౨. ధమ్మచక్కప్పవత్తనవగ్గో

౧. ధమ్మచక్కప్పవత్తనసుత్తం

౧౦౮౧. ఏకం సమయం భగవా బారాణసియం విహరతి ఇసిపతనే మిగదాయే. తత్ర ఖో భగవా పఞ్చవగ్గియే భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, అన్తా పబ్బజితేన న సేవితబ్బా. కతమే ద్వే? యో చాయం కామేసు కామసుఖల్లికానుయోగో హీనో గమ్మో పోథుజ్జనికో అనరియో అనత్థసంహితో, యో చాయం అత్తకిలమథానుయోగో దుక్ఖో అనరియో అనత్థసంహితో. ఏతే ఖో, భిక్ఖవే, ఉభో అన్తే అనుపగమ్మ మజ్ఝిమా పటిపదా తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి’’.

‘‘కతమా చ సా, భిక్ఖవే, మజ్ఝిమా పటిపదా తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి. అయం ఖో సా, భిక్ఖవే, మజ్ఝిమా పటిపదా తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘ఇదం ఖో పన, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం – జాతిపి దుక్ఖా, జరాపి దుక్ఖా, బ్యాధిపి దుక్ఖో, మరణమ్పి దుక్ఖం, అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో, పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో, యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం – సంఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా [పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధాపి (పీ. క.)] దుక్ఖా. ఇదం ఖో పన, భిక్ఖవే, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం – యాయం తణ్హా పోనోబ్భవికా [పోనోభవికా (సీ. పీ.)] నన్దిరాగసహగతా తత్రతత్రాభినన్దినీ, సేయ్యథిదం [సేయ్యథీదం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] – కామతణ్హా, భవతణ్హా, విభవతణ్హా. ఇదం ఖో పన, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం – యో తస్సాయేవ తణ్హాయ అసేసవిరాగనిరోధో చాగో పటినిస్సగ్గో ముత్తి అనాలయో. ఇదం ఖో పన, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం – అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి.

‘‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖం అరియసచ్చం పరిఞ్ఞేయ్య’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే…పే… ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖం అరియసచ్చం పరిఞ్ఞాత’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘‘ఇదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం పహాతబ్బ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే…పే… ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం పహీన’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘‘ఇదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం సచ్ఛికాతబ్బ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే…పే… ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం సచ్ఛికత’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘‘ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం భావేతబ్బ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే…పే… ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం భావిత’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘యావకీవఞ్చ మే, భిక్ఖవే, ఇమేసు చతూసు అరియసచ్చేసు ఏవం తిపరివట్టం ద్వాదసాకారం యథాభూతం ఞాణదస్సనం న సువిసుద్ధం అహోసి, నేవ తావాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం [అభిసమ్బుద్ధో పచ్చఞ్ఞాసిం (సీ. స్యా. కం.)].

‘‘యతో చ ఖో మే, భిక్ఖవే, ఇమేసు చతూసు అరియసచ్చేసు ఏవం తిపరివట్టం ద్వాదసాకారం యథాభూతం ఞాణదస్సనం సువిసుద్ధం అహోసి, అథాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి [చేతోవిముత్తి (సీ. పీ.)], అయమన్తిమా జాతి, నత్థిదాని పునబ్భవో’’’తి. ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా పఞ్చవగ్గియా భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

ఇమస్మిఞ్చ పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే ఆయస్మతో కోణ్డఞ్ఞస్స విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి.

పవత్తితే చ పన భగవతా ధమ్మచక్కే భుమ్మా దేవా సద్దమనుస్సావేసుం – ‘‘ఏతం భగవతా బారాణసియం ఇసిపతనే మిగదాయే అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తితం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. భుమ్మానం దేవానం సద్దం సుత్వా చాతుమహారాజికా దేవా సద్దమనుస్సావేసుం – ‘‘ఏతం భగవతా బారాణసియం ఇసిపతనే మిగదాయే అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తితం, అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. చాతుమహారాజికానం దేవానం సద్దం సుత్వా తావతింసా దేవా…పే… యామా దేవా…పే… తుసితా దేవా…పే… నిమ్మానరతీ దేవా…పే… పరనిమ్మితవసవత్తీ దేవా…పే… బ్రహ్మకాయికా దేవా సద్దమనుస్సావేసుం – ‘‘ఏతం భగవతా బారాణసియం ఇసిపతనే మిగదాయే అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తితం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి.

ఇతిహ తేన ఖణేన (తేన లయేన) [( ) నత్థి (సీ. స్యా. కం.)] తేన ముహుత్తేన యావ బ్రహ్మలోకా సద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛి. అయఞ్చ దససహస్సిలోకధాతు సఙ్కమ్పి సమ్పకమ్పి సమ్పవేధి, అప్పమాణో చ ఉళారో ఓభాసో లోకే పాతురహోసి అతిక్కమ్మ దేవానం దేవానుభావన్తి.

