౬. అభిసమయవగ్గో

౧. నఖసిఖసుత్తం

౧౧౨౧. అథ ఖో భగవా పరిత్తం నఖసిఖాయం పంసుం ఆరోపేత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యో వాయం మయా పరిత్తో నఖసిఖాయం పంసు ఆరోపితో, అయం వా మహాపథవీ’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం యదిదం – మహాపథవీ; అప్పమత్తకాయం భగవతా పరిత్తో నఖసిఖాయం పంసు ఆరోపితో. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేతి, కలభాగమ్పి న ఉపేతి మహాపథవిం ఉపనిధాయ భగవతా పరిత్తో నఖసిఖాయం పంసు ఆరోపితో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స దిట్ఠిసమ్పన్నస్స పుగ్గలస్స అభిసమేతావినో ఏతదేవ బహుతరం దుక్ఖం యదిదం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం; అప్పమత్తకం అవసిట్ఠం. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేతి, కలభాగమ్పి న ఉపేతి పురిమం దుక్ఖక్ఖన్ధం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం ఉపనిధాయ యదిదం సత్తక్ఖత్తుపరమతా; యో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి’’.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. పఠమం.

౨. పోక్ఖరణీసుత్తం

౧౧౨౨. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పోక్ఖరణీ పఞ్ఞాసయోజనాని ఆయామేన, పఞ్ఞాసయోజనాని విత్థారేన, పఞ్ఞాసయోజనాని ఉబ్బేధేన, పుణ్ణా ఉదకస్స సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. తతో పురిసో కుసగ్గేన ఉదకం ఉద్ధరేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యం వా కుసగ్గేన ఉబ్భతం, యం వా పోక్ఖరణియా ఉదక’’న్తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం, యదిదం – పోక్ఖరణియా ఉదకం; అప్పమత్తకం కుసగ్గేన ఉదకం ఉబ్భతం. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేతి, కలభాగమ్పి న ఉపేతి పోక్ఖరణియా ఉదకం ఉపనిధాయ కుసగ్గేన ఉదకం ఉబ్భత’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. దుతియం.

౩. పఠమసంభేజ్జసుత్తం

౧౧౨౩. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యత్థిమా మహానదియో సంసన్దన్తి సమేన్తి, సేయ్యథిదం – గఙ్గా, యమునా, అచిరవతీ, సరభూ, మహీ, తతో పురిసో ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉద్ధరేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే కతమం ను ఖో బహుతరం – యాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉబ్భతాని, యం వా సంభేజ్జఉదక’’న్తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం, యదిదం – సంభేజ్జఉదకం; అప్పమత్తకాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉబ్భతాని. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి సంభేజ్జఉదకం ఉపనిధాయ ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉబ్భతానీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. తతియం.

౪. దుతియసంభేజ్జసుత్తం

౧౧౨౪. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యత్థిమా మహానదియో సంసన్దన్తి సమేన్తి, సేయ్యథిదం – గఙ్గా, యమునా, అచిరవతీ, సరభూ, మహీ, తం ఉదకం పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య, ఠపేత్వా ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యం వా సంభేజ్జఉదకం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం, యాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని అవసిట్ఠానీ’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం సంభేజ్జఉదకం యదిదం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం; అప్పమత్తకాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని అవసిట్ఠాని. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి సంభేజ్జఉదకం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం ఉపనిధాయ ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని అవసిట్ఠానీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమమహాపథవీసుత్తం

౧౧౨౫. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో మహాపథవియా సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా ఉపనిక్ఖిపేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యా వా సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా ఉపనిక్ఖిత్తా, అయం వా మహాపథవీ’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం, యదిదం – మహాపథవీ; అప్పమత్తికా సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా ఉపనిక్ఖిత్తా. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి మహాపథవిం ఉపనిధాయ సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా ఉపనిక్ఖిత్తా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియమహాపథవీసుత్తం

౧౧౨౬. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాపథవీ పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య ఠపేత్వా సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యం వా మహాపథవియా పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం, యా వా సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా అవసిట్ఠా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం మహాపథవియా యదిదం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం; అప్పమత్తికా సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా అవసిట్ఠా. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి మహాపథవియా పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం ఉపనిధాయ సత్త కోలట్ఠిమత్తియో గుళికా అవసిట్ఠా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమమహాసముద్దసుత్తం

౧౧౨౭. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో మహాసముద్దతో ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉద్ధరేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉబ్భతాని, యం వా మహాసముద్దే ఉదక’’న్తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం, యదిదం – మహాసముద్దే ఉదకం; అప్పమత్తకాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉబ్భతాని. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి మహాసముద్దే ఉదకం ఉపనిధాయ ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని ఉబ్భతానీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. సత్తమం.

౮. దుతియమహాసముద్దసుత్తం

౧౧౨౮. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే ఉదకం పరిక్ఖయం [మహాసముద్దో పరిక్ఖయం (సీ. స్యా. కం.) సం. ని. ౨.౮౧] పరియాదానం గచ్ఛేయ్య ఠపేత్వా ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యం వా మహాసముద్దే ఉదకం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం, యాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని అవసిట్ఠానీ’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం మహాసముద్దే ఉదకం యదిదం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం; అప్పమత్తకాని ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని అవసిట్ఠాని. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి మహాసముద్దే ఉదకం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం ఉపనిధాయ ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని అవసిట్ఠానీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమపబ్బతూపమసుత్తం

౧౧౨౯. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో హిమవతో పబ్బతరాజస్స సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా ఉపనిక్ఖిపేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యా వా సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా ఉపనిక్ఖిత్తా, అయం వా హిమవా పబ్బతరాజా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం, యదిదం – హిమవా పబ్బతరాజా; అప్పమత్తికా సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా ఉపనిక్ఖిత్తా. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి హిమవన్తం పబ్బతరాజానం ఉపనిధాయ సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా ఉపనిక్ఖిత్తా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స…పే… యోగో కరణీయో’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియపబ్బతూపమసుత్తం

౧౧౩౦. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, హిమవా పబ్బతరాజా పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య, ఠపేత్వా సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం – యం వా హిమవతో పబ్బతరాజస్స పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం, యా వా సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా అవసిట్ఠా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం హిమవతో పబ్బతరాజస్స యదిదం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం; అప్పమత్తికా సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా అవసిట్ఠా. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేన్తి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేన్తి, కలభాగమ్పి న ఉపేన్తి హిమవతో పబ్బతరాజస్స పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం ఉపనిధాయ సత్త సాసపమత్తియో పాసాణసక్ఖరా అవసిట్ఠా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స దిట్ఠిసమ్పన్నస్స పుగ్గలస్స అభిసమేతావినో ఏతదేవ బహుతరం దుక్ఖం యదిదం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం; అప్పమత్తకం అవసిట్ఠం. సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేతి, కలభాగమ్పి న ఉపేతి పురిమం దుక్ఖక్ఖన్ధం పరిక్ఖీణం పరియాదిన్నం ఉపనిధాయ యదిదం సత్తక్ఖత్తుపరమతా; యో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి’’.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. దసమం.

అభిసమయవగ్గో ఛట్ఠో.

తస్సుద్దానం –

నఖసిఖా పోక్ఖరణీ, సంభేజ్జ అపరే దువే;

పథవీ ద్వే సముద్దా ద్వే, ద్వేమా చ పబ్బతూపమాతి.