాయ తతియమగ్గేన తిట్ఠతి. సత్తమేన పన అరహా గహితో, సో హి తరిత్వా పారం పత్వా ఠితపురిసో వియ చత్తారో ఓఘే తరిత్వా నిబ్బానత్థలే ఠితో ఖీణాసవబ్రాహ్మణో నామ హోతీతి.

నవకే ఉభతోభాగవిముత్తోతి రూపారూపసమాపత్తియా విక్ఖమ్భనవిమోక్ఖేన, అరియమగ్గేన సముచ్ఛేదవిమోక్ఖేన కిలేసతో విముత్తో, అరూపసమాపత్తియా వా రూపకాయతో, మగ్గేన చ నామకాయతోతి ఇమేహి ఉభతోభాగేహి విముత్తోతిపి ఉభతోభాగవిముత్తో, సో చతున్నం అరూపసమాపత్తీనం ఏకేకతో వుట్ఠాయ సఙ్ఖారే సమ్మసిత్వా అరహత్తప్పత్తానం చతున్నం, నిరోధా వుట్ఠాయ అరహత్తప్పత్తఅనాగామినో చ వసేన పఞ్చవిధో, తేసు పచ్ఛిమోవ నిప్పరియాయతో ఉభతోభాగవిముత్తో నామ, సేసా పరియాయేన. ఏత్థ చ రూపావచరచతుత్థజ్ఝానం కిలేసకాయతో విముత్తమ్పి రూపకాయతో అవిముత్తం, అరూపావచరం పన తదభయతోపి విముత్తం, తస్మా తదేవ పాదకం కత్వా అరహత్తప్పత్తోవ ఉభతోభాగవిముత్తో హోతి, న రూపావచరన్తి వేదితబ్బం. పఞ్ఞావిముత్తోతి అరహత్తమగ్గపఞ్ఞాయ ఆసవేహి విముత్తో. సో హి సుక్ఖవిపస్సకో, చతూహి రూపావచరజ్ఝానేహి వుట్ఠాయ అరహత్తప్పత్తా చత్తారో చాతి పఞ్చవిధో. అరూపావచరజ్ఝానేసు హి ఏకస్మిమ్పి సతి ఉభతోభాగవిముత్తోవ నామ హోతి.

కాయసక్ఖీతి రూపారూపజ్ఝానలాభీ అరియో. సో హి సోతాపత్తిమగ్గట్ఠవజ్జితానం ఛన్నం సేఖానం వసేన ఛబ్బిధో. తేనేవ హిస్స ‘‘ఏకచ్చే ఆసవా పరిక్ఖీణా’’తి నిద్దేసే వుత్తం. సోతాపత్తిమగ్గట్ఠస్స చ న కేచిపి ఆసవా పరిక్ఖీణాతి వత్తబ్బా, పరిక్ఖీయిస్సన్తీతి పన వత్తబ్బా, అరహతో పన సబ్బేపి ఆసవా పరిక్ఖీణా, న ఏకచ్చేతి. సో హి ఫుట్ఠన్తం సచ్ఛికరోతీతి కాయసక్ఖీ, ఫుట్ఠానం పటిలద్ధానం ఝానానం అనన్తరం నామకాయేన నిరోధం సచ్ఛికరోతీతిపి కాయసక్ఖీ, కాయేనాతి చేత్థ ‘‘నామకాయేన చేవ పరమత్థసచ్చం సచ్ఛికరోతి, పఞ్ఞాయ చ అతివిజ్ఝ పస్సతీ’’తి వచనతో అరహత్తఫలం ఠపేత్వా సేసమగ్గఫలానమేతం అధివచనం, తేన కాయేన పఠమజ్ఝానానన్తరం నిబ్బానస్స సచ్ఛికరణతోపి కాయసక్ఖీతి కేచి. దిట్ఠిప్పత్తోతి సుక్ఖవిపస్సకో, రూపజ్ఝానలాభీ చ యథావుత్తో ఛబ్బిధో సేఖో చ, అయం దిట్ఠన్తప్పత్తోతి దిట్ఠిప్పత్తో. దస్సనం దిట్ఠి, పఠమమగ్గో, తస్స అనన్తరం నిరోధప్పత్తోతి అత్థో. దిట్ఠప్పత్తోతిపి పాఠో, తస్స పఠమమగ్గేన దిట్ఠం నిబ్బానం పున పత్తోతి అత్థో.

సద్ధావిముత్తోతి సుక్ఖవిపస్సకో, రూపజ్ఝానలాభీ చ యథావుత్తో ఛబ్బిధో సేఖో చ. అయం హి సద్దహన్తో విముత్తోతి సద్ధావిముత్తో. కథం పనేతస్స దిట్ఠిప్పత్తతో నానత్తన్తి? ఆగమనీయపటిపదాయ. దిట్ఠిప్పత్తో హి పఞ్ఞాసమ్పదాయ పుబ్బభాగే విపస్సనాయ కిలేసే అప్పదుక్ఖేన విక్ఖమ్భేన్తో ఆగతో, సద్ధావిముత్తో పన సద్ధాబహులతాయ కిలేసే దుక్ఖేన విక్ఖమ్భేన్తో ఆగతో. ఏతమేవ హి భేదం సన్ధాయ నిద్దేసే ‘‘ఏకచ్చే ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తి, నో చ ఖో యథాదిట్ఠిప్పత్తస్సా’’తి వుత్తం.

