౩. ఉదాయివగ్గో

౧. బోధాయసుత్తం

౨౦౨. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘బోజ్ఝఙ్గా, బోజ్ఝఙ్గా’తి, భన్తే, వుచ్చన్తి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, ‘బోజ్ఝఙ్గా’తి వుచ్చన్తీ’’తి? ‘‘‘బోధాయ సంవత్తన్తీ’తి ఖో, భిక్ఖు, తస్మా బోజ్ఝఙ్గాతి వుచ్చన్తి. ఇధ, భిక్ఖు, సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ‘బోధాయ సంవత్తన్తీ’తి ఖో, భిక్ఖు, తస్మా ‘బోజ్ఝఙ్గా’తి వుచ్చన్తీ’’తి. పఠమం.

౨. బోజ్ఝఙ్గదేసనాసుత్తం

౨౦౩. ‘‘సత్త వో, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గే దేసేస్సామి; తం సుణాథ. కతమే చ, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా’’తి. దుతియం.

౩. ఠానియసుత్తం

౨౦౪. ‘‘కామరాగట్ఠానియానం, [కామరాగట్ఠానీయానం (సీ.)] భిక్ఖవే, ధమ్మానం మనసికారబహులీకారా అనుప్పన్నో చేవ కామచ్ఛన్దో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ కామచ్ఛన్దో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి. బ్యాపాదట్ఠానియానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం మనసికారబహులీకారా అనుప్పన్నో చేవ బ్యాపాదో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ బ్యాపాదో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి. థినమిద్ధట్ఠానియానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం మనసికారబహులీకారా అనుప్పన్నఞ్చేవ థినమిద్ధం ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ థినమిద్ధం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయం సంవత్తతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చట్ఠానియానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం మనసికారబహులీకారా అనుప్పన్నఞ్చేవ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి. విచికిచ్ఛాట్ఠానియానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం మనసికారబహులీకారా అనుప్పన్నా చేవ విచికిచ్ఛా ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నా చ విచికిచ్ఛా భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి.

‘‘సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానియానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం మనసికారబహులీకారా అనుప్పన్నో చేవ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానియానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం మనసికారబహులీకారా అనుప్పన్నో చేవ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతీ’’తి. తతియం.

౪. అయోనిసోమనసికారసుత్తం

౨౦౫. ‘‘అయోనిసో, భిక్ఖవే, మనసికరోతో అనుప్పన్నో చేవ కామచ్ఛన్దో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ కామచ్ఛన్దో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నో చేవ బ్యాపాదో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ బ్యాపాదో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నఞ్చేవ థినమిద్ధం ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ థినమిద్ధం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నఞ్చేవ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నా చేవ విచికిచ్ఛా ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నా చ విచికిచ్ఛా భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి; అనుప్పన్నో చేవ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో నుప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో నిరుజ్ఝతి…పే… అనుప్పన్నో చేవ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో నుప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో నిరుజ్ఝతి.

యోనిసో చ ఖో, భిక్ఖవే, మనసికరోతో అనుప్పన్నో చేవ కామచ్ఛన్దో నుప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ కామచ్ఛన్దో పహీయతి; అనుప్పన్నో చేవ బ్యాపాదో నుప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ బ్యాపాదో పహీయతి; అనుప్పన్నఞ్చేవ థినమిద్ధం నుప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ థినమిద్ధం పహీయతి; అనుప్పన్నఞ్చేవ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం నుప్పజ్జతి, ఉప్పన్నఞ్చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహీయతి; అనుప్పన్నా చేవ విచికిచ్ఛా నుప్పజ్జతి, ఉప్పన్నా చ విచికిచ్ఛా పహీయతి.

‘‘అనుప్పన్నో చేవ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి…పే… అనుప్పన్నో చేవ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో చ ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. అపరిహానియసుత్తం

౨౦౬. ‘‘సత్త వో, భిక్ఖవే, అపరిహానియే ధమ్మే దేసేస్సామి; తం సుణాథ. కతమే చ, భిక్ఖవే, సత్త అపరిహానియా ధమ్మా? యదిదం – సత్త బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త అపరిహానియా ధమ్మా’’తి. పఞ్చమం.

౬. తణ్హక్ఖయసుత్తం

౨౦౭. ‘‘యో, భిక్ఖవే, మగ్గో యా పటిపదా తణ్హక్ఖయాయ సంవత్తతి, తం మగ్గం తం పటిపదం భావేథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, మగ్గో కతమా చ పటిపదా తణ్హక్ఖయాయ సంవత్తతి? యదిదం – సత్త బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో’’తి. ఏవం వుత్తే ఆయస్మా ఉదాయీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం భావితా ను ఖో, భన్తే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, కథం బహులీకతా తణ్హక్ఖయాయ సంవత్తన్తీ’’తి?

‘‘ఇధ, ఉదాయి, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం విపులం మహగ్గతం అప్పమాణం అబ్యాపజ్జం [అబ్యాపజ్ఝం (సీ. స్యా. పీ.)]. తస్స సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం విపులం మహగ్గతం అప్పమాణం అబ్యాపజ్జం తణ్హా పహీయతి. తణ్హాయ పహానా కమ్మం పహీయతి. కమ్మస్స పహానా దుక్ఖం పహీయతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం విపులం మహగ్గతం అప్పమాణం అబ్యాపజ్జం. తస్స ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం విపులం మహగ్గతం అప్పమాణం అబ్యాపజ్జం తణ్హా పహీయతి తణ్హాయ పహానా కమ్మం పహీయతి. కమ్మస్స పహానా దుక్ఖం పహీయతి. ఇతి ఖో, ఉదాయి, తణ్హక్ఖయా కమ్మక్ఖయో, కమ్మక్ఖయా దుక్ఖక్ఖయో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. తణ్హానిరోధసుత్తం

౨౦౮. ‘‘యో, భిక్ఖవే, మగ్గో యా పటిపదా తణ్హానిరోధాయ సంవత్తతి, తం మగ్గం తం పటిపదం భావేథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, మగ్గో కతమా చ పటిపదా తణ్హానిరోధాయ సంవత్తతి? యదిదం – సత్త బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. కథం భావితా, చ భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా కథం బహులీకతా తణ్హానిరోధాయ సంవత్తన్తి?

