౪. సుఖిన్ద్రియవగ్గో

౧. సుద్ధికసుత్తం

౫౦౧. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియానీ’’తి. పఠమం.

౨. సోతాపన్నసుత్తం

౫౦౨. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియసావకో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి. దుతియం.

౩. అరహన్తసుత్తం

౫౦౩. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. యతో ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిముత్తో హోతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో’’తి. తతియం.

౪. పఠమసమణబ్రాహ్మణసుత్తం

౫౦౪. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానన్తి, న మే తే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు వా సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా, న చ పనేతే ఆయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థం వా బ్రహ్మఞ్ఞత్థం వా దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి.

‘‘యే చ ఖో కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానన్తి, తే ఖో మే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు చేవ సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు చ బ్రాహ్మణసమ్మతా, తే చ పనాయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థఞ్చ బ్రహ్మఞ్ఞత్థఞ్చ దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియసమణబ్రాహ్మణసుత్తం

౫౦౫. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సుఖిన్ద్రియం నప్పజానన్తి, సుఖిన్ద్రియసముదయం నప్పజానన్తి, సుఖిన్ద్రియనిరోధం నప్పజానన్తి, సుఖిన్ద్రియనిరోధగామినిం పటిపదం నప్పజానన్తి; దుక్ఖిన్ద్రియం నప్పజానన్తి…పే… సోమనస్సిన్ద్రియం నప్పజానన్తి…పే… దోమనస్సిన్ద్రియం నప్పజానన్తి …పే… ఉపేక్ఖిన్ద్రియం నప్పజానన్తి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియసముదయం నప్పజానన్తి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియనిరోధం నప్పజానన్తి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియనిరోధగామినిం పటిపదం నప్పజానన్తి; న మే తే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు వా సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా, న చ పనేతే ఆయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థం వా బ్రహ్మఞ్ఞత్థం వా దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి.

‘‘యే చ ఖో కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సుఖిన్ద్రియం పజానన్తి, సుఖిన్ద్రియసముదయం పజానన్తి, సుఖిన్ద్రియనిరోధం పజానన్తి, సుఖిన్ద్రియనిరోధగామినిం పటిపదం పజానన్తి; దుక్ఖిన్ద్రియం పజానన్తి…పే… సోమనస్సిన్ద్రియం పజానన్తి… దోమనస్సిన్ద్రియం పజానన్తి… ఉపేక్ఖిన్ద్రియం పజానన్తి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియసముదయం పజానన్తి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియనిరోధం పజానన్తి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియనిరోధగామినిం పటిపదం పజానన్తి, తే చ ఖో మే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు చేవ సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు చ బ్రాహ్మణసమ్మతా, తే చ పనాయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థఞ్చ బ్రహ్మఞ్ఞత్థఞ్చ దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. పఠమవిభఙ్గసుత్తం

౫౦౬. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సుఖిన్ద్రియం? యం ఖో, భిక్ఖవే, కాయికం సుఖం, కాయికం సాతం, కాయసమ్ఫస్సజం సుఖం సాతం వేదయితం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుఖిన్ద్రియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖిన్ద్రియం? యం ఖో, భిక్ఖవే, కాయికం దుక్ఖం, కాయికం అసాతం, కాయసమ్ఫస్సజం దుక్ఖం అసాతం వేదయితం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖిన్ద్రియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సోమనస్సిన్ద్రియం? యం ఖో, భిక్ఖవే, చేతసికం సుఖం, చేతసికం సాతం, మనోసమ్ఫస్సజం సుఖం సాతం వేదయితం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సోమనస్సిన్ద్రియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దోమనస్సిన్ద్రియం? యం ఖో, భిక్ఖవే, చేతసికం దుక్ఖం, చేతసికం అసాతం, మనోసమ్ఫస్సజం దుక్ఖం అసాతం వేదయితం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దోమనస్సిన్ద్రియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం? యం ఖో, భిక్ఖవే, కాయికం వా చేతసికం వా నేవసాతం నాసాతం వేదయితం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియానీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియవిభఙ్గసుత్తం

