౩. సీలట్ఠితివగ్గో

౧. సీలసుత్తం

౩౮౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ భద్దో పాటలిపుత్తే విహరన్తి కుక్కుటారామే. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా భద్దో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘యానిమాని, ఆవుసో ఆనన్ద, కుసలాని సీలాని వుత్తాని భగవతా, ఇమాని కుసలాని సీలాని కిమత్థియాని వుత్తాని భగవతా’’తి?

‘‘సాధు సాధు, ఆవుసో భద్ద! భద్దకో ఖో తే, ఆవుసో భద్ద, ఉమ్మఙ్గో [ఉమ్మగ్గో (సీ. స్యా. కం.)], భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, ఆవుసో భద్ద, పుచ్ఛసి – ‘యానిమాని ఆవుసో ఆనన్ద, కుసలాని సీలాని వుత్తాని భగవతా, ఇమాని కుసలాని సీలాని కిమత్థియాని వుత్తాని భగవతా’’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘యానిమాని, ఆవుసో భద్ద, కుసలాని సీలాని వుత్తాని భగవతా, ఇమాని కుసలాని సీలాని యావదేవ చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావనాయ వుత్తాని భగవతా’’.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. యానిమాని, ఆవుసో భద్ద, కుసలాని సీలాని వుత్తాని భగవతా, ఇమాని కుసలాని సీలాని యావదేవ ఇమేసం చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావనాయ వుత్తాని భగవతా’’తి. పఠమం.

౨. చిరట్ఠితిసుత్తం

౩౮౮. తంయేవ నిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా భద్దో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతి? కో పనావుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, ఆవుసో భద్ద! భద్దకో ఖో తే, ఆవుసో భద్ద, ఉమ్మఙ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, ఆవుసో భద్ద, పుచ్ఛసి – ‘కో ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతి? కో పనావుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘చతున్నం ఖో, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం అభావితత్తా అబహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతి. చతున్నఞ్చ ఖో, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతి’’.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం అభావితత్తా అబహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతి. ఇమేసఞ్చ ఖో, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి. దుతియం.

౩. పరిహానసుత్తం

౩౮౯. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ భద్దో పాటలిపుత్తే విహరన్తి కుక్కుటారామే. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా భద్దో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన సద్ధమ్మపరిహానం హోతి? కో ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన సద్ధమ్మఅపరిహానం హోతీ’’తి?

‘‘సాధు సాధు, ఆవుసో భద్ద! భద్దకో ఖో తే, ఆవుసో భద్ద, ఉమ్మఙ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, ఆవుసో భద్ద, పుచ్ఛసి – ‘కో ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన సద్ధమ్మపరిహానం హోతి? కో పనావుసో ఆనన్ద, హేతు, కో పచ్చయో యేన సద్ధమ్మఅపరిహానం హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘చతున్నం ఖో, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం అభావితత్తా అబహులీకతత్తా సద్ధమ్మపరిహానం హోతి. చతున్నఞ్చ ఖో, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా సద్ధమ్మఅపరిహానం హోతి’’.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం అభావితత్తా అబహులీకతత్తా సద్ధమ్మపరిహానం హోతి. ఇమేసఞ్చ ఖో, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా సద్ధమ్మఅపరిహానం హోతీ’’తి. తతియం.

౪. సుద్ధసుత్తం

౩౯౦. సావత్థినిదానం. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, సతిపట్ఠానా. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు …పే… చిత్తే …పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తి. చతుత్థం.

౫. అఞ్ఞతరబ్రాహ్మణసుత్తం

౩౯౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతి? కో పన, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి?