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం భావితా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఏవం బహులీకతా తణ్హానిరోధాయ సంవత్తన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. నిబ్బేధభాగియసుత్తం

౨౦౯. ‘‘నిబ్బేధభాగియం వో, భిక్ఖవే, మగ్గం దేసేస్సామి; తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, నిబ్బేధభాగియో మగ్గో? యదిదం – సత్త బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో’’తి. ఏవం వుత్తే ఆయస్మా ఉదాయీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం భావితా ను ఖో, భన్తే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా కథం బహులీకతా నిబ్బేధాయ సంవత్తన్తీ’’తి?

‘‘ఇధ, ఉదాయి, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం విపులం మహగ్గతం అప్పమాణం అబ్యాపజ్జం. సో సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావితేన చిత్తేన అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం లోభక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతి; అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం దోసక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతి; అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం మోహక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం విపులం మహగ్గతం అప్పమాణం అబ్యాపజ్జం. సో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావితేన చిత్తేన అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం లోభక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతి; అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం దోసక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతి; అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం మోహక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతి. ఏవం భావితా ఖో, ఉదాయి, సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఏవం బహులీకతా నిబ్బేధాయ సంవత్తన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. ఏకధమ్మసుత్తం

౨౧౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి, యో ఏవం భావితో బహులీకతో సంయోజనీయానం ధమ్మానం పహానాయ సంవత్తతి, యథయిదం, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. కథం భావితా చ, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా కథం బహులీకతా సంయోజనీయానం ధమ్మానం పహానాయ సంవత్తన్తి?

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం భావితా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఏవం బహులీకతా సంయోజనీయానం ధమ్మానం పహానాయ సంవత్తన్తి.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, సంయోజనీయా ధమ్మా? చక్ఖు, భిక్ఖవే, సంయోజనీయో ధమ్మో. ఏత్థేతే ఉప్పజ్జన్తి సంయోజనవినిబన్ధా అజ్ఝోసానా…పే… జివ్హా సంయోజనీయా ధమ్మా. ఏత్థేతే ఉప్పజ్జన్తి సంయోజనవినిబన్ధా అజ్ఝోసానా…పే… మనో సంయోజనీయో ధమ్మో. ఏత్థేతే ఉప్పజ్జన్తి సంయోజనవినిబన్ధా అజ్ఝోసానా. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, సంయోజనీయా ధమ్మా’’తి. నవమం.

౧౦. ఉదాయిసుత్తం

౨౧౧. ఏకం సమయం భగవా సుమ్భేసు విహరతి సేతకం నామ సుమ్భానం నిగమో. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ బహుకతఞ్చ మే, భన్తే, భగవతి పేమఞ్చ గారవో చ హిరీ చ ఓత్తప్పఞ్చ. అహఞ్హి, భన్తే, పుబ్బే అగారికభూతో సమానో అబహుకతో అహోసిం ధమ్మేన [ధమ్మే (?)] అబహుకతో సఙ్ఘేన. సో ఖ్వాహం భగవతి పేమఞ్చ గారవఞ్చ హిరిఞ్చ ఓత్తప్పఞ్చ సమ్పస్సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. తస్స మే భగవా ధమ్మం దేసేసి – ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా…పే… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి.

‘‘సో ఖ్వాహం, భన్తే, సుఞ్ఞాగారగతో ఇమేసం పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధానం ఉక్కుజ్జావకుజ్జం సమ్పరివత్తేన్తో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. ధమ్మో చ మే, భన్తే, అభిసమితో, మగ్గో చ మే పటిలద్ధో; యో మే భావితో బహులీకతో తథా తథా విహరన్తం తథత్తాయ ఉపనేస్సతి యథాహం – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానిస్సామి.

‘‘సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో మే, భన్తే, పటిలద్ధో, యో మే భావితో బహులీకతో తథా తథా విహరన్తం తథత్తాయ ఉపనేస్సతి యథాహం – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానిస్సామి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో మే, భన్తే, పటిలద్ధో, యో మే భావితో బహులీకతో తథా తథా విహరన్తం తథత్తాయ ఉపనేస్సతి యథాహం – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానిస్సామి. అయం ఖో మే, భన్తే, మగ్గో పటిలద్ధో, యో మే భావితో బహులీకతో తథా తథా విహరన్తం తథత్తాయ ఉపనేస్సతి యథాహం – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానిస్సామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, ఉదాయి! ఏసో హి తే, ఉదాయి, మగ్గో పటిలద్ధో, యో తే భావితో బహులీకతో తథా తథా విహరన్తం తథత్తాయ ఉపనేస్సతి యథా త్వం – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానిస్ససీ’’తి. దసమం.

ఉదాయివగ్గో తతియో.

తస్సుద్దానం –

బోధాయ దేసనా ఠానా, అయోనిసో చాపరిహానీ;

ఖయో నిరోధో నిబ్బేధో, ఏకధమ్మో ఉదాయినాతి.