౫౦౭. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం? యం ఖో, భిక్ఖవే, కాయికం వా చేతసికం వా నేవసాతం నాసాతం వేదయితం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యఞ్చ సుఖిన్ద్రియం యఞ్చ సోమనస్సిన్ద్రియం, సుఖా సా వేదనా దట్ఠబ్బా. తత్ర, భిక్ఖవే, యఞ్చ దుక్ఖిన్ద్రియం యఞ్చ దోమనస్సిన్ద్రియం, దుక్ఖా సా వేదనా దట్ఠబ్బా. తత్ర, భిక్ఖవే, యదిదం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం, అదుక్ఖమసుఖా సా వేదనా దట్ఠబ్బా. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియానీ’’తి. సత్తమం.

౮. తతియవిభఙ్గసుత్తం

౫౦౮. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం? యం ఖో, భిక్ఖవే, కాయికం వా చేతసికం వా నేవ సాతం నాసాతం వేదయితం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యఞ్చ సుఖిన్ద్రియం యఞ్చ సోమనస్సిన్ద్రియం, సుఖా సా వేదనా దట్ఠబ్బా. తత్ర, భిక్ఖవే, యఞ్చ దుక్ఖిన్ద్రియం యఞ్చ దోమనస్సిన్ద్రియం, దుక్ఖా సా వేదనా దట్ఠబ్బా. తత్ర, భిక్ఖవే, యదిదం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం, అదుక్ఖమసుఖా సా వేదనా దట్ఠబ్బా. ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని పఞ్చ హుత్వా తీణి హోన్తి, తీణి హుత్వా పఞ్చ హోన్తి పరియాయేనా’’తి. అట్ఠమం.

౯. కట్ఠోపమసుత్తం

౫౦౯. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సుఖిన్ద్రియం, దుక్ఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. సుఖవేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖిన్ద్రియం. సో సుఖితోవ సమానో ‘సుఖితోస్మీ’తి పజానాతి. తస్సేవ సుఖవేదనియస్స ఫస్సస్స నిరోధా ‘యం తజ్జం వేదయితం సుఖవేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పన్నం సుఖిన్ద్రియం తం నిరుజ్ఝతి, తం వూపసమ్మతీ’తి పజానాతి’’.

‘‘దుక్ఖవేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖిన్ద్రియం. సో దుక్ఖితోవ సమానో ‘దుక్ఖితోస్మీ’తి పజానాతి. తస్సేవ దుక్ఖవేదనియస్స ఫస్సస్స నిరోధా ‘యం తజ్జం వేదయితం దుక్ఖవేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పన్నం దుక్ఖిన్ద్రియం తం నిరుజ్ఝతి, తం వూపసమ్మతీ’తి పజానాతి’’.

‘‘సోమనస్సవేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సోమనస్సిన్ద్రియం. సో సుమనోవ సమానో ‘సుమనోస్మీ’తి పజానాతి. తస్సేవ సోమనస్సవేదనియస్స ఫస్సస్స నిరోధా ‘యం తజ్జం వేదయితం సోమనస్సవేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పన్నం సోమనస్సిన్ద్రియం తం నిరుజ్ఝతి, తం వూపసమ్మతీ’తి పజానాతి’’.

‘‘దోమనస్సవేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దోమనస్సిన్ద్రియం. సో దుమ్మనోవ సమానో ‘దుమ్మనోస్మీ’తి పజానాతి. తస్సేవ దోమనస్సవేదనియస్స ఫస్సస్స నిరోధా ‘యం తజ్జం వేదయితం దోమనస్సవేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పన్నం దోమనస్సిన్ద్రియం తం నిరుజ్ఝతి, తం వూపసమ్మతీ’తి పజానాతి’’.

