౧. సమాధివగ్గో

౧. సమాధిసుత్తం

౧౦౭౧. సావత్థినిదానం. ‘‘సమాధిం, భిక్ఖవే, భావేథ. సమాహితో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతి. కిఞ్చ యథాభూతం పజానాతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. సమాధిం, భిక్ఖవే, భావేథ. సమాహితో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతి’’.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. పఠమం.

౨. పటిసల్లానసుత్తం

౧౦౭౨. ‘‘పటిసల్లానే, భిక్ఖవే, యోగమాపజ్జథ. పటిసల్లీనో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతి. కిఞ్చ యథాభూతం పజానాతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. పటిసల్లానే, భిక్ఖవే, యోగమాపజ్జథ. పటిసల్లీనో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. దుతియం.

౩. పఠమకులపుత్తసుత్తం

౧౦౭౩. ‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజింసు, సబ్బే తే చతున్నం అరియసచ్చానం యథాభూతం అభిసమయాయ. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సన్తి, సబ్బే తే చతున్నం అరియసచ్చానం యథాభూతం అభిసమయాయ. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, సబ్బే తే చతున్నం అరియసచ్చానం యథాభూతం అభిసమయాయ.

‘‘కతమేసం చతున్నం? దుక్ఖస్స అరియసచ్చస్స దుక్ఖసముదయస్స అరియసచ్చస్స దుక్ఖనిరోధస్స అరియసచ్చస్స దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అరియసచ్చస్స. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజింసు…పే… పబ్బజిస్సన్తి…పే… పబ్బజన్తి, సబ్బే తే ఇమేసంయేవ చతున్నం అరియసచ్చానం యథాభూతం అభిసమయాయ.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యోగో కరణీయో, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. తతియం.

౪. దుతియకులపుత్తసుత్తం

౧౦౭౪. ‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా యథాభూతం అభిసమేసుం, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమేసుం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా యథాభూతం అభిసమేస్సన్తి, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమేస్సన్తి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా యథాభూతం అభిసమేన్తి, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమేన్తి.

‘‘కతమాని చత్తారి? దుక్ఖం అరియసచ్చం, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం కులపుత్తా సమ్మా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా యథాభూతం అభిసమేసుం …పే… అభిసమేస్సన్తి…పే… అభిసమేన్తి, సబ్బే తే ఇమాని చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమేన్తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమసమణబ్రాహ్మణసుత్తం

౧౦౭౫. ‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝింసు, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝింసు. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝిస్సన్తి, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝిస్సన్తి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝన్తి, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝన్తి.

‘‘కతమాని చత్తారి? దుక్ఖం అరియసచ్చం…పే… దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝింసు…పే… అభిసమ్బోజ్ఝిస్సన్తి…పే… అభిసమ్బోజ్ఝన్తి, సబ్బే తే ఇమాని చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బోజ్ఝన్తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియసమణబ్రాహ్మణసుత్తం

౧౦౭౬. ‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేసుం, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేసుం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేస్సన్తి, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేస్సన్తి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేన్తి, సబ్బే తే చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేన్తి.

‘‘కతమాని చత్తారి? దుక్ఖం అరియసచ్చం…పే… దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేసుం…పే… పకాసేస్సన్తి…పే… పకాసేన్తి, సబ్బే తే ఇమాని చత్తారి అరియసచ్చాని యథాభూతం అభిసమ్బుద్ధం పకాసేన్తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. వితక్కసుత్తం

౧౦౭౭. ‘‘మా, భిక్ఖవే, పాపకే అకుసలే వితక్కే వితక్కేయ్యాథ [వితక్కేథ (సీ. స్యా. కం.)], సేయ్యథిదం – కామవితక్కం, బ్యాపాదవితక్కం, విహింసావితక్కం. తం కిస్స హేతు? నేతే, భిక్ఖవే, వితక్కా అత్థసంహితా నాదిబ్రహ్మచరియకా న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తన్తి.

‘‘వితక్కేన్తా చ ఖో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి వితక్కేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి వితక్కేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి వితక్కేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి వితక్కేయ్యాథ. తం కిస్స హేతు? ఏతే, భిక్ఖవే, వితక్కా అత్థసంహితా ఏతే ఆదిబ్రహ్మచరియకా ఏతే నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తన్తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. సత్తమం.

౮. చిన్తసుత్తం

౧౦౭౮. ‘‘మా, భిక్ఖవే, పాపకం అకుసలం చిత్తం చిన్తేయ్యాథ [చిన్తేథ (సీ. స్యా. కం.)] – ‘సస్సతో లోకో’తి వా ‘అసస్సతో లోకో’తి వా, ‘అన్తవా లోకో’తి వా ‘అనన్తవా లోకో’తి వా, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి వా ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి వా, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా. తం కిస్స హేతు? నేసా, భిక్ఖవే, చిన్తా అత్థసంహితా నాదిబ్రహ్మచరియకా న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘చిన్తేన్తా చ ఖో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి చిన్తేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి చిన్తేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి చిన్తేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి చిన్తేయ్యాథ. తం కిస్స హేతు? ఏసా, భిక్ఖవే, చిన్తా అత్థసంహితా, ఏసా ఆదిబ్రహ్మచరియకా, ఏసా నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. అట్ఠమం.

౯. విగ్గాహికకథాసుత్తం

౧౦౭౯. ‘‘మా, భిక్ఖవే, విగ్గాహికకథం కథేయ్యాథ [కథేథ (సీ. స్యా. కం.)] – ‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి, అహం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానామి. కిం త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానిస్ససి! మిచ్ఛాపటిపన్నో త్వమసి, అహమస్మి సమ్మాపటిపన్నో. సహితం మే, అసహితం తే. పురేవచనీయం పచ్ఛా అవచ, పచ్ఛావచనీయం పురే అవచ. అధిచిణ్ణం [అచిణ్ణం (స్యా. కం. పీ.)] తే విపరావత్తం. ఆరోపితో తే వాదో, చర వాదప్పమోక్ఖాయ. నిగ్గహితోసి, నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీ’తి. తం కిస్స హేతు? నేసా, భిక్ఖవే, కథా అత్థసంహితా నాదిబ్రహ్మచరియకా న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘కథేన్తా చ ఖో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి కథేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి కథేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి కథేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి కథేయ్యాథ…పే… యోగో కరణీయో’’తి. నవమం.

౧౦. తిరచ్ఛానకథాసుత్తం

౧౦౮౦. ‘‘మా, భిక్ఖవే, అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేయ్యాథ, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం, భయకథం యుద్ధకథం, అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం, ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం [ఇత్థికథం పురిసకథం (స్యా. కం. పీ. క.)] సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం, పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం, లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా. తం కిస్స హేతు? నేసా, భిక్ఖవే, కథా అత్థసంహితా నాదిబ్రహ్మచరియకా న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘కథేన్తా చ ఖో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి కథేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి కథేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి కథేయ్యాథ, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి కథేయ్యాథ. తం కిస్స హేతు? ఏసా, భిక్ఖవే, కథా అత్థసంహితా, ఏసా ఆదిబ్రహ్మచరియకా, ఏసా నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. దసమం.

సమాధివగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

సమాధి పటిసల్లానా, కులపుత్తా అపరే దువే;

సమణబ్రాహ్మణా వితక్కం, చిన్తా విగ్గాహికా కథాతి.