౫. జరావగ్గో

౧. జరాధమ్మసుత్తం

౫౧౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో పచ్ఛాతపే నిసిన్నో హోతి పిట్ఠిం ఓతాపయమానో.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా భగవతో గత్తాని పాణినా అనోమజ్జన్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! న చేవం దాని, భన్తే, భగవతో తావ పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో పరియోదాతో, సిథిలాని చ గత్తాని సబ్బాని వలియజాతాని, పురతో పబ్భారో చ కాయో, దిస్సతి చ ఇన్ద్రియానం అఞ్ఞథత్తం – చక్ఖున్ద్రియస్స సోతిన్ద్రియస్స ఘానిన్ద్రియస్స జివ్హిన్ద్రియస్స కాయిన్ద్రియస్సా’’తి.

‘‘ఏవఞ్హేతం, ఆనన్ద, హోతి – జరాధమ్మో యోబ్బఞ్ఞే, బ్యాధిధమ్మో ఆరోగ్యే, మరణధమ్మో జీవితే. న చేవ తావ పరిసుద్ధో హోతి ఛవివణ్ణో పరియోదాతో, సిథిలాని చ హోన్తి గత్తాని సబ్బాని వలియజాతాని, పురతో పబ్భారో చ కాయో, దిస్సతి చ ఇన్ద్రియానం అఞ్ఞథత్తం – చక్ఖున్ద్రియస్స సోతిన్ద్రియస్స ఘానిన్ద్రియస్స జివ్హిన్ద్రియస్స కాయిన్ద్రియస్సా’’తి.

‘‘ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వా చ సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘ధీ తం జమ్మి జరే అత్థు, దుబ్బణ్ణకరణీ జరే;

తావ మనోరమం బిమ్బం, జరాయ అభిమద్దితం.

‘‘యోపి వస్ససతం జీవే, సోపి మచ్చుపరాయణో [సబ్బే మచ్చుపరాయనా (స్యా. కం. క.)];

న కిఞ్చి పరివజ్జేతి, సబ్బమేవాభిమద్దతీ’’తి. పఠమం;

౨. ఉణ్ణాభబ్రాహ్మణసుత్తం

౫౧౨. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఉణ్ణాభో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉణ్ణాభో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘పఞ్చిమాని, భో గోతమ, ఇన్ద్రియాని నానావిసయాని నానాగోచరాని, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి. కతమాని పఞ్చ? చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమేసం ను ఖో, భో గోతమ, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నానావిసయానం నానాగోచరానం న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తానం కిం పటిసరణం, కో చ నేసం గోచరవిసయం పచ్చనుభోతీ’’తి?

‘‘పఞ్చిమాని, బ్రాహ్మణ, ఇన్ద్రియాని నానావిసయాని నానాగోచరాని న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి. కతమాని పఞ్చ? చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమేసం ఖో, బ్రాహ్మణ, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నానావిసయానం నానాగోచరానం న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తానం మనో పటిసరణం, మనోవ నేసం గోచరవిసయం పచ్చనుభోతీ’’తి.

‘‘మనస్స పన, భో గోతమ, కిం పటిసరణ’’న్తి? ‘‘మనస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, సతి పటిసరణ’’న్తి. ‘‘సతియా పన, భో గోతమ, కిం పటిసరణ’’న్తి? ‘‘సతియా ఖో, బ్రాహ్మణ, విముత్తి పటిసరణ’’న్తి. ‘‘విముత్తియా పన, భో గోతమ, కిం పటిసరణ’’న్తి? ‘‘విముత్తియా ఖో, బ్రాహ్మణ, నిబ్బానం పటిసరణ’’న్తి. ‘‘నిబ్బానస్స పన, భో గోతమ, కిం పటిసరణ’’న్తి? ‘‘అచ్చయాసి [అచ్చసరా (సీ. స్యా. కం.), అజ్ఝపరం (పీ. క.)], బ్రాహ్మణ, పఞ్హం, నాసక్ఖి పఞ్హస్స పరియన్తం గహేతుం. నిబ్బానోగధఞ్హి, బ్రాహ్మణ, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి నిబ్బానపరాయణం నిబ్బానపరియోసాన’’న్తి.

అథ ఖో ఉణ్ణాభో బ్రాహ్మణో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తే ఉణ్ణాభే బ్రాహ్మణే భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కూటాగారే వా కూటాగారసాలాయం వా [రస్మియో (స్యా. క.)] పాచీనవాతపానా సూరియే ఉగ్గచ్ఛన్తే వాతపానేన రస్మి [కూటాగారం వా కూటాగారసాలం వా ఉత్తరాయ (క. సీ.)] పవిసిత్వా క్వాస్స [కాయ (స్యా. క.)] పతిట్ఠితా’’తి? ‘‘పచ్ఛిమాయం, భన్తే, భిత్తియ’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఉణ్ణాభస్స బ్రాహ్మణస్స తథాగతే సద్ధా నివిట్ఠా మూలజాతా పతిట్ఠితా దళ్హా అసంహారియా సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. ఇమమ్హి చే, భిక్ఖవే, సమయే ఉణ్ణాభో బ్రాహ్మణో కాలఙ్కరేయ్య, నత్థి సంయోజనం యేన సంయోజనేన సంయుత్తో ఉణ్ణాభో బ్రాహ్మణో పున ఇమం లోకం ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి. దుతియం.

౩. సాకేతసుత్తం

౫౧౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సాకేతే విహరతి అఞ్జనవనే మిగదాయే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అత్థి ను ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ యాని పఞ్చిన్ద్రియాని తాని పఞ్చ బలాని హోన్తి, యాని పఞ్చ బలాని తాని పఞ్చిన్ద్రియాని హోన్తీ’’తి?

‘‘భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా భగవంపటిసరణా. సాధు వత, భన్తే, భగవన్తంయేవ పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ యాని పఞ్చిన్ద్రియాని తాని పఞ్చ బలాని హోన్తి, యాని పఞ్చ బలాని తాని పఞ్చిన్ద్రియాని హోన్తి’’.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ యాని పఞ్చిన్ద్రియాని తాని పఞ్చ బలాని హోన్తి, యాని పఞ్చ బలాని తాని పఞ్చిన్ద్రియాని హోన్తి? యం, భిక్ఖవే, సద్ధిన్ద్రియం తం సద్ధాబలం, యం సద్ధాబలం తం సద్ధిన్ద్రియం; యం వీరియిన్ద్రియం తం వీరియబలం, యం వీరియబలం తం వీరియిన్ద్రియం; యం సతిన్ద్రియం తం సతిబలం, యం సతిబలం తం సతిన్ద్రియం; యం సమాధిన్ద్రియం తం సమాధిబలం, యం సమాధిబలం తం సమాధిన్ద్రియం; యం పఞ్ఞిన్ద్రియం తం పఞ్ఞాబలం, యం పఞ్ఞాబలం తం పఞ్ఞిన్ద్రియం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, నదీ పాచీననిన్నా పాచీనపోణా పాచీనపబ్భారా, తస్స మజ్ఝే దీపో. అత్థి, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ తస్సా నదియా ఏకో సోతో త్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి [సఙ్ఖం (సీ. స్యా. కం.)]. అత్థి పన, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ తస్సా నదియా ద్వే సోతాని త్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛన్తి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ తస్సా నదియా ఏకో సోతో త్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి? యఞ్చ, భిక్ఖవే, తస్స దీపస్స పురిమన్తే [పురత్థిమన్తే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉదకం, యఞ్చ పచ్ఛిమన్తే ఉదకం – అయం ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ తస్సా నదియా ఏకో సోతో త్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ తస్సా నదియా ద్వే సోతాని త్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛన్తి? యఞ్చ, భిక్ఖవే, తస్స దీపస్స ఉత్తరన్తే ఉదకం, యఞ్చ దక్ఖిణన్తే ఉదకం – అయం ఖో, భిక్ఖవే, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ తస్సా నదియా ద్వే సోతాని త్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛన్తి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యం సద్ధిన్ద్రియం తం సద్ధాబలం, యం సద్ధాబలం తం సద్ధిన్ద్రియం; యం వీరియిన్ద్రియం తం వీరియబలం, యం వీరియబలం తం వీరియిన్ద్రియం; యం సతిన్ద్రియం తం సతిబలం, యం సతిబలం తం సతిన్ద్రియం; యం సమాధిన్ద్రియం తం సమాధిబలం, యం సమాధిబలం తం సమాధిన్ద్రియం; యం పఞ్ఞిన్ద్రియం తం పఞ్ఞాబలం, యం పఞ్ఞాబలం తం పఞ్ఞిన్ద్రియం. పఞ్చన్నం, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి. తతియం.

౪. పుబ్బకోట్ఠకసుత్తం

౫౧౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బకోట్ఠకే. తత్ర ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘సద్దహసి [సద్దహాసి (సీ. పీ.)] త్వం, సారిపుత్త – సద్ధిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసాన’’న్తి?

‘‘న ఖ్వాహం ఏత్థ, భన్తే, భగవతో సద్ధాయ గచ్ఛామి – సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం. యేసఞ్హేతం, భన్తే, అఞ్ఞాతం అస్స అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం అఫస్సితం [అపస్సితం (సీ. స్యా. కం. క.), అఫుసితం (పీ.)] పఞ్ఞాయ, తే తత్థ పరేసం సద్ధాయ గచ్ఛేయ్యుం – సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం. యేసఞ్చ ఖో ఏతం, భన్తే, ఞాతం దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఫస్సితం పఞ్ఞాయ, నిక్కఙ్ఖా తే తత్థ నిబ్బిచికిచ్ఛా – సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం. మయ్హఞ్చ ఖో ఏతం, భన్తే, ఞాతం దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఫస్సితం పఞ్ఞాయ. నిక్కఙ్ఖవాహం తత్థ నిబ్బిచికిచ్ఛో సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసాన’’న్తి.

‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! యేసఞ్హేతం, సారిపుత్త, అఞ్ఞాతం అస్స అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం అఫస్సితం పఞ్ఞాయ, తే తత్థ పరేసం సద్ధాయ గచ్ఛేయ్యుం – సద్ధిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం. యేసఞ్చ ఖో ఏతం, సారిపుత్త, ఞాతం దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఫస్సితం పఞ్ఞాయ, నిక్కఙ్ఖా తే తత్థ నిబ్బిచికిచ్ఛా – సద్ధిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసానం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం బహులీకతం అమతోగధం హోతి అమతపరాయణం అమతపరియోసాన’’న్తి. చతుత్థం.

౫. పఠమపుబ్బారామసుత్తం

౫౧౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కతినం ను ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి?

భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘ఏకస్స ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియస్స భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీతి. కతమస్స ఏకస్స పఞ్ఞిన్ద్రియస్స పఞ్ఞవతో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స తదన్వయా సద్ధా సణ్ఠాతి, తదన్వయం వీరియం సణ్ఠాతి, తదన్వయా సతి సణ్ఠాతి, తదన్వయో సమాధి సణ్ఠాతి. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖవే, ఏకస్స ఇన్ద్రియస్స భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియపుబ్బారామసుత్తం

౫౧౬. తంయేవ నిదానం. ‘‘కతినం ను ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘ద్విన్నం ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీతి. కతమేసం ద్విన్నం? అరియాయ చ పఞ్ఞాయ, అరియాయ చ విముత్తియా. యా హిస్స, భిక్ఖవే, అరియా పఞ్ఞా తదస్స పఞ్ఞిన్ద్రియం. యా హిస్స, భిక్ఖవే, అరియా విముత్తి తదస్స సమాధిన్ద్రియం. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, ద్విన్నం ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. తతియపుబ్బారామసుత్తం

౫౧౭. తంయేవ నిదానం. ‘‘కతినం ను ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘చతున్నం ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీతి. కతమేసం చతున్నం? వీరియిన్ద్రియస్స, సతిన్ద్రియస్స, సమాధిన్ద్రియస్స, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స – ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి. సత్తమం.

౮. చతుత్థపుబ్బారామసుత్తం

౫౧౮. తంయేవ నిదానం. ‘‘కతినం ను ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘పఞ్చన్నం ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీతి. కతమేసం పఞ్చన్నం? సద్ధిన్ద్రియస్స, వీరియిన్ద్రియస్స, సతిన్ద్రియస్స, సమాధిన్ద్రియస్స, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స – ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఖీణాసవో భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పిణ్డోలభారద్వాజసుత్తం

౫౧౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతా పిణ్డోలభారద్వాజేన అఞ్ఞా బ్యాకతా హోతి – ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామీ’’తి. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఆయస్మతా, భన్తే, పిణ్డోలభారద్వాజేన అఞ్ఞా బ్యాకతా – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీతి. కిం ను ఖో, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానేన ఆయస్మతా పిణ్డోలభారద్వాజేన అఞ్ఞా బ్యాకతా – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి?

‘‘తిణ్ణన్నం ఖో, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా పిణ్డోలభారద్వాజేన భిక్ఖునా అఞ్ఞా బ్యాకతా – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీతి. కతమేసం తిణ్ణన్నం? సతిన్ద్రియస్స, సమాధిన్ద్రియస్స, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స – ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, తిణ్ణన్నం ఇన్ద్రియానం భావితత్తా బహులీకతత్తా పిణ్డోలభారద్వాజేన భిక్ఖునా అఞ్ఞా బ్యాకతా – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీతి. ఇమాని చ, భిక్ఖవే, తీణిన్ద్రియాని కిమన్తాని? ఖయన్తాని. కిస్స ఖయన్తాని? జాతిజరామరణస్స. ‘జాతిజరామరణం ఖయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, సమ్పస్సమానేన పిణ్డోలభారద్వాజేన భిక్ఖునా అఞ్ఞా బ్యాకతా – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఆపణసుత్తం

౫౨౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా అఙ్గేసు విహరతి ఆపణం నామ అఙ్గానం నిగమో. తత్ర ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘యో సో, సారిపుత్త, అరియసావకో తథాగతే ఏకన్తగతో [ఏకన్తిగతో (సీ.)] అభిప్పసన్నో, న సో తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా కఙ్ఖేయ్య వా విచికిచ్ఛేయ్య వా’’తి?

‘‘యో సో, భన్తే, అరియసావకో తథాగతే ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, న సో తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా కఙ్ఖేయ్య వా విచికిచ్ఛేయ్య వా. సద్ధస్స హి, భన్తే, అరియసావకస్స ఏవం పాటికఙ్ఖం యం ఆరద్ధవీరియో విహరిస్సతి – అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. యం హిస్స, భన్తే, వీరియం తదస్స వీరియిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధస్స హి, భన్తే, అరియసావకస్స ఆరద్ధవీరియస్స ఏతం పాటికఙ్ఖం యం సతిమా భవిస్సతి, పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో, చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. యా హిస్స, భన్తే, సతి తదస్స సతిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధస్స హి, భన్తే, అరియసావకస్స ఆరద్ధవీరియస్స ఉపట్ఠితస్సతినో ఏతం పాటికఙ్ఖం యం వోస్సగ్గారమ్మణం కరిత్వా లభిస్సతి సమాధిం, లభిస్సతి చిత్తస్స ఏకగ్గతం. యో హిస్స, భన్తే, సమాధి తదస్స సమాధిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధస్స హి, భన్తే, అరియసావకస్స ఆరద్ధవీరియస్స ఉపట్ఠితస్సతినో సమాహితచిత్తస్స ఏతం పాటికఙ్ఖం యం ఏవం పజానిస్సతి – అనమతగ్గో ఖో సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. అవిజ్జాయ త్వేవ తమోకాయస్స అసేసవిరాగనిరోధో సన్తమేతం పదం పణీతమేతం పదం, యదిదం – సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం [నిబ్బానన్తి (?)]. యా హిస్స, భన్తే, పఞ్ఞా తదస్స పఞ్ఞిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధో సో [స ఖో సో (సీ. స్యా. కం.)], భన్తే, అరియసావకో ఏవం పదహిత్వా పదహిత్వా ఏవం సరిత్వా సరిత్వా ఏవం సమాదహిత్వా సమాదహిత్వా ఏవం పజానిత్వా పజానిత్వా ఏవం అభిసద్దహతి – ‘ఇమే ఖో తే ధమ్మా యే మే పుబ్బే సుతవా అహేసుం. తేనాహం ఏతరహి కాయేన చ ఫుసిత్వా విహరామి, పఞ్ఞాయ చ అతివిజ్ఝ [పటివిజ్ఝ (సీ. క.) తదట్ఠకథాసు పన అతివిజ్ఝిత్వాతి వణ్ణితం] పస్సామీ’తి. యా హిస్స, భన్తే, సద్ధా తదస్స సద్ధిన్ద్రియ’’న్తి.

‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! యో సో, సారిపుత్త, అరియసావకో తథాగతే ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, న సో తథాగతే వా తథాగతసాసనే వా కఙ్ఖేయ్య వా విచికిచ్ఛేయ్య వా. సద్ధస్స హి, సారిపుత్త, అరియసావకస్స ఏతం పాటికఙ్ఖం యం ఆరద్ధవీరియో విహరిస్సతి – అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. యం హిస్స, సారిపుత్త, వీరియం తదస్స వీరియిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధస్స హి, సారిపుత్త, అరియసావకస్స ఆరద్ధవీరియస్స ఏతం పాటికఙ్ఖం యం సతిమా భవిస్సతి, పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో, చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. యా హిస్స, సారిపుత్త, సతి తదస్స సతిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధస్స హి, సారిపుత్త, అరియసావకస్స ఆరద్ధవీరియస్స ఉపట్ఠితస్సతినో ఏతం పాటికఙ్ఖం యం వోస్సగ్గారమ్మణం కరిత్వా లభిస్సతి సమాధిం, లభిస్సతి చిత్తస్స ఏకగ్గతం. యో హిస్స, సారిపుత్త, సమాధి తదస్స సమాధిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధస్స హి, సారిపుత్త, అరియసావకస్స ఆరద్ధవీరియస్స ఉపట్ఠితస్సతినో సమాహితచిత్తస్స ఏతం పాటికఙ్ఖం యం ఏవం పజానిస్సతి – అనమతగ్గో ఖో సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. అవిజ్జాయ త్వేవ తమోకాయస్స అసేసవిరాగనిరోధో సన్తమేతం పదం పణీతమేతం పదం, యదిదం – సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. యా హిస్స, సారిపుత్త, పఞ్ఞా తదస్స పఞ్ఞిన్ద్రియం.

‘‘సద్ధో సో [స ఖో సో (సీ. స్యా. కం. పీ.)], సారిపుత్త, అరియసావకో ఏవం పదహిత్వా పదహిత్వా ఏవం సరిత్వా సరిత్వా ఏవం సమాదహిత్వా సమాదహిత్వా ఏవం పజానిత్వా పజానిత్వా ఏవం అభిసద్దహతి – ‘ఇమే ఖో తే ధమ్మా యే మే పుబ్బే సుతవా అహేసుం. తేనాహం ఏతరహి కాయేన చ ఫుసిత్వా విహరామి, పఞ్ఞాయ చ అతివిజ్ఝ [పటివిజ్ఝ (క. సీ. క.)] పస్సామీ’తి. యా హిస్స, సారిపుత్త, సద్ధా తదస్స సద్ధిన్ద్రియ’’న్తి. దసమం.

జరావగ్గో పఞ్చమో.

తస్సుద్దానం –

జరా ఉణ్ణాభో బ్రాహ్మణో, సాకేతో పుబ్బకోట్ఠకో;

పుబ్బారామే చ చత్తారి, పిణ్డోలో ఆపణేన చాతి [సద్ధేన తే దసాతి (స్యా. కం. క.)].