౧౦. విభఙ్గసుత్తం

౮౩౨. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా’’.

‘‘కథం భావితా చ, భిక్ఖవే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా కథం బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ‘ఇతి మే ఛన్దో న చ అతిలీనో భవిస్సతి, న చ అతిప్పగ్గహితో భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తో భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తో భవిస్సతి’. పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – ‘యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే; యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో; యథా దివా తథా రత్తిం యథా రత్తిం తథా దివా’. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ‘ఇతి మే వీమంసా న చ అతిలీనా భవిస్సతి, న చ అతిప్పగ్గహితా భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తా భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తా భవిస్సతి’. పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – ‘యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే; యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో; యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా’. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అతిలీనో ఛన్దో? యో, భిక్ఖవే, ఛన్దో కోసజ్జసహగతో కోసజ్జసమ్పయుత్తో – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిలీనో ఛన్దో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితో ఛన్దో? యో, భిక్ఖవే, ఛన్దో ఉద్ధచ్చసహగతో ఉద్ధచ్చసమ్పయుత్తో – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితో ఛన్దో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తో ఛన్దో? యో, భిక్ఖవే, ఛన్దో థినమిద్ధసహగతో థినమిద్ధసమ్పయుత్తో – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తో ఛన్దో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తో ఛన్దో? యో, భిక్ఖవే, ఛన్దో బహిద్ధా పఞ్చ కామగుణే ఆరబ్భ అనువిక్ఖిత్తో అనువిసటో – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తో ఛన్దో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పచ్ఛాపురేసఞ్ఞా సుగ్గహితా హోతి సుమనసికతా సూపధారితా సుప్పటివిద్ధా పఞ్ఞాయ. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో విహరతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో మంసం న్హారు అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం వక్కం హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘాణికా లసికా ముత్త’న్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో విహరతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా విహరతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి దివా ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, సో తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి రత్తిం ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి; యేహి వా పన ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి రత్తిం ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, సో తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి దివా ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా విహరతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆలోకసఞ్ఞా సుగ్గహితా హోతి దివాసఞ్ఞా స్వాధిట్ఠితా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అతిలీనం వీరియం? యం, భిక్ఖవే, వీరియం కోసజ్జసహగతం కోసజ్జసమ్పయుత్తం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిలీనం వీరియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితం వీరియం? యం, భిక్ఖవే, వీరియం ఉద్ధచ్చసహగతం ఉద్ధచ్చసమ్పయుత్తం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితం వీరియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తం వీరియం? యం, భిక్ఖవే, వీరియం థినమిద్ధసహగతం థినమిద్ధసమ్పయుత్తం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తం వీరియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తం వీరియం? యం, భిక్ఖవే, వీరియం బహిద్ధా పఞ్చ కామగుణే ఆరబ్భ అనువిక్ఖిత్తం అనువిసటం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తం వీరియం…పే….

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అతిలీనం చిత్తం? యం, భిక్ఖవే, చిత్తం కోసజ్జసహగతం కోసజ్జసమ్పయుత్తం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిలీనం చిత్తం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితం చిత్తం? యం, భిక్ఖవే, చిత్తం ఉద్ధచ్చసహగతం ఉద్ధచ్చసమ్పయుత్తం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితం చిత్తం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తం చిత్తం? యం, భిక్ఖవే, చిత్తం థినమిద్ధసహగతం థినమిద్ధసమ్పయుత్తం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తం చిత్తం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తం చిత్తం? యం, భిక్ఖవే, చిత్తం బహిద్ధా పఞ్చ కామగుణే ఆరబ్భ అనువిక్ఖిత్తం అనువిసటం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తం చిత్తం…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అతిలీనా వీమంసా? యా, భిక్ఖవే, వీమంసా కోసజ్జసహగతా కోసజ్జసమ్పయుత్తా – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిలీనా వీమంసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితా వీమంసా? యా, భిక్ఖవే, వీమంసా ఉద్ధచ్చసహగతా ఉద్ధచ్చసమ్పయుత్తా – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతిప్పగ్గహితా వీమంసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తా వీమంసా? యా, భిక్ఖవే, వీమంసా థినమిద్ధసహగతా థినమిద్ధసమ్పయుత్తా – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం సంఖిత్తా వీమంసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తా వీమంసా? యా, భిక్ఖవే, వీమంసా బహిద్ధా పఞ్చ కామగుణే ఆరబ్భ అనువిక్ఖిత్తా అనువిసటా – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, బహిద్ధా విక్ఖిత్తా వీమంసా…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. ఏవం భావితా ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా ఏవం బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా.

‘‘ఏవం భావితేసు ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు ఏవం బహులీకతేసు, అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి. ఏవం భావితేసు ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు ఏవం బహులీకతేసు, ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి. దసమం.

పాసాదకమ్పనవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

పుబ్బం మహప్ఫలం ఛన్దం, మోగ్గల్లానఞ్చ ఉణ్ణాభం;

ద్వే సమణబ్రాహ్మణా భిక్ఖు, దేసనా విభఙ్గేన చాతి.