౧౧. సోతాపత్తిసంయుత్తం

౧. వేళుద్వారవగ్గో

౧. చక్కవత్తిరాజసుత్తం

౯౯౭. సావత్థినిదానం. తత్ర ఖో భగవా…పే… ఏతదవోచ – ‘‘కిఞ్చాపి, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ [చక్కవత్తి (స్యా. కం. పీ. క.)] చతున్నం దీపానం ఇస్సరియాధిపచ్చం రజ్జం కారేత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి దేవానం తావతింసానం సహబ్యతం, సో తత్థ నన్దనే వనే అచ్ఛరాసఙ్ఘపరివుతో దిబ్బేహి చ పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేతి, సో చతూహి ధమ్మేహి అసమన్నాగతో, అథ ఖో సో అపరిముత్తోవ [అపరిముత్తో చ (స్యా. కం. క.)] నిరయా అపరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా అపరిముత్తో పేత్తివిసయా అపరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా. కిఞ్చాపి, భిక్ఖవే, అరియసావకో పిణ్డియాలోపేన యాపేతి, నన్తకాని చ ధారేతి, సో చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో, అథ ఖో సో పరిముత్తో [పరిముత్తో చ (స్యా. కం. క.)] నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా’’.

‘‘కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, యదిదం – చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా, ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి అచ్ఛిద్దేహి అసబలేహి అకమ్మాసేహి భుజిస్సేహి విఞ్ఞుప్పసత్థేహి అపరామట్ఠేహి సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో హోతి. యో చ, భిక్ఖవే, చతున్నం దీపానం పటిలాభో, యో చతున్నం ధమ్మానం పటిలాభో చతున్నం దీపానం పటిలాభో చతున్నం ధమ్మానం పటిలాభస్స కలం నాగ్ఘతి సోళసి’’న్తి. పఠమం.

౨. బ్రహ్మచరియోగధసుత్తం

౯౯౮. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన [వత్వా (సీ. పీ.) ఏవమీదిసేసు ఠానేసు] సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘యేసం సద్ధా చ సీలఞ్చ, పసాదో ధమ్మదస్సనం;

తే వే కాలేన పచ్చేన్తి, బ్రహ్మచరియోగధం సుఖ’’న్తి. దుతియం;

౩. దీఘావుఉపాసకసుత్తం

౯౯౯. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన దీఘావు ఉపాసకో ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో దీఘావు ఉపాసకో పితరం జోతికం గహపతిం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, గహపతి, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్ద – ‘దీఘావు, భన్తే, ఉపాసకో ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘సాధు కిర, భన్తే, భగవా యేన దీఘావుస్స ఉపాసకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. ‘‘ఏవం, తాతా’’తి ఖో జోతికో గహపతి దీఘావుస్స ఉపాసకస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జోతికో గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దీఘావు, భన్తే, ఉపాసకో ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి. ఏవఞ్చ వదేతి – ‘సాధు కిర, భన్తే, భగవా యేన దీఘావుస్స ఉపాసకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన దీఘావుస్స ఉపాసకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా దీఘావుం ఉపాసకం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, దీఘావు, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం? కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి, నో అభిక్కమన్తి; పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో అభిక్కమో’’తి? ‘‘న మే, భన్తే, ఖమనీయం, న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో’’తి. ‘‘తస్మాతిహ తే, దీఘావు, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో భవిస్సామి – ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో భవిస్సామి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి’. ఏవఞ్హి తే, దీఘావు, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

‘‘యానిమాని, భన్తే, భగవతా చత్తారి సోతాపత్తియఙ్గాని దేసితాని, సంవిజ్జన్తే తే ధమ్మా మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామి. అహఞ్హి, భన్తే, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహీ’’తి. ‘‘తస్మాతిహ త్వం, దీఘావు, ఇమేసు చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు పతిట్ఠాయ ఛ విజ్జాభాగియే ధమ్మే ఉత్తరి భావేయ్యాసి. ఇధ త్వం, దీఘావు, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరాహి, అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞీ, దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞీ పహానసఞ్ఞీ విరాగసఞ్ఞీ నిరోధసఞ్ఞీతి. ఏవఞ్హి తే, దీఘావు, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

‘‘యేమే, భన్తే, భగవతా ఛ విజ్జాభాగియా ధమ్మా దేసితా, సంవిజ్జన్తే తే ధమ్మా మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామి. అహఞ్హి, భన్తే, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరామి, అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞీ, దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞీ పహానసఞ్ఞీ విరాగసఞ్ఞీ నిరోధసఞ్ఞీ. అపి చ మే, భన్తే, ఏవం హోతి – ‘మా హేవాయం జోతికో గహపతి మమచ్చయేన విఘాతం ఆపజ్జీ’’’తి [ఆపజ్జతి (క.)]. ‘‘మా త్వం, తాత దీఘావు, ఏవం మనసాకాసి. ఇఙ్ఘ త్వం, తాత దీఘావు, యదేవ తే భగవా ఆహ, తదేవ త్వం సాధుకం మనసి కరోహీ’’తి.

