౨. నాలన్దసుత్తం

౩౭౮. ఏకం సమయం భగవా నాలన్దాయం విహరతి పావారికమ్బవనే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏవంపసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి! న చాహు, న చ భవిస్సతి, న చేతరహి విజ్జతి అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో, యదిదం – సమ్బోధియ’’న్తి. ‘‘ఉళారా ఖో త్యాయం, సారిపుత్త, ఆసభీ వాచా భాసితా, ఏకంసో గహితో, సీహనాదో నదితో – ‘ఏవంపసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి! న చాహు, న చ భవిస్సతి న చేతరహి విజ్జతి అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో, యదిదం – సమ్బోధియ’’’న్తి.

‘‘కిం ను తే, సారిపుత్త, యే తే అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితా – ‘ఏవంసీలా తే భగవన్తో అహేసుం’ ఇతి వా, ‘ఏవంధమ్మా తే భగవన్తో అహేసుం’ ఇతి వా, ‘ఏవంపఞ్ఞా తే భగవన్తో అహేసుం’ ఇతి వా, ‘ఏవంవిహారినో తే భగవన్తో అహేసుం’ ఇతి వా, ‘ఏవంవిముత్తా తే భగవన్తో అహేసుం’ ఇతి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’!

‘‘కిం పన తే, సారిపుత్త, యే తే భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితా – ‘ఏవంసీలా తే భగవన్తో భవిస్సన్తి’ ఇతి వా, ‘ఏవంధమ్మా తే భగవన్తో భవిస్సన్తి’ ఇతి వా, ‘ఏవంపఞ్ఞా తే భగవన్తో భవిస్సన్తి’ ఇతి వా, ‘ఏవంవిహారినో తే భగవన్తో భవిస్సన్తి’ ఇతి వా, ‘ఏవంవిముత్తా తే భగవన్తో భవిస్సన్తి’ ఇతి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘కిం పన త్యాహం [కిం పన తే (సీ.)], సారిపుత్త, ఏతరహి, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితో – ‘ఏవంసీలో భగవా’ ఇతి వా, ‘ఏవంధమ్మో భగవా’ ఇతి వా, ‘ఏవంపఞ్ఞో భగవా’ ఇతి వా, ‘ఏవంవిహారీ భగవా’ ఇతి వా, ‘ఏవంవిముత్తో భగవా’ ఇతి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏత్థ చ తే, సారిపుత్త, అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు అరహన్తేసు సమ్మాసమ్బుద్ధేసు చేతోపరియఞాణం [చేతోపరియాయఞాణం (బహూసు)] నత్థి. అథ కిఞ్చరహి త్యాయం, సారిపుత్త, ఉళారా ఆసభీ వాచా భాసితా, ఏకంసో గహితో, సీహనాదో నదితో – ‘ఏవంపసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి! న చాహు, న చ భవిస్సతి, న చేతరహి విజ్జతి అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా’ భియ్యోభిఞ్ఞతరో, యదిదం – సమ్బోధియ’’న్తి?

‘‘న ఖో మే [న ఖో మే తం (స్యా. కం. క.)], భన్తే, అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు అరహన్తేసు సమ్మాసమ్బుద్ధేసు చేతోపరియఞాణం అత్థి, అపి చ మే ధమ్మన్వయో విదితో. సేయ్యథాపి, భన్తే, రఞ్ఞో పచ్చన్తిమం నగరం దళ్హుద్ధాపం [దళ్హుద్దాపం (సీ. పీ. క.), దళ్హద్ధాపం (స్యా. కం.)] దళ్హపాకారతోరణం ఏకద్వారం. తత్రస్స దోవారికో పణ్డితో బ్యత్తో మేధావీ అఞ్ఞాతానం నివారేతా ఞాతానం పవేసేతా. సో తస్స నగరస్స సమన్తా అనుపరియాయపథం అనుక్కమమానో న పస్సేయ్య పాకారసన్ధిం వా పాకారవివరం వా, అన్తమసో బిళారనిక్ఖమనమత్తమ్పి. తస్స ఏవమస్స – ‘యే ఖో కేచి ఓళారికా పాణా ఇమం నగరం పవిసన్తి వా నిక్ఖమన్తి వా, సబ్బే తే ఇమినావ ద్వారేన పవిసన్తి వా నిక్ఖమన్తి వా’తి. ఏవమేవ ఖో మే, భన్తే, ధమ్మన్వయో విదితో – ‘యేపి తే, భన్తే, అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో పఞ్చ నీవరణే పహాయ, చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా, సత్త బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా, అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝింసు. యేపి తే, భన్తే, భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో పఞ్చ నీవరణే పహాయ, చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా, సత్త బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా, అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝిస్సన్తి. భగవాపి, భన్తే, ఏతరహి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పఞ్చ నీవరణే పహాయ, చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తో, సత్త బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా, అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’’’తి.

‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! తస్మాతిహ త్వం, సారిపుత్త, ఇమం ధమ్మపరియాయం అభిక్ఖణం భాసేయ్యాసి భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. యేసమ్పి హి, సారిపుత్త, మోఘపురిసానం భవిస్సతి తథాగతే కఙ్ఖా వా విమతి వా, తేసమ్పిమం ధమ్మపరియాయం సుత్వా యా తథాగతే కఙ్ఖా వా విమతి వా సా పహీయిస్సతీ’’తి. దుతియం.