‘‘ఉపేక్ఖావేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. సో ఉపేక్ఖకోవ సమానో ‘ఉపేక్ఖకోస్మీ’తి పజానాతి. తస్సేవ ఉపేక్ఖావేదనియస్స ఫస్సస్స నిరోధా ‘యం తజ్జం వేదయితం ఉపేక్ఖావేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పన్నం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం తం నిరుజ్ఝతి, తం వూపసమ్మతీ’తి పజానాతి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ద్విన్నం కట్ఠానం సఙ్ఘట్టనసమోధానా [సంఘట్టనాసమోధానా (పీ. క.), సంఘటనసమోధానా (స్యా. కం.)] ఉస్మా జాయతి, తేజో అభినిబ్బత్తతి; తేసంయేవ కట్ఠానం నానాభావావినిక్ఖేపా యా [నానాభావనిక్ఖేపా (స్యా. కం. పీ. క.)] తజ్జా ఉస్మా సా నిరుజ్ఝతి సా వూపసమ్మతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, సుఖవేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖిన్ద్రియం. సో సుఖితోవ సమానో ‘సుఖితోస్మీ’తి పజానాతి. తస్సేవ సుఖవేదనియస్స ఫస్సస్స నిరోధా ‘యం తజ్జం వేదయితం సుఖవేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖిన్ద్రియం తం నిరుజ్ఝతి, తం వూపసమ్మతీ’తి పజానాతి’’.

‘‘దుక్ఖవేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ…పే… సోమనస్సవేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ…పే… దోమనస్సవేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ…పే… ఉపేక్ఖావేదనియం, భిక్ఖవే, ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. సో ఉపేక్ఖకోవ సమానో ‘ఉపేక్ఖకోస్మీ’తి పజానాతి. తస్సేవ ఉపేక్ఖావేదనియస్స ఫస్సస్స నిరోధా ‘యం తజ్జం వేదయితం ఉపేక్ఖావేదనియం ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఉపేక్ఖిన్ద్రియం తం నిరుజ్ఝతి, తం వూపసమ్మతీ’తి పజానాతి’’. నవమం.

