౩. దీఘావుఉపాసకసుత్తం

౯౯౯. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన దీఘావు ఉపాసకో ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో దీఘావు ఉపాసకో పితరం జోతికం గహపతిం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, గహపతి, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్ద – ‘దీఘావు, భన్తే, ఉపాసకో ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘సాధు కిర, భన్తే, భగవా యేన దీఘావుస్స ఉపాసకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. ‘‘ఏవం, తాతా’’తి ఖో జోతికో గహపతి దీఘావుస్స ఉపాసకస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జోతికో గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దీఘావు, భన్తే, ఉపాసకో ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి. ఏవఞ్చ వదేతి – ‘సాధు కిర, భన్తే, భగవా యేన దీఘావుస్స ఉపాసకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన దీఘావుస్స ఉపాసకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా దీఘావుం ఉపాసకం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, దీఘావు, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం? కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి, నో అభిక్కమన్తి; పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో అభిక్కమో’’తి? ‘‘న మే, భన్తే, ఖమనీయం, న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో’’తి. ‘‘తస్మాతిహ తే, దీఘావు, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో భవిస్సామి – ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో భవిస్సామి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి’. ఏవఞ్హి తే, దీఘావు, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

‘‘యానిమాని, భన్తే, భగవతా చత్తారి సోతాపత్తియఙ్గాని దేసితాని, సంవిజ్జన్తే తే ధమ్మా మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామి. అహఞ్హి, భన్తే, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహీ’’తి. ‘‘తస్మాతిహ త్వం, దీఘావు, ఇమేసు చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు పతిట్ఠాయ ఛ విజ్జాభాగియే ధమ్మే ఉత్తరి భావేయ్యాసి. ఇధ త్వం, దీఘావు, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరాహి, అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞీ, దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞీ పహానసఞ్ఞీ విరాగసఞ్ఞీ నిరోధసఞ్ఞీతి. ఏవఞ్హి తే, దీఘావు, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

‘‘యేమే, భన్తే, భగవతా ఛ విజ్జాభాగియా ధమ్మా దేసితా, సంవిజ్జన్తే తే ధమ్మా మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామి. అహఞ్హి, భన్తే, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరామి, అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞీ, దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞీ పహానసఞ్ఞీ విరాగసఞ్ఞీ నిరోధసఞ్ఞీ. అపి చ మే, భన్తే, ఏవం హోతి – ‘మా హేవాయం జోతికో గహపతి మమచ్చయేన విఘాతం ఆపజ్జీ’’’తి [ఆపజ్జతి (క.)]. ‘‘మా త్వం, తాత దీఘావు, ఏవం మనసాకాసి. ఇఙ్ఘ త్వం, తాత దీఘావు, యదేవ తే భగవా ఆహ, తదేవ త్వం సాధుకం మనసి కరోహీ’’తి.

అథ ఖో భగవా దీఘావుం ఉపాసకం ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో దీఘావు ఉపాసకో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో కాలమకాసి. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘యో సో, భన్తే, దీఘావు నామ ఉపాసకో భగవతా సంఖిత్తేన ఓవాదేన ఓవదితో సో కాలఙ్కతో. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి? ‘‘పణ్డితో, భిక్ఖవే, దీఘావు ఉపాసకో, పచ్చపాది [అహోసి సచ్చవాదీ (స్యా. కం. పీ. క.)] ధమ్మస్సానుధమ్మం, న చ మం ధమ్మాధికరణం [న చ ధమ్మాధికరణం (స్యా. కం. పీ. క.)] విహేసేసి [విహేఠేసి (ఇతిపి అఞ్ఞత్థ)]. దీఘావు, భిక్ఖవే, ఉపాసకో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా’’తి. తతియం.