అథ ఖో భగవా దీఘావుం ఉపాసకం ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో దీఘావు ఉపాసకో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో కాలమకాసి. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘యో సో, భన్తే, దీఘావు నామ ఉపాసకో భగవతా సంఖిత్తేన ఓవాదేన ఓవదితో సో కాలఙ్కతో. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి? ‘‘పణ్డితో, భిక్ఖవే, దీఘావు ఉపాసకో, పచ్చపాది [అహోసి సచ్చవాదీ (స్యా. కం. పీ. క.)] ధమ్మస్సానుధమ్మం, న చ మం ధమ్మాధికరణం [న చ ధమ్మాధికరణం (స్యా. కం. పీ. క.)] విహేసేసి [విహేఠేసి (ఇతిపి అఞ్ఞత్థ)]. దీఘావు, భిక్ఖవే, ఉపాసకో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా’’తి. తతియం.

౪. పఠమసారిపుత్తసుత్తం

౧౦౦౦. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ ఆనన్దో సావత్థియం విహరన్తి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతినం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, ధమ్మానం సమన్నాగమనహేతు ఏవమయం పజా భగవతా బ్యాకతా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి? ‘‘చతున్నం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మానం సమన్నాగమనహేతు ఏవమయం పజా భగవతా బ్యాకతా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’.

‘‘కతమేసం చతున్నం? ఇధావుసో, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, చతున్నం ధమ్మానం సమన్నాగమనహేతు ఏవమయం పజా భగవతా బ్యాకతా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియసారిపుత్తసుత్తం

౧౦౦౧. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘‘సోతాపత్తియఙ్గం, సోతాపత్తియఙ్గ’న్తి హిదం, సారిపుత్త, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో సారిపుత్త, సోతాపత్తియఙ్గ’’న్తి? ‘‘సప్పురిససంసేవో హి, భన్తే, సోతాపత్తియఙ్గం, సద్ధమ్మస్సవనం సోతాపత్తియఙ్గం, యోనిసోమనసికారో సోతాపత్తియఙ్గం, ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి సోతాపత్తియఙ్గ’’న్తి. ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! సప్పురిససంసేవో హి, సారిపుత్త, సోతాపత్తియఙ్గం, సద్ధమ్మస్సవనం సోతాపత్తియఙ్గం, యోనిసోమనసికారో సోతాపత్తియఙ్గం, ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి సోతాపత్తియఙ్గం’’.

‘‘‘సోతో, సోతో’తి హిదం, సారిపుత్త, వుచ్చతి. కతమో ను ఖో, సారిపుత్త, సోతో’’తి? ‘‘అయమేవ హి, భన్తే, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సోతో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! అయమేవ హి, సారిపుత్త, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సోతో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి’’.

‘‘‘సోతాపన్నో, సోతాపన్నో’తి హిదం, సారిపుత్త, వుచ్చతి. కతమో ను ఖో, సారిపుత్త, సోతాపన్నో’’తి? ‘‘యో హి, భన్తే, ఇమినా అరియేన అట్ఠఙ్గికేన మగ్గేన సమన్నాగతో అయం వుచ్చతి సోతాపన్నో, స్వాయం ఆయస్మా ఏవంనామో ఏవంగోత్తో’’తి. ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! యో హి, సారిపుత్త, ఇమినా అరియేన అట్ఠఙ్గికేన మగ్గేన సమన్నాగతో అయం వుచ్చతి సోతాపన్నో, స్వాయం ఆయస్మా ఏవంనామో ఏవంగోత్తో’’తి. పఞ్చమం.

౬. థపతిసుత్తం

౧౦౦౨. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి – ‘‘నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’తి. తేన ఖో పన సమయేన ఇసిదత్తపురాణా థపతయో సాధుకే పటివసన్తి కేనచిదేవ కరణీయేన. అస్సోసుం ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో – ‘‘సమ్బహులా కిర భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి – ‘నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’’తి.

అథ ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో మగ్గే పురిసం ఠపేసుం – ‘‘యదా త్వం, అమ్భో పురిస, పస్సేయ్యాసి భగవన్తం ఆగచ్ఛన్తం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం, అథ అమ్హాకం ఆరోచేయ్యాసీ’’తి. ద్వీహతీహం ఠితో ఖో సో పురిసో అద్దస భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన యేన ఇసిదత్తపురాణా థపతయో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఇసిదత్తపురాణే థపతయో ఏతదవోచ – ‘‘అయం సో, భన్తే, భగవా ఆగచ్ఛతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో. యస్స దాని కాలం మఞ్ఞథా’’తి.