ధమ్మానుసారీతి యస్స సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, అయం పఞ్ఞాసఙ్ఖాతేన ధమ్మేన సరతి అనుస్సరతీతి ధమ్మానుసారీ, సోతాపత్తిమగ్గట్ఠస్సేతం నామం. ఫలే పన పత్తే దిట్ఠిప్పత్తో నామ హోతి. సద్ధానుసారీతి యస్స సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, అయం సద్ధాయ సరతి అనుస్సరతీతి సద్ధానుసారీ, సోతాపత్తిమగ్గట్ఠస్సేతం నామం. ఫలే పన పత్తే సద్ధావిముత్తో నామ హోతి.

లోకుత్తరధమ్మం హి నిబ్బత్తేన్తానం ద్వే ధురాని నామ, ద్వే అభినివేసా నామ, ద్వే సీసాని నామ. తత్థ సద్ధాధురం పఞ్ఞాధురన్తి ద్వే ధురాని నామ. ఏకో పన సమథాభినివేసో, ఏకో విపస్సనాభినివేసోతి ద్వే అభినివేసా. ఏకో చ అరహత్తం మత్థకం పాపుణన్తో ఉభతోభాగవిముత్తో హోతి, ఏకో పఞ్ఞావిముత్తోతి ఇమాని ద్వే సీసాని నామ. యే హి కేచి లోకుత్తరం ధమ్మం నిబ్బత్తేన్తి, సబ్బే తే ద్వే ఇమే ధమ్మే ధురం కత్వా ఇమేసు ద్వీసు ఠానేసు అభినివిసిత్వా ఇమేహి ద్వీహి ఠానేహి విముచ్చన్తి. తేసు యో భిక్ఖు అట్ఠసమాపత్తిలాభీ పఞ్ఞం ధురం కత్వా సమథవసేన అభినివిట్ఠో అఞ్ఞతరం అరూపసమాపత్తిం పదట్ఠానం కత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం పాపుణాతి, అయం సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే ధమ్మానుసారీ నామ. పరతో పన ఛసు ఠానేసు కాయసక్ఖీ నామ. అరహత్తఫలం పత్తే ఉభతోభాగవిముత్తో నామ.

అపరో పఞ్ఞమేవ ధురం కత్వా విపస్సనావసేన అభినివిట్ఠో సుద్ధసఙ్ఖారే వా రూపావచరజ్ఝానేసు వా అఞ్ఞతరం సమ్మసిత్వా అరహత్తం పాపుణాతి, అయమ్పి సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే ధమ్మానుసారీ నామ. పరతో పన ఛసు ఠానేసు దిట్ఠిప్పత్తో నామ, అరహత్తం పత్తే పఞ్ఞావిముత్తో నామ.

అపరో పన అట్ఠసమాపత్తిలాభీ సద్ధం ధురం కత్వా సమాధివసేన అభినివిట్ఠో అఞ్ఞతరం అరూపసమాపత్తిం పదట్ఠానం కత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం పాపుణాతి, అయం సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే సద్ధానుసారీ నామ, పరతో ఛసు ఠానేసు కాయసక్ఖీయేవ నామ. అరహత్తం పత్తే ఉభతోభాగవిముత్తోయేవ నామ. అపరో సద్ధమేవ ధురం కత్వా విపస్సనావసేన అభినివిట్ఠో సుద్ధసఙ్ఖారే వా రూపావచరజ్ఝానేసు వా అఞ్ఞతరం సమ్మసిత్వా అరహత్తం పాపుణాతి, అయమ్పి సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే సద్ధానుసారీ నామ, పరతో ఛసు ఠానేసు సద్ధావిముత్తో నామ. అరహత్తప్పత్తే పఞ్ఞావిముత్తో నామ. ఇమే సత్త పుగ్గలా సమ్మాసమ్బుద్ధపచ్చేకసమ్బుద్ధేహి సద్ధిం నవ లోకే అగ్గదక్ఖిణేయ్యా నామాతి.

దసకే పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠాతి సత్తక్ఖత్తుపరమో, కోలంకోలో, ఏకబీజీ, సకదాగామీ కామావచరపటిసన్ధికో, అరహా చాతి ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ కామావచరభూమియఞ్ఞేవ అనుపాదిసేసనిబ్బానసఙ్ఖాతా నిట్ఠాతి అత్థో. కామావచరత్తభావే ఏవ హి ఏతే పరినిబ్బాయన్తి, నాఞ్ఞస్మిం. పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠాతి అన్తరాపరినిబ్బాయీ ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీ చాతి ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ కామావచరే అత్తభావం విహాయ విజహిత్వా బ్రహ్మత్తభావే ఠితానఞ్ఞేవ నిట్ఠాతి అత్థో. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపతో పాళినయేన సద్ధిం అత్థనిచ్ఛయో, విత్థారో పన పుగ్గలపఞ్ఞత్తిపాళిఅట్ఠకథాసు (పు. ప. మాతికా ౧ ఆదయో; పు. ప. అట్ఠ. మాతికావణ్ణనా ౧) గహేతబ్బోతి.

మోహవిచ్ఛేదనియా అభిధమ్మమాతికత్థవణ్ణనాయ

పుగ్గలపఞ్ఞత్తిమాతికత్థవణ్ణనా నిట్ఠితా.