౧౦. ఉప్పటిపాటికసుత్తం

౫౧౦. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? దుక్ఖిన్ద్రియం, దోమనస్సిన్ద్రియం, సుఖిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి దుక్ఖిన్ద్రియం. సో ఏవం పజానాతి – ‘ఉప్పన్నం ఖో మే ఇదం దుక్ఖిన్ద్రియం, తఞ్చ ఖో సనిమిత్తం సనిదానం ససఙ్ఖారం సప్పచ్చయం. తఞ్చ అనిమిత్తం అనిదానం అసఙ్ఖారం అప్పచ్చయం దుక్ఖిన్ద్రియం ఉప్పజ్జిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి’. సో దుక్ఖిన్ద్రియఞ్చ పజానాతి, దుక్ఖిన్ద్రియసముదయఞ్చ పజానాతి, దుక్ఖిన్ద్రియనిరోధఞ్చ పజానాతి, యత్థ చుప్పన్నం దుక్ఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి తఞ్చ పజానాతి. కత్థ చుప్పన్నం దుక్ఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఏత్థ చుప్పన్నం దుక్ఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ‘భిక్ఖు అఞ్ఞాసి దుక్ఖిన్ద్రియస్స నిరోధం, తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి’’’.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి దోమనస్సిన్ద్రియం. సో ఏవం పజానాతి – ‘ఉప్పన్నం ఖో మే ఇదం దోమనస్సిన్ద్రియం, తఞ్చ ఖో సనిమిత్తం సనిదానం ససఙ్ఖారం సప్పచ్చయం. తఞ్చ అనిమిత్తం అనిదానం అసఙ్ఖారం అప్పచ్చయం దోమనస్సిన్ద్రియం ఉప్పజ్జిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి’. సో దోమనస్సిన్ద్రియఞ్చ పజానాతి, దోమనస్సిన్ద్రియసముదయఞ్చ పజానాతి, దోమనస్సిన్ద్రియనిరోధఞ్చ పజానాతి, యత్థ చుప్పన్నం దోమనస్సిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి తఞ్చ పజానాతి. కత్థ చుప్పన్నం దోమనస్సిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఏత్థ చుప్పన్నం దోమనస్సిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ‘భిక్ఖు అఞ్ఞాసి దోమనస్సిన్ద్రియస్స నిరోధం, తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి’’’.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి సుఖిన్ద్రియం. సో ఏవం పజానాతి – ‘ఉప్పన్నం ఖో మే ఇదం సుఖిన్ద్రియం, తఞ్చ ఖో సనిమిత్తం సనిదానం ససఙ్ఖారం సప్పచ్చయం. తఞ్చ అనిమిత్తం అనిదానం అసఙ్ఖారం అప్పచ్చయం సుఖిన్ద్రియం ఉప్పజ్జిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి’. సో సుఖిన్ద్రియఞ్చ పజానాతి, సుఖిన్ద్రియసముదయఞ్చ పజానాతి, సుఖిన్ద్రియనిరోధఞ్చ పజానాతి, యత్థ చుప్పన్నం సుఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి తఞ్చ పజానాతి. కత్థ చుప్పన్నం సుఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఏత్థ చుప్పన్నం సుఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ‘భిక్ఖు అఞ్ఞాసి సుఖిన్ద్రియస్స నిరోధం, తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి’’’.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి సోమనస్సిన్ద్రియం. సో ఏవం పజానాతి – ‘ఉప్పన్నం ఖో మే ఇదం సోమనస్సిన్ద్రియం, తఞ్చ ఖో సనిమిత్తం సనిదానం ససఙ్ఖారం సప్పచ్చయం. తఞ్చ అనిమిత్తం అనిదానం అసఙ్ఖారం అప్పచ్చయం సోమనస్సిన్ద్రియం ఉప్పజ్జిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి’. సో సోమనస్సిన్ద్రియఞ్చ పజానాతి, సోమనస్సిన్ద్రియసముదయఞ్చ పజానాతి, సోమనస్సిన్ద్రియనిరోధఞ్చ పజానాతి, యత్థ చుప్పన్నం సోమనస్సిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి తఞ్చ పజానాతి. కత్థ చుప్పన్నం సోమనస్సిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఏత్థ చుప్పన్నం సోమనస్సిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ‘భిక్ఖు అఞ్ఞాసి సోమనస్సిన్ద్రియస్స నిరోధం, తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి’’’.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి ఉపేక్ఖిన్ద్రియం. సో ఏవం పజానాతి – ‘ఉప్పన్నం ఖో మే ఇదం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం, తఞ్చ ఖో సనిమిత్తం సనిదానం ససఙ్ఖారం సప్పచ్చయం. తఞ్చ అనిమిత్తం అనిదానం అసఙ్ఖారం అప్పచ్చయం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం ఉప్పజ్జిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి’. సో ఉపేక్ఖిన్ద్రియఞ్చ పజానాతి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియసముదయఞ్చ పజానాతి, ఉపేక్ఖిన్ద్రియనిరోధఞ్చ పజానాతి, యత్థ చుప్పన్నం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి తఞ్చ పజానాతి. కత్థ చుప్పన్నం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఏత్థ చుప్పన్నం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ‘భిక్ఖు అఞ్ఞాసి ఉపేక్ఖిన్ద్రియస్స నిరోధం, తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతీ’’’తి. దసమం.

సుఖిన్ద్రియవగ్గో చతుత్థో.

తస్సుద్దానం –

సుద్ధికఞ్చ సోతో అరహా, దువే సమణబ్రాహ్మణా;

విభఙ్గేన తయో వుత్తా, కట్ఠో ఉప్పటిపాటికన్తి.