అథ ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధింసు. అథ ఖో భగవా మగ్గా ఓక్కమ్మ యేన అఞ్ఞతరం రుక్ఖమూలం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. ఇసిదత్తపురాణా థపతయో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే ఇసిదత్తపురాణా థపతయో భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘యదా మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘సావత్థియా కోసలేసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘సావత్థియా కోసలేసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘కోసలేహి మల్లేసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘కోసలేహి మల్లేసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘మల్లేహి వజ్జీసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘మల్లేహి వజ్జీసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘వజ్జీహి కాసీసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే భగవన్తం సుణామ – ‘వజ్జీహి కాసీసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘కాసీహి మాగధే చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘కాసీహి మాగధే చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి అనప్పకా నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి అనప్పకం దోమనస్సం – ‘దూరే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘మాగధేహి కాసీసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘మాగధేహి కాసీసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘కాసీహి వజ్జీసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘కాసీహి వజ్జీసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘వజ్జీహి మల్లేసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘వజ్జీహి మల్లేసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘మల్లేహి కోసలే చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘మల్లేహి కోసలే చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా’’’తి.

‘‘యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘కోసలేహి సావత్థిం చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం, భన్తే, భగవన్తం సుణామ – ‘సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే’తి, హోతి అనప్పకా నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి అనప్పకం సోమనస్సం – ‘ఆసన్నే నో భగవా’’’తి.

‘‘తస్మాతిహ, థపతయో, సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా. అలఞ్చ పన వో, థపతయో, అప్పమాదాయా’’తి. ‘‘అత్థి ఖో నో, భన్తే, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఖాతతరో చా’’తి. ‘‘కతమో పన వో, థపతయో, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఖాతతరో చా’’తి?

‘‘ఇధ మయం, భన్తే, యదా రాజా పసేనది కోసలో ఉయ్యానభూమిం నియ్యాతుకామో హోతి, యే తే రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స నాగా ఓపవయ్హా తే కప్పేత్వా, యా తా రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పజాపతియో పియా మనాపా తా ఏకం పురతో ఏకం పచ్ఛతో నిసీదాపేమ. తాసం ఖో పన, భన్తే, భగినీనం ఏవరూపో గన్ధో హోతి, సేయ్యథాపి నామ గన్ధకరణ్డకస్స తావదేవ వివరియమానస్స, యథా తం రాజకఞ్ఞానం గన్ధేన విభూసితానం. తాసం ఖో పన, భన్తే, భగినీనం ఏవరూపో కాయసమ్ఫస్సో హోతి, సేయ్యథాపి నామ తూలపిచునో వా కప్పాసపిచునో వా, యథా తం రాజకఞ్ఞానం సుఖేధితానం. తస్మిం ఖో పన, భన్తే, సమయే నాగోపి రక్ఖితబ్బో హోతి, తాపి భగినియో రక్ఖితబ్బా హోన్తి, అత్తాపి రక్ఖితబ్బో హోతి. న ఖో పన మయం, భన్తే, అభిజానామ తాసు భగినీసు పాపకం చిత్తం ఉప్పాదేతా. అయం ఖో నో, భన్తే, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఖాతతరో చా’’తి.

‘‘తస్మాతిహ, థపతయో, సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా. అలఞ్చ పన వో, థపతయో, అప్పమాదాయ. చతూహి ఖో, థపతయో, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘కతమేహి చతూహి? ఇధ, థపతయో, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అజ్ఝాగారం వసతి ముత్తచాగో పయతపాణి వోస్సగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో. ఇమేహి ఖో, థపతయో, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘తుమ్హే ఖో, థపతయో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… యం ఖో పన కిఞ్చి కులే దేయ్యధమ్మం సబ్బం తం అప్పటివిభత్తం సీలవన్తేహి కల్యాణధమ్మేహి. తం కిం మఞ్ఞథ, థపతయో, కతివిధా తే కోసలేసు మనుస్సా యే తుమ్హాకం సమసమా, యదిదం – దానసంవిభాగే’’తి? ‘‘లాభా నో, భన్తే, సులద్ధం నో, భన్తే! యేసం నో భగవా ఏవం పజానాతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. వేళుద్వారేయ్యసుత్తం

౧౦౦౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన వేళుద్వారం నామ కోసలానం బ్రాహ్మణగామో తదవసరి. అస్సోసుం ఖో తే వేళుద్వారేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం వేళుద్వారం అనుప్పత్తో. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా [భగవాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. సో ఇమం లోకం సదేవకం సమారకం సబ్రహ్మకం సస్సమణబ్రాహ్మణిం పజం సదేవమనుస్సం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి’. సాధు ఖో పన తథారూపానం అరహతం దస్సనం హోతీ’’తి.

అథ ఖో తే వేళుద్వారేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా అప్పేకచ్చే భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. అప్పేకచ్చే భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు; సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. అప్పేకచ్చే యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. అప్పేకచ్చే భగవతో సన్తికే నామగోత్తం సావేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. అప్పేకచ్చే తుణ్హీభూతా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే వేళుద్వారేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘మయం, భో గోతమ, ఏవంకామా ఏవంఛన్దా ఏవంఅధిప్పాయా – పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్యామ, కాసికచన్దనం పచ్చనుభవేయ్యామ, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేయ్యామ, జాతరూపరజతం సాదియేయ్యామ, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్యామ. తేసం నో భవం గోతమో అమ్హాకం ఏవంకామానం ఏవంఛన్దానం ఏవంఅధిప్పాయానం తథా ధమ్మం దేసేతు యథా మయం పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్యామ…పే… సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్యామా’’తి.

‘‘అత్తూపనాయికం వో, గహపతయో, ధమ్మపరియాయం దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో తే వేళుద్వారేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమో చ, గహపతయో, అత్తుపనాయికో ధమ్మపరియాయో? ఇధ, గహపతయో, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘అహం ఖోస్మి జీవితుకామో అమరితుకామో సుఖకామో దుక్ఖప్పటికూలో. యో ఖో మం జీవితుకామం అమరితుకామం సుఖకామం దుక్ఖప్పటికూలం జీవితా వోరోపేయ్య, న మేతం అస్స పియం మనాపం. అహఞ్చేవ ఖో పన పరం జీవితుకామం అమరితుకామం సుఖకామం దుక్ఖప్పటికూలం జీవితా వోరోపేయ్యం, పరస్సపి తం అస్స అప్పియం అమనాపం. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, పరస్స పేసో ధమ్మో అప్పియో అమనాపో. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, కథాహం పరం తేన సంయోజేయ్య’న్తి! సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అత్తనా చ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, పరఞ్చ పాణాతిపాతా వేరమణియా సమాదపేతి, పాణాతిపాతా వేరమణియా చ వణ్ణం భాసతి. ఏవమస్సాయం కాయసమాచారో తికోటిపరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యో ఖో మే అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదియేయ్య, న మేతం అస్స పియం మనాపం. అహఞ్చేవ ఖో పన పరస్స అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదియేయ్యం, పరస్సపి తం అస్స అప్పియం అమనాపం. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, పరస్స పేసో ధమ్మో అప్పియో అమనాపో. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, కథాహం పరం తేన సంయోజేయ్య’న్తి! సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అత్తనా చ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, పరఞ్చ అదిన్నాదానా వేరమణియా సమాదపేతి, అదిన్నాదానా వేరమణియా చ వణ్ణం భాసతి. ఏవమస్సాయం కాయసమాచారో తికోటిపరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యో ఖో మే దారేసు చారిత్తం ఆపజ్జేయ్య, న మేతం అస్స పియం మనాపం. అహఞ్చేవ ఖో పన పరస్స దారేసు చారిత్తం ఆపజ్జేయ్యం, పరస్సపి తం అస్స అప్పియం అమనాపం. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, పరస్స పేసో ధమ్మో అప్పియో అమనాపో. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, కథాహం పరం తేన సంయోజేయ్య’న్తి! సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అత్తనా చ కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, పరఞ్చ కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణియా సమాదపేతి, కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణియా చ వణ్ణం భాసతి. ఏవమస్సాయం కాయసమాచారో తికోటిపరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యో ఖో మే ముసావాదేన అత్థం భఞ్జేయ్య, న మేతం అస్స పియం మనాపం. అహఞ్చేవ ఖో పన పరస్స ముసావాదేన అత్థం భఞ్జేయ్యం, పరస్సపి తం అస్స అప్పియం అమనాపం. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, పరస్స పేసో ధమ్మో అప్పియో అమనాపో. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, కథాహం పరం తేన సంయోజేయ్య’న్తి! సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అత్తనా చ ముసావాదా పటివిరతో హోతి, పరఞ్చ ముసావాదా వేరమణియా సమాదపేతి, ముసావాదా వేరమణియా చ వణ్ణం భాసతి. ఏవమస్సాయం వచీసమాచారో తికోటిపరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – యో ఖో మం పిసుణాయ వాచాయ మిత్తే భిన్దేయ్య [మిత్తేహి భేదేయ్య (స్యా. కం. పీ. క.)], న మేతం అస్స పియం మనాపం. అహఞ్చేవ ఖో పన పరం పిసుణాయ వాచాయ మిత్తే భిన్దేయ్యం, పరస్సపి తం అస్స అప్పియం అమనాపం…పే… ