౬. సూకరఖతవగ్గో

౧. సాలసుత్తం

౫౨౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి సాలాయ బ్రాహ్మణగామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి తిరచ్ఛానగతా పాణా, సీహో మిగరాజా తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – థామేన జవేన సూరేన [సూరియేన (సీ. స్యా. కం.)]; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యే కేచి బోధిపక్ఖియా ధమ్మా, పఞ్ఞిన్ద్రియం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – బోధాయ’’.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, బోధిపక్ఖియా ధమ్మా? సద్ధిన్ద్రియం, భిక్ఖవే, బోధిపక్ఖియో ధమ్మో, తం బోధాయ సంవత్తతి; వీరియిన్ద్రియం బోధిపక్ఖియో ధమ్మో, తం బోధాయ సంవత్తతి; సతిన్ద్రియం బోధిపక్ఖియో ధమ్మో, తం బోధాయ సంవత్తతి; సమాధిన్ద్రియం బోధిపక్ఖియో ధమ్మో, తం బోధాయ సంవత్తతి; పఞ్ఞిన్ద్రియం బోధిపక్ఖియో ధమ్మో, తం బోధాయ సంవత్తతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి తిరచ్ఛానగతా పాణా, సీహో మిగరాజా తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – థామేన జవేన సూరేన; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యే కేచి బోధిపక్ఖియా ధమ్మా, పఞ్ఞిన్ద్రియం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – బోధాయా’’తి. పఠమం.

౨. మల్లికసుత్తం

౫౨౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మల్లేసు [మల్లకేసు (సీ. స్యా. కం.), మల్లికేసు (క.)] విహరతి ఉరువేలకప్పం నామ మల్లానం నిగమో. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స అరియఞాణం న ఉప్పన్నం హోతి నేవ తావ చతున్నం ఇన్ద్రియానం సణ్ఠితి హోతి, నేవ తావ చతున్నం ఇన్ద్రియానం అవట్ఠితి హోతి. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స అరియఞాణం ఉప్పన్నం హోతి, అథ చతున్నం ఇన్ద్రియానం సణ్ఠితి హోతి, అథ చతున్నం ఇన్ద్రియానం అవట్ఠితి హోతి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యావకీవఞ్చ కూటాగారస్స కూటం న ఉస్సితం హోతి, నేవ తావ గోపానసీనం సణ్ఠితి హోతి, నేవ తావ గోపానసీనం అవట్ఠితి హోతి. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, కూటాగారస్స కూటం ఉస్సితం హోతి, అథ గోపానసీనం సణ్ఠితి హోతి, అథ గోపానసీనం అవట్ఠితి హోతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యావకీవఞ్చ అరియసావకస్స అరియఞాణం న ఉప్పన్నం హోతి, నేవ తావ చతున్నం ఇన్ద్రియానం సణ్ఠితి హోతి, నేవ తావ చతున్నం ఇన్ద్రియానం అవట్ఠితి హోతి. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స అరియఞాణం ఉప్పన్నం హోతి, అథ చతున్నం ఇన్ద్రియానం…పే… అవట్ఠితి హోతి.

‘‘కతమేసం చతున్నం? సద్ధిన్ద్రియస్స, వీరియిన్ద్రియస్స, సతిన్ద్రియస్స, సమాధిన్ద్రియస్స. పఞ్ఞవతో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స తదన్వయా సద్ధా సణ్ఠాతి, తదన్వయం వీరియం సణ్ఠాతి, తదన్వయా సతి సణ్ఠాతి, తదన్వయో సమాధి సణ్ఠాతీ’’తి. దుతియం.

౩. సేఖసుత్తం

౫౨౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అత్థి ను ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ సేఖో భిక్ఖు సేఖభూమియం ఠితో ‘సేఖోస్మీ’తి పజానేయ్య, అసేఖో భిక్ఖు అసేఖభూమియం ఠితో ‘అసేఖోస్మీ’తి పజానేయ్యా’’తి?

భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ సేఖో భిక్ఖు సేఖభూమియం ఠితో ‘సేఖోస్మీ’తి పజానేయ్య, అసేఖో భిక్ఖు అసేఖభూమియం ఠితో ‘అసేఖోస్మీ’తి పజానేయ్య’’.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ సేఖో భిక్ఖు సేఖభూమియం ఠితో ‘సేఖోస్మీ’తి పజానాతి? ఇధ, భిక్ఖవే, సేఖో భిక్ఖు ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి – అయమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ సేఖో భిక్ఖు సేఖభూమియం ఠితో ‘సేఖోస్మీ’తి పజానాతి’’.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సేఖో భిక్ఖు ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘అత్థి ను ఖో ఇతో బహిద్ధా అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా యో ఏవం భూతం తచ్ఛం తథం ధమ్మం దేసేతి యథా భగవా’తి? సో ఏవం పజానాతి – ‘నత్థి ఖో ఇతో బహిద్ధా అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా యో ఏవం భూతం తచ్ఛం తథం ధమ్మం దేసేతి యథా భగవా’తి. అయమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ సేఖో భిక్ఖు సేఖభూమియం ఠితో ‘సేఖోస్మీ’తి పజానాతి’’.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సేఖో భిక్ఖు పఞ్చిన్ద్రియాని పజానాతి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం – యంగతికాని యంపరమాని యంఫలాని యంపరియోసానాని. న హేవ ఖో కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి; పఞ్ఞాయ చ అతివిజ్ఝ పస్సతి. అయమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ సేఖో భిక్ఖు సేఖభూమియం ఠితో ‘సేఖోస్మీ’తి పజానాతి’’.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ అసేఖో భిక్ఖు అసేఖభూమియం ఠితో ‘అసేఖోస్మీ’తి పజానాతి? ఇధ, భిక్ఖవే, అసేఖో భిక్ఖు పఞ్చిన్ద్రియాని పజానాతి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం – యంగతికాని యంపరమాని యంఫలాని యంపరియోసానాని. కాయేన చ ఫుసిత్వా విహరతి; పఞ్ఞాయ చ అతివిజ్ఝ పస్సతి. అయమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ అసేఖో భిక్ఖు అసేఖభూమియం ఠితో ‘అసేఖోస్మీ’తి పజానాతి’’.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అసేఖో భిక్ఖు ఛ ఇన్ద్రియాని పజానాతి. ‘చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం, మనిన్ద్రియం – ఇమాని ఖో ఛ ఇన్ద్రియాని సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అపరిసేసం నిరుజ్ఝిస్సన్తి, అఞ్ఞాని చ ఛ ఇన్ద్రియాని న కుహిఞ్చి కిస్మిఞ్చి ఉప్పజ్జిస్సన్తీ’తి పజానాతి. అయమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ అసేఖో భిక్ఖు అసేఖభూమియం ఠితో ‘అసేఖోస్మీ’తి పజానాతీ’’తి. తతియం.

౪. పదసుత్తం

౫౨౪. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యాని కానిచి జఙ్గలానం [జఙ్గమానం (సీ. పీ.)] పాణానం పదజాతాని సబ్బాని తాని హత్థిపదే సమోధానం గచ్ఛన్తి, హత్థిపదం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – మహన్తత్తేన; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యాని కానిచి పదాని బోధాయ సంవత్తన్తి, పఞ్ఞిన్ద్రియం పదం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – బోధాయ. కతమాని చ, భిక్ఖవే, పదాని బోధాయ సంవత్తన్తి? సద్ధిన్ద్రియం, భిక్ఖవే, పదం, తం బోధాయ సంవత్తతి; వీరియిన్ద్రియం పదం, తం బోధాయ సంవత్తతి; సతిన్ద్రియం పదం, తం బోధాయ సంవత్తతి; సమాధిన్ద్రియం పదం, తం బోధాయ సంవత్తతి; పఞ్ఞిన్ద్రియం పదం, తం బోధాయ సంవత్తతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యాని కానిచి జఙ్గలానం పాణానం పదజాతాని సబ్బాని తాని హత్థిపదే సమోధానం గచ్ఛన్తి, హత్థిపదం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – మహన్తత్తేన; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యాని కానిచి పదాని బోధాయ సంవత్తన్తి, పఞ్ఞిన్ద్రియం పదం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – బోధాయా’’తి. చతుత్థం.

౫. సారసుత్తం

౫౨౫. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి సారగన్ధా, లోహితచన్దనం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో భిక్ఖవే, యే కేచి బోధిపక్ఖియా ధమ్మా, పఞ్ఞిన్ద్రియం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – బోధాయ. కతమే చ, భిక్ఖవే, బోధిపక్ఖియా ధమ్మా? సద్ధిన్ద్రియం, భిక్ఖవే, బోధిపక్ఖియో ధమ్మో, తం బోధాయ సంవత్తతి. వీరియిన్ద్రియం…పే… సతిన్ద్రియం …పే… సమాధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం బోధిపక్ఖియో ధమ్మో, తం బోధాయ సంవత్తతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి సారగన్ధా, లోహితచన్దనం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యే కేచి బోధిపక్ఖియా ధమ్మా, పఞ్ఞిన్ద్రియం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి, యదిదం – బోధాయా’’తి. పఞ్చమం.

౬. పతిట్ఠితసుత్తం

౫౨౬. ‘‘ఏకధమ్మే పతిట్ఠితస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని. కతమస్మిం ఏకధమ్మే? అప్పమాదే. కతమో చ భిక్ఖవే, అప్పమాదో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చిత్తం రక్ఖతి ఆసవేసు చ సాసవేసు చ ధమ్మేసు. తస్స చిత్తం రక్ఖతో ఆసవేసు చ సాసవేసు చ ధమ్మేసు సద్ధిన్ద్రియమ్పి భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. వీరియిన్ద్రియమ్పి భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. సతిన్ద్రియమ్పి భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. సమాధిన్ద్రియమ్పి భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. పఞ్ఞిన్ద్రియమ్పి భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, ఏకధమ్మే పతిట్ఠితస్స భిక్ఖునో పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితానీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. సహమ్పతిబ్రహ్మసుత్తం

౫౨౭. ఏకం సమయం భగవా ఉరువేలాయం విహరతి నజ్జా నేరఞ్జరాయ తీరే అజపాలనిగ్రోధే పఠమాభిసమ్బుద్ధో. అథ ఖో భగవతో రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అమతోగధాని హోన్తి అమతపరాయణాని అమతపరియోసానాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం. వీరియిన్ద్రియం…పే… సతిన్ద్రియం…పే… సమాధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం. ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అమతోగధాని హోన్తి అమతపరాయణాని అమతపరియోసానానీ’’తి.

అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి భగవతో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య; ఏవమేవ బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో భగవతో పురతో పాతురహోసి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏవమేతం, భగవా, ఏవమేతం సుగత! పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అమతోగధాని హోన్తి అమతపరాయణాని అమతపరియోసానాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం. ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అమతోగధాని హోన్తి అమతపరాయణాని అమతపరియోసానాని’’.

‘‘భూతపుబ్బాహం, భన్తే, కస్సపే సమ్మాసమ్బుద్ధే బ్రహ్మచరియం అచరిం. తత్రపి మం ఏవం జానన్తి – ‘సహకో భిక్ఖు, సహకో భిక్ఖూ’తి. సో ఖ్వాహం, భన్తే, ఇమేసంయేవ పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా కామేసు కామచ్ఛన్దం విరాజేత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం బ్రహ్మలోకం ఉపపన్నో. తత్రపి మం ఏవం జానన్తి – ‘బ్రహ్మా సహమ్పతి, బ్రహ్మా సహమ్పతీ’’’తి. ‘‘ఏవమేతం, భగవా, ఏవమేతం సుగత! అహమేతం జానామి, అహమేతం పస్సామి యథా ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అమతోగధాని హోన్తి అమతపరాయణాని అమతపరియోసానానీ’’తి. సత్తమం.

౮. సూకరఖతసుత్తం

౫౨౮. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే సూకరఖతాయం. తత్ర ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ను ఖో, సారిపుత్త, అత్థవసం సమ్పస్సమానో ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి [పవత్తేతీతి (సీ.)]? ‘‘అనుత్తరఞ్హి, భన్తే, యోగక్ఖేమం సమ్పస్సమానో ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! అనుత్తరఞ్హి, సారిపుత్త, యోగక్ఖేమం సమ్పస్సమానో ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి.

‘‘కతమో చ, సారిపుత్త, అనుత్తరో యోగక్ఖేమో యం సమ్పస్సమానో ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి? ‘‘ఇధ, భన్తే, ఖీణాసవో భిక్ఖు సద్ధిన్ద్రియం భావేతి ఉపసమగామిం సమ్బోధగామిం, వీరియిన్ద్రియం భావేతి…పే… సతిన్ద్రియం భావేతి…పే… సమాధిన్ద్రియం భావేతి…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావేతి ఉపసమగామిం సమ్బోధగామిం. అయం ఖో, భన్తే, అనుత్తరో యోగక్ఖేమో యం సమ్పస్సమానో ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! ఏసో హి, సారిపుత్త, అనుత్తరో యోగక్ఖేమో యం సమ్పస్సమానో ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి.

‘‘కతమో చ, సారిపుత్త, పరమనిపచ్చకారో యం ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి? ‘‘ఇధ, భన్తే, ఖీణాసవో భిక్ఖు సత్థరి సగారవో విహరతి సప్పతిస్సో [సప్పటిస్సో (స్యా. కం. క.)], ధమ్మే సగారవో విహరతి సప్పతిస్సో, సఙ్ఘే సగారవో విహరతి సప్పతిస్సో, సిక్ఖాయ సగారవో విహరతి సప్పతిస్సో, సమాధిస్మిం సగారవో విహరతి సప్పతిస్సో. అయం ఖో, భన్తే, పరమనిపచ్చకారో యం ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! ఏసో హి, సారిపుత్త, పరమనిపచ్చకారో యం ఖీణాసవో భిక్ఖు తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా పరమనిపచ్చకారం పవత్తమానో పవత్తతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమఉప్పాదసుత్తం

౫౨౯. సావత్థినిదానం. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అనుప్పన్నాని ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అనుప్పన్నాని ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియఉప్పాదసుత్తం

౫౩౦. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అనుప్పన్నాని ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని బహులీకతాని అనుప్పన్నాని ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా’’తి. దసమం.

సూకరఖతవగ్గో ఛట్ఠో.

తస్సుద్దానం –

సాలం మల్లికం సేఖో చ, పదం సారం పతిట్ఠితం;

బ్రహ్మసూకరఖతాయో, ఉప్పాదా అపరే దువేతి.