‘‘చతున్నం ఖో, బ్రాహ్మణ, సతిపట్ఠానానం అభావితత్తా అబహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతి. చతున్నఞ్చ ఖో, బ్రాహ్మణ, సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతి.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధ, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమేసం ఖో, బ్రాహ్మణ, చతున్నం సతిపట్ఠానానం అభావితత్తా అబహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతి. ఇమేసఞ్చ ఖో, బ్రాహ్మణ, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. పదేససుత్తం

౩౯౨. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మా చ అనురుద్ధో సాకేతే విహరన్తి కణ్డకీవనే [కణ్టకీవనే (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. అథ ఖో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితా యేనాయస్మా అనిరుద్ధో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా అనురుద్ధేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘‘సేఖో, సేఖో’తి [సేక్ఖో సేక్ఖోతి (స్యా. కం.)], ఆవుసో అనురుద్ధ, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, సేఖో హోతీ’’తి? ‘‘చతున్నం ఖో, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం పదేసం భావితత్తా సేఖో హోతి’’.

౭. సమత్తసుత్తం

౩౯౩. తంయేవ నిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘‘అసేఖో, అసేఖో’తి, ఆవుసో అనురుద్ధ, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, అసేఖో హోతీ’’తి? ‘‘చతున్నం ఖో, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం సమత్తం భావితత్తా అసేఖో హోతి’’.

౮. లోకసుత్తం

౩౯౪. తంయేవ నిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘కతమేసం, ఆవుసో అనురుద్ధ, ధమ్మానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం [మహాభిఞ్ఞాతం (పీ.)] పత్తో’’తి? ‘‘చతున్నం, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో’’.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధాహం, ఆవుసో, కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమేసం ఖ్వాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో. ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా సహస్సం లోకం అభిజానామీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. సిరివడ్ఢసుత్తం

౩౯౫. ఏకం సమయం ఆయస్మా ఆనన్దో రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన సిరివడ్ఢో [సిరీవడ్ఢో (క.)] గహపతి ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో సిరివడ్ఢో గహపతి అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పాదే సిరసా వన్ద – ‘సిరివడ్ఢో, భన్తే, గహపతి ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘సాధు కిర, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో యేన సిరివడ్ఢస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సో పురిసో సిరివడ్ఢస్స గహపతిస్స పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో పురిసో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘సిరివడ్ఢో, భన్తే, గహపతి ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో, సో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పాదే సిరసా వన్దతి. ఏవఞ్చ వదేతి – ‘సాధు కిర, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో యేన సిరివడ్ఢస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సిరివడ్ఢస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సిరివడ్ఢం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, గహపతి, ఖమనీయం కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి, నో అభిక్కమన్తి; పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో అభిక్కమో’’తి? ‘‘న మే, భన్తే, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో’’తి.

‘‘తస్మాతిహ తే, గహపతి, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘కాయే కాయానుపస్సీ విహరిస్సామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరిస్సామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్స’న్తి. ఏవఞ్హి తే, గహపతి, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

‘‘యేమే, భన్తే, భగవతా చత్తారో సతిపట్ఠానా దేసితా సంవిజ్జన్తి, తే ధమ్మా [సంవిజ్జన్తే రతనధమ్మా (సీ.)] మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామి. అహఞ్హి, భన్తే, కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. యాని చిమాని, భన్తే, భగవతా పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని దేసితాని, నాహం, భన్తే, తేసం కిఞ్చి అత్తని అప్పహీనం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘లాభా తే, గహపతి, సులద్ధం తే, గహపతి! అనాగామిఫలం తయా, గహపతి, బ్యాకత’’న్తి. నవమం.

౧౦. మానదిన్నసుత్తం

౩౯౬. తంయేవ నిదానం. తేన ఖో పన సమయేన మానదిన్నో గహపతి ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో మానదిన్నో గహపతి అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస…పే… న మే, భన్తే, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమోతి. ఏవరూపాయ చాహం, భన్తే, దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. యాని చిమాని, భన్తే, భగవతా పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని దేసితాని, నాహం, భన్తే, తేసం కిఞ్చి అత్తని అప్పహీనం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘లాభా తే, గహపతి, సులద్ధం తే, గహపతి! అనాగామిఫలం తయా, గహపతి, బ్యాకత’’న్తి. దసమం.

సీలట్ఠితివగ్గో తతియో.

తస్సుద్దానం –

సీలం ఠితి పరిహానం, సుద్ధం బ్రాహ్మణపదేసం;

సమత్తం లోకో సిరివడ్ఢో, మానదిన్నేన తే దసాతి.