౪. నీవరణవగ్గో

౧. పఠమకుసలసుత్తం

౨౧౨. ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, ధమ్మా కుసలా కుసలభాగియా కుసలపక్ఖికా, సబ్బే తే అప్పమాదమూలకా అప్పమాదసమోసరణా; అప్పమాదో తేసం ధమ్మానం అగ్గమక్ఖాయతి. అప్పమత్తస్సేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం – సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేస్సతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరిస్సతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అప్పమత్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అప్పమత్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోతీ’’తి. పఠమం.

౨. దుతియకుసలసుత్తం

౨౧౩. ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, ధమ్మా కుసలా కుసలభాగియా కుసలపక్ఖికా, సబ్బే తే యోనిసోమనసికారమూలకా యోనిసోమనసికారసమోసరణా; యోనిసోమనసికారో తేసం ధమ్మానం అగ్గమక్ఖాయతి. యోనిసోమనసికారసమ్పన్నస్సేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం – సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేస్సతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరిస్సతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యోనిసోమనసికారసమ్పన్నో సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యోనిసోమనసికారసమ్పన్నో సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోతీ’’తి. దుతియం.

౩. ఉపక్కిలేససుత్తం

౨౧౪. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, జాతరూపస్స ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠం జాతరూపం న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా ఉపేతి కమ్మాయ. కతమే పఞ్చ? అయో, భిక్ఖవే, జాతరూపస్స ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠం జాతరూపం న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా ఉపేతి కమ్మాయ. లోహం, భిక్ఖవే, జాతరూపస్స ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠం జాతరూపం…పే… తిపు, భిక్ఖవే, జాతరూపస్స ఉపక్కిలేసో…పే… సీసం, భిక్ఖవే, జాతరూపస్స ఉపక్కిలేసో…పే… సజ్ఝు, భిక్ఖవే, జాతరూపస్స ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠం జాతరూపం న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా ఉపేతి కమ్మాయ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ జాతరూపస్స ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠం జాతరూపం న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా ఉపేతి కమ్మాయ.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిమే చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠం చిత్తం న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా సమాధియతి ఆసవానం ఖయాయ. కతమే పఞ్చ? కామచ్ఛన్దో, భిక్ఖవే, చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠం చిత్తం న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా సమాధియతి ఆసవానం ఖయాయ…పే… ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ చిత్తస్స ఉపేక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠం చిత్తం న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా సమాధియతి ఆసవానం ఖయాయా’’తి. తతియం.

౪. అనుపక్కిలేససుత్తం

౨౧౫. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా అనావరణా అనీవరణా చేతసో అనుపక్కిలేసా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తి. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, అనావరణో అనీవరణో చేతసో అనుపక్కిలేసో భావితో బహులీకతో విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, అనావరణో అనీవరణో చేతసో అనుపక్కిలేసో భావితో బహులీకతో విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా అనావరణా అనీవరణా చేతసో అనుపక్కిలేసా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౫. అయోనిసోమనసికారసుత్తం

౨౧౬. ‘‘అయోనిసో, భిక్ఖవే, మనసికరోతో అనుప్పన్నో చేవ కామచ్ఛన్దో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ కామచ్ఛన్దో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నో చేవ బ్యాపాదో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ బ్యాపాదో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నఞ్చేవ థినమిద్ధం ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ థినమిద్ధం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నఞ్చేవ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నా చేవ విచికిచ్ఛా ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నా చ విచికిచ్ఛా భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. యోనిసోమనసికారసుత్తం

౨౧౭. ‘‘యోనిసో చ ఖో, భిక్ఖవే, మనసికరోతో అనుప్పన్నో చేవ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి…పే… అనుప్పన్నో చేవ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. బుద్ధిసుత్తం

౨౧౮. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా బుద్ధియా అపరిహానాయ సంవత్తన్తి. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా బుద్ధియా అపరిహానాయ సంవత్తన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. ఆవరణనీవరణసుత్తం

౨౧౯. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆవరణా నీవరణా చేతసో ఉపక్కిలేసా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. కతమే పఞ్చ? కామచ్ఛన్దో, భిక్ఖవే, ఆవరణో నీవరణో చేతసో ఉపక్కిలేసో పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణో. బ్యాపాదో, భిక్ఖవే, ఆవరణో నీవరణో చేతసో ఉపక్కిలేసో పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణో. థినమిద్ధం, భిక్ఖవే, ఆవరణం నీవరణం చేతసో ఉపక్కిలేసం పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణం. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం, భిక్ఖవే, ఆవరణం నీవరణం చేతసో ఉపక్కిలేసం పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణం. విచికిచ్ఛా, భిక్ఖవే, ఆవరణా నీవరణా చేతసో ఉపక్కిలేసా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆవరణా నీవరణా చేతసో ఉపక్కిలేసా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా.

‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా అనావరణా అనీవరణా చేతసో అనుపక్కిలేసా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తి. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, అనావరణో అనీవరణో చేతసో అనుపక్కిలేసో భావితో బహులీకతో విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, అనావరణో అనీవరణో చేతసో అనుపక్కిలేసో భావితో బహులీకతో విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా అనావరణా అనీవరణా చేతసో అనుపక్కిలేసా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తీతి.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బం చేతసో సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతి, ఇమస్స పఞ్చ నీవరణా తస్మిం సమయే న హోన్తి. సత్త బోజ్ఝఙ్గా తస్మిం సమయే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘కతమే పఞ్చ నీవరణా తస్మిం సమయే న హోన్తి? కామచ్ఛన్దనీవరణం తస్మిం సమయే న హోతి, బ్యాపాదనీవరణం తస్మిం సమయే న హోతి, థినమిద్ధనీవరణం తస్మిం సమయే న హోతి, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణం తస్మిం సమయే న హోతి, విచికిచ్ఛానీవరణం తస్మిం సమయే న హోతి. ఇమస్స పఞ్చ నీవరణా తస్మిం సమయే న హోన్తి.

‘‘కతమే సత్త బోజ్ఝఙ్గా తస్మిం సమయే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. ఇమే సత్త బోజ్ఝఙ్గా తస్మిం సమయే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బం చేతసో సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతి, ఇమస్స పఞ్చ నీవరణా తస్మిం సమయే న హోన్తి. ఇమే సత్త బోజ్ఝఙ్గా తస్మిం సమయే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. రుక్ఖసుత్తం

౨౨౦. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, మహారుక్ఖా అణుబీజా మహాకాయా రుక్ఖానం అజ్ఝారుహా, యేహి రుక్ఖా అజ్ఝారూళ్హా ఓభగ్గవిభగ్గా విపతితా సేన్తి. కతమే చ తే, భిక్ఖవే, మహారుక్ఖా అణుబీజా మహాకాయా రుక్ఖానం అజ్ఝారుహా, యేహి రుక్ఖా అజ్ఝారూళ్హా ఓభగ్గవిభగ్గా విపతితా సేన్తి [సేన్తి. సేయ్యథిదం (కత్థచి)]? అస్సత్థో, నిగ్రోధో, పిలక్ఖో, ఉదుమ్బరో, కచ్ఛకో, కపిత్థనో – ఇమే ఖో తే, భిక్ఖవే, మహారుక్ఖా అణుబీజా మహాకాయా రుక్ఖానం అజ్ఝారుహా, యేహి రుక్ఖా అజ్ఝారూళ్హా ఓభగ్గవిభగ్గా విపతితా సేన్తి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో కులపుత్తో యాదిసకే కామే ఓహాయ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి, సో తాదిసకేహి కామేహి తతో వా పాపిట్ఠతరేహి ఓభగ్గవిభగ్గో విపతితో సేతి.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆవరణా నీవరణా చేతసో అజ్ఝారుహా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. కతమే పఞ్చ? కామచ్ఛన్దో, భిక్ఖవే, ఆవరణో నీవరణో చేతసో అజ్ఝారుహో పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణో. బ్యాపాదో, భిక్ఖవే, ఆవరణో నీవరణో చేతసో అజ్ఝారుహో పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణో. థినమిద్ధం, భిక్ఖవే, ఆవరణం నీవరణం చేతసో అజ్ఝారుహం పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణం. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం, భిక్ఖవే, ఆవరణం నీవరణం చేతసో అజ్ఝారుహం పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణం. విచికిచ్ఛా, భిక్ఖవే, ఆవరణా నీవరణా చేతసో అజ్ఝారుహా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆవరణా నీవరణా చేతసో అజ్ఝారుహా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా.

‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా అనావరణా అనీవరణా చేతసో అనజ్ఝారుహా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తి. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, అనావరణో అనీవరణో చేతసో అనజ్ఝారుహో భావితో బహులీకతో విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, అనావరణో అనీవరణో చేతసో అనజ్ఝారుహో భావితో బహులీకతో విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా అనావరణా అనీవరణా చేతసో అనజ్ఝారుహా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. నీవరణసుత్తం

౨౨౧. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, నీవరణా అన్ధకరణా అచక్ఖుకరణా అఞ్ఞాణకరణా పఞ్ఞానిరోధికా విఘాతపక్ఖియా అనిబ్బానసంవత్తనికా. కతమే పఞ్చ? కామచ్ఛన్దనీవరణం, భిక్ఖవే, అన్ధకరణం అచక్ఖుకరణం అఞ్ఞాణకరణం పఞ్ఞానిరోధికం విఘాతపక్ఖియం అనిబ్బానసంవత్తనికం. బ్యాపాదనీవరణం, భిక్ఖవే…పే… థినమిద్ధనీవరణం, భిక్ఖవే… ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణం, భిక్ఖవే… విచికిచ్ఛానీవరణం, భిక్ఖవే, అన్ధకరణం అచక్ఖుకరణం అఞ్ఞాణకరణం పఞ్ఞానిరోధికం విఘాతపక్ఖియం అనిబ్బానసంవత్తనికం. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ నీవరణా అన్ధకరణా అచక్ఖుకరణా అఞ్ఞాణకరణా పఞ్ఞానిరోధికా విఘాతపక్ఖియా అనిబ్బానసంవత్తనికా.

‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా చక్ఖుకరణా ఞాణకరణా పఞ్ఞాబుద్ధియా అవిఘాతపక్ఖియా నిబ్బానసంవత్తనికా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, చక్ఖుకరణో ఞాణకరణో పఞ్ఞాబుద్ధియో అవిఘాతపక్ఖియో నిబ్బానసంవత్తనికో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో, భిక్ఖవే, చక్ఖుకరణో ఞాణకరణో పఞ్ఞాబుద్ధియో అవిఘాతపక్ఖియో నిబ్బానసంవత్తనికో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా చక్ఖుకరణా ఞాణకరణా పఞ్ఞాబుద్ధియా అవిఘాతపక్ఖియా నిబ్బానసంవత్తనికా’’తి. దసమం.

నీవరణవగ్గో చతుత్థో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే కుసలా కిలేసా చ, ద్వే యోనిసో చ బుద్ధి చ;

ఆవరణా నీవరణా రుక్ఖం, నీవరణఞ్చ తే దసాతి.