౩. అయోగుళవగ్గో

౧. మగ్గసుత్తం

౮౩౩. సావత్థినిదానం. ‘‘పుబ్బేవ మే, భిక్ఖవే, సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో మగ్గో, కా పటిపదా ఇద్ధిపాదభావనాయా’తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘ఇధ భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ఇతి మే ఛన్దో న చ అతిలీనో భవిస్సతి, న చ అతిప్పగ్గహితో భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తో భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తో భవిస్సతి. పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే; యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో; యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ఇతి మే వీమంసా న చ అతిలీనా భవిస్సతి, న చ అతిప్పగ్గహితా భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తా భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తా భవిస్సతి. పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే; యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో; యథా దివా తథా రత్తిం యథా రత్తిం తథా దివా’ – ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి.

‘‘ఏవం భావితేసు ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు ఏవం బహులీకతేసు అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి. ఏవం భావితేసు ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు ఏవం బహులీకతేసు, ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి. పఠమం.

(ఛపి అభిఞ్ఞాయో విత్థారేతబ్బా).

౨. అయోగుళసుత్తం

౮౩౪. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిజానాతి ను ఖో, భన్తే, భగవా ఇద్ధియా మనోమయేన కాయేన బ్రహ్మలోకం ఉపసఙ్కమితా’’తి? ‘‘అభిజానామి ఖ్వాహం, ఆనన్ద, ఇద్ధియా మనోమయేన కాయేన బ్రహ్మలోకం ఉపసఙ్కమితా’’తి. ‘‘అభిజానాతి పన, భన్తే, భగవా ఇమినా చాతుమహాభూతికేన కాయేన ఇద్ధియా బ్రహ్మలోకం ఉపసఙ్కమితా’’తి? ‘‘అభిజానామి ఖ్వాహం, ఆనన్ద, ఇమినా చాతుమహాభూతికేన [చాతుమ్మహాభూతికేన (సీ. స్యా. కం.)] కాయేన ఇద్ధియా బ్రహ్మలోకం ఉపసఙ్కమితా’’తి.

‘‘యఞ్చ ఖో, ఓమాతి, భన్తే, భగవా ఇద్ధియా మనోమయేన కాయేన బ్రహ్మలోకం ఉపసఙ్కమితుం, యఞ్చ ఖో అభిజానాతి, భన్తే, భగవా ఇమినా చాతుమహాభూతికేన కాయేన ఇద్ధియా బ్రహ్మలోకం ఉపసఙ్కమితా, తయిదం, భన్తే, భగవతో అచ్ఛరియఞ్చేవ అబ్భుతఞ్చా’’తి. ‘‘అచ్ఛరియా చేవ, ఆనన్ద, తథాగతా అచ్ఛరియధమ్మసమన్నాగతా చ, అబ్భుతా చేవ, ఆనన్ద, తథాగతా అబ్భుతధమ్మసమన్నాగతా చ’’.

‘‘యస్మిం, ఆనన్ద, సమయే తథాగతో కాయమ్పి చిత్తే సమోదహతి [సమాదహతి (సీ. స్యా. పీ.)] చిత్తమ్పి కాయే సమోదహతి, సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ కాయే ఓక్కమిత్వా విహరతి; తస్మిం, ఆనన్ద, సమయే తథాగతస్స కాయో లహుతరో చేవ హోతి ముదుతరో చ కమ్మనియతరో చ పభస్సరతరో చ.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, అయోగుళో దివసం సన్తత్తో లహుతరో చేవ హోతి ముదుతరో చ కమ్మనియతరో చ పభస్సరతరో చ; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యస్మిం సమయే తథాగతో కాయమ్పి చిత్తే సమోదహతి, చిత్తమ్పి కాయే సమోదహతి, సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ కాయే ఓక్కమిత్వా విహరతి; తస్మిం, ఆనన్ద, సమయే తథాగతస్స కాయో లహుతరో చేవ హోతి ముదుతరో చ కమ్మనియతరో చ పభస్సరతరో చ.

‘‘యస్మిం, ఆనన్ద, సమయే తథాగతో కాయమ్పి చిత్తే సమోదహతి, చిత్తమ్పి కాయే సమోదహతి, సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ కాయే ఓక్కమిత్వా విహరతి; తస్మిం, ఆనన్ద, సమయే తథాగతస్స కాయో అప్పకసిరేనేవ పథవియా వేహాసం అబ్భుగ్గచ్ఛతి, సో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, తూలపిచు వా కప్పాసపిచు వా లహుకో వాతూపాదానో అప్పకసిరేనేవ పథవియా వేహాసం అబ్భుగ్గచ్ఛతి; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యస్మిం సమయే తథాగతో కాయమ్పి చిత్తే సమోదహతి, చిత్తమ్పి కాయే సమోదహతి, సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ కాయే ఓక్కమిత్వా విహరతి; తస్మిం, ఆనన్ద, సమయే తథాగతస్స కాయో అప్పకసిరేనేవ పథవియా వేహాసం అబ్భుగ్గచ్ఛతి, సో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతీ’’తి. దుతియం.

౩. భిక్ఖుసుత్తం

౮౩౫. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదా. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి …పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి. తతియం.

౪. సుద్ధికసుత్తం

౮౩౬. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదా. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమఫలసుత్తం

౮౩౭. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదా. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి …పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా భిక్ఖునా ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం – దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా, సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితా’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియఫలసుత్తం

౮౩౮. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదా. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి …పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా సత్త ఫలా సత్తానిసంసా పాటికఙ్ఖా.

‘‘కతమే సత్త ఫలా సత్తానిసంసా? దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ [పటిగచ్చ (సీ.), పటిహచ్చ (పీ.)] అఞ్ఞం ఆరాధేతి నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి; అథ మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి; అథ పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి, ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి, అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి, ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి, ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఇమే సత్త ఫలా సత్తానిసంసా పాటికఙ్ఖా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమఆనన్దసుత్తం

౮౩౯. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘కతమా ను ఖో, భన్తే, ఇద్ధి, కతమో ఇద్ధిపాదో, కతమా ఇద్ధిపాదభావనా, కతమా ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి? ‘‘ఇధానన్ద, భిక్ఖు అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి – అయం వుచ్చతానన్ద, ఇద్ధి’’.

‘‘కతమో చానన్ద, ఇద్ధిపాదో? యో, ఆనన్ద, మగ్గో యా పటిపదా ఇద్ధిలాభాయ ఇద్ధిపటిలాభాయ సంవత్తతి – అయం వుచ్చతానన్ద, ఇద్ధిపాదో.

‘‘కతమా చానన్ద, ఇద్ధిపాదభావనా? ఇధానన్ద, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – అయం వుచ్చతానన్ద, ఇద్ధిపాదభావనా.

‘‘కతమా చానన్ద, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి – అయం వుచ్చతానన్ద, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి. సత్తమం.

౮. దుతియఆనన్దసుత్తం

౮౪౦. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కతమా ను ఖో, ఆనన్ద, ఇద్ధి, కతమో ఇద్ధిపాదో, కతమా ఇద్ధిపాదభావనా, కతమా ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా…పే….

‘‘ఇధానన్ద, భిక్ఖు అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి – అయం వుచ్చతానన్ద, ఇద్ధి.

‘‘కతమా చానన్ద, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి – అయం వుచ్చతానన్ద, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమభిక్ఖుసుత్తం

౮౪౧. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘కతమా ను ఖో, భన్తే, ఇద్ధి, కతమో ఇద్ధిపాదో, కతమా ఇద్ధిపాదభావనా, కతమా ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి?

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఇద్ధి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదో? యో, భిక్ఖవే, మగ్గో, యా పటిపదా ఇద్ధిలాభాయ ఇద్ధిపటిలాభాయ సంవత్తతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదభావనా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదభావనా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియభిక్ఖుసుత్తం

౮౪౨. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో తే భిక్ఖూ భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కతమా ను ఖో, భిక్ఖవే, ఇద్ధి, కతమో ఇద్ధిపాదో, కతమా ఇద్ధిపాదభావనా, కతమా ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా…పే….

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ఇద్ధి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఇద్ధి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదభావనాగామినీ పటిపదా’’తి. దసమం.

౧౧. మోగ్గల్లానసుత్తం

౮౪౩. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమేసం ధమ్మానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మోగ్గల్లానో భిక్ఖు ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా…పే… ‘‘చతున్నం ఖో, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మోగ్గల్లానో భిక్ఖు ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’’.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధ, భిక్ఖవే, మోగ్గల్లానో భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ‘ఇతి మే ఛన్దో న చ అతిలీనో భవిస్సతి, న చ అతిప్పగ్గహితో భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తో భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తో భవిస్సతి’. పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – ‘యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే; యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో; యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా’. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ‘ఇతి మే వీమంసా న చ అతిలీనా భవిస్సతి, న చ అతిప్పగ్గహితా భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తా భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తా భవిస్సతి’…పే… ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మోగ్గల్లానో భిక్ఖు ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో.

‘‘ఇమేసఞ్చ పన, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మోగ్గలానో భిక్ఖు ఏవం అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి. ఇమేసఞ్చ పన, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మోగ్గల్లానో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి. ఏకాదసమం.

౧౨. తథాగతసుత్తం

౮౪౪. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమేసం ధమ్మానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతో ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘చతున్నం ఖో, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతో ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’’.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధ, భిక్ఖవే, తథాగతో ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ‘ఇతి మే ఛన్దో న చ అతిలీనో భవిస్సతి, న చ అతిప్పగ్గహితో భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తో భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తో భవిస్సతి’. పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – ‘యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే; యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో; యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా’. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి – ‘ఇతి మే వీమంసా న చ అతిలీనా భవిస్సతి, న చ అతిపగ్గహితా భవిస్సతి, న చ అజ్ఝత్తం సంఖిత్తా భవిస్సతి, న చ బహిద్ధా విక్ఖిత్తా భవిస్సతి’. పచ్ఛాపురేసఞ్ఞీ చ విహరతి – ‘యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే; యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో; యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా’. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతో ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో.

‘‘ఇమేసఞ్చ పన, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి. ఇమేసఞ్చ పన, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి. ద్వాదసమం.

(ఛపి అభిఞ్ఞాయో విత్థారేతబ్బా).

అయోగుళవగ్గో తతియో.

తస్సుద్దానం –

మగ్గో అయోగుళో భిక్ఖు, సుద్ధికఞ్చాపి ద్వే ఫలా;

ద్వే చానన్దా దువే భిక్ఖూ, మోగ్గల్లానో తథాగతోతి.