అథ ఖో భగవా ఇమం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘అఞ్ఞాసి వత, భో, కోణ్డఞ్ఞో, అఞ్ఞాసి వత, భో, కోణ్డఞ్ఞో’’తి! ఇతి హిదం ఆయస్మతో కోణ్డఞ్ఞస్స ‘అఞ్ఞాసికోణ్డఞ్ఞో’ త్వేవ నామం అహోసీతి. పఠమం.

౨. తథాగతసుత్తం

౧౦౮౨. ‘‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చ’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖం అరియసచ్చం పరిఞ్ఞేయ్య’న్తి భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే…పే… ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖం అరియసచ్చం పరిఞ్ఞాత’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘‘ఇదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చ’న్తి భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం పహాతబ్బ’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే…పే… ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం పహీన’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘‘ఇదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చ’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం సచ్ఛికాతబ్బ’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే…పే. … ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం సచ్ఛికత’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘‘ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం భావేతబ్బ’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే…పే… ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం భావిత’న్తి, భిక్ఖవే, తథాగతానం పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాదీ’’తి. దుతియం.

౩. ఖన్ధసుత్తం

౧౦౮౩. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అరియసచ్చాని. కతమాని చత్తారి? దుక్ఖం అరియసచ్చం, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం [దుక్ఖసముదయో అరియసచ్చం దుక్ఖనిరోధో అరియసచ్చం (స్యా.)] దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం? ‘పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా’ తిస్స వచనీయం, సేయ్యథిదం [కతమే పఞ్చ (సీ. స్యా. కం.)] – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం? యాయం తణ్హా పోనోబ్భవికా నన్దిరాగసహగతా తత్రతత్రాభినన్దినీ, సేయ్యథిదం – కామతణ్హా, భవతణ్హా, విభవతణ్హా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం? యో తస్సాయేవ తణ్హాయ అసేసవిరాగనిరోధో చాగో పటినిస్సగ్గో ముత్తి అనాలయో – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అరియసచ్చాని.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. తతియం.

౪. అజ్ఝత్తికాయతనసుత్తం

౧౦౮౪. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అరియసచ్చాని. కతమాని చత్తారి? దుక్ఖం అరియసచ్చం, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం? ‘ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనానీ’ తిస్స వచనీయం. కతమాని ఛ? చక్ఖాయతనం…పే… మనాయతనం – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం? యాయం తణ్హా పోనోబ్భవికా నన్దిరాగసహగతా తత్రతత్రాభినన్దినీ, సేయ్యథిదం – కామతణ్హా, భవతణ్హా, విభవతణ్హా – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం? యో తస్సాయేవ తణ్హాయ అసేసవిరాగనిరోధో చాగో పటినిస్సగ్గో ముత్తి అనాలయో – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి – ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అరియసచ్చాని.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమధారణసుత్తం

౧౦౮౫. ‘‘ధారేథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి? ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, ధారేమి భగవతా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి. ‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, ధారేసి మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి? ‘‘దుక్ఖం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా పఠమం అరియసచ్చం దేసితం ధారేమి; దుక్ఖసముదయం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా దుతియం అరియసచ్చం దేసితం ధారేమి; దుక్ఖనిరోధం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా తతియం అరియసచ్చం దేసితం ధారేమి; దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా చతుత్థం అరియసచ్చం దేసితం ధారేమి. ఏవం ఖ్వాహం, భన్తే, ధారేమి భగవతా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, ధారేసి మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీతి. దుక్ఖం ఖో, భిక్ఖు, మయా పఠమం అరియసచ్చం దేసితం, తథా నం ధారేహి; దుక్ఖసముదయం [దుక్ఖసముదయో (స్యా. కం.)] ఖో, భిక్ఖు, మయా దుతియం అరియసచ్చం దేసితం, తథా నం ధారేహి; దుక్ఖనిరోధం [దుక్ఖనిరోధో (స్యా. కం.)] ఖో, భిక్ఖు, మయా తతియం అరియసచ్చం దేసితం, తథా నం ధారేహి; దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా [దుక్ఖనిరోధగామినిపటిపదం (పీ.), దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం (క.)] ఖో, భిక్ఖు, మయా చతుత్థం అరియసచ్చం దేసితం, తథా నం ధారేహి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, ధారేహి మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీతి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖు, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియధారణసుత్తం

౧౦౮౬. ‘‘ధారేథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి? ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, ధారేమి భగవతా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, ధారేసి మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి? ‘‘దుక్ఖం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా పఠమం అరియసచ్చం దేసితం ధారేమి. యో హి కోచి, భన్తే, సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవం వదేయ్య – ‘నేతం దుక్ఖం పఠమం అరియసచ్చం యం సమణేన గోతమేన దేసితం. అహమేతం దుక్ఖం పఠమం అరియసచ్చం పచ్చక్ఖాయ అఞ్ఞం దుక్ఖం పఠమం అరియసచ్చం పఞ్ఞపేస్సామీ’తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. దుక్ఖసముదయం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా…పే… దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా చతుత్థం అరియసచ్చం దేసితం ధారేమి. యో హి కోచి, భన్తే, సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవం వదేయ్య – ‘నేతం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా చతుత్థం అరియసచ్చం యం సమణేన గోతమేన దేసితం. అహమేతం దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం చతుత్థం అరియసచ్చం పచ్చక్ఖాయ అఞ్ఞం దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం చతుత్థం అరియసచ్చం పఞ్ఞపేస్సామీ’తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. ఏవం ఖ్వాహం, భన్తే, ధారేమి భగవతా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, ధారేసి మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీతి. దుక్ఖం ఖో, భిక్ఖు, మయా పఠమం అరియసచ్చం దేసితం, తథా నం ధారేహి. యో హి కోచి, భిక్ఖు, సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవం వదేయ్య – ‘నేతం దుక్ఖం పఠమం అరియసచ్చం యం సమణేన గోతమేన దేసితం. అహమేతం దుక్ఖం పఠమం అరియసచ్చం పచ్చక్ఖాయ అఞ్ఞం దుక్ఖం పఠమం అరియసచ్చం పఞ్ఞపేస్సామీ’తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. దుక్ఖసముదయం ఖో, భిక్ఖు…పే… దుక్ఖనిరోధం ఖో, భిక్ఖు…పే… దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా ఖో, భిక్ఖు, మయా చతుత్థం అరియసచ్చం దేసితం, తథా నం ధారేహి. యో హి కోచి, భిక్ఖు, సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవం వదేయ్య – ‘నేతం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా చతుత్థం అరియసచ్చం యం సమణేన గోతమేన దేసితం. అహమేతం దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం చతుత్థం అరియసచ్చం పచ్చక్ఖాయ అఞ్ఞం దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం చతుత్థం అరియసచ్చం పఞ్ఞపేస్సామీ’తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. ఏవం ఖో త్వం, భిక్ఖు, ధారేహి మయా చత్తారి అరియసచ్చాని దేసితానీతి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖు, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. అవిజ్జాసుత్తం

౧౦౮౭. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘అవిజ్జా, అవిజ్జా’తి భన్తే, వుచ్చతి. కతమా ను ఖో, భన్తే, అవిజ్జా; కిత్తావతా చ అవిజ్జాగతో హోతీ’’తి? ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, దుక్ఖే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖసముదయే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అఞ్ఞాణం – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖు, అవిజ్జా; ఏత్తావతా చ అవిజ్జాగతో హోతీ’’తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖు, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. సత్తమం.

౮. విజ్జాసుత్తం

౧౦౮౮. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘విజ్జా, విజ్జా’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కతమా ను ఖో, భన్తే, విజ్జా; కిత్తావతా చ విజ్జాగతో హోతీ’’తి? ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖు, విజ్జా; ఏత్తావతా చ విజ్జాగతో హోతీ’’తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖు, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. అట్ఠమం.

౯. సఙ్కాసనసుత్తం

౧౦౮౯. ‘‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చ’న్తి భిక్ఖవే, మయా పఞ్ఞత్తం. తత్థ అపరిమాణా వణ్ణా అపరిమాణా బ్యఞ్జనా అపరిమాణా సఙ్కాసనా – ‘ఇతిపిదం దుక్ఖం అరియసచ్చ’న్తి; ఇదం దుక్ఖసముదయం…పే… ఇదం దుక్ఖనిరోధం…పే… ‘ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’న్తి, భిక్ఖవే, మయా పఞ్ఞత్తం. తత్థ అపరిమాణా వణ్ణా అపరిమాణా బ్యఞ్జనా అపరిమాణా సఙ్కాసనా – ‘ఇతిపిదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’న్తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. నవమం.

౧౦. తథసుత్తం

౧౦౯౦. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, తథాని అవితథాని అనఞ్ఞథాని. కతమాని చత్తారి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి, భిక్ఖవే, తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం; ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం; ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం; ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి తథాని అవితథాని అనఞ్ఞథాని.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. దసమం.

ధమ్మచక్కప్పవత్తనవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

ధమ్మచక్కం తథాగతం, ఖన్ధా ఆయతనేన చ;

ధారణా చ ద్వే అవిజ్జా, విజ్జా సఙ్కాసనా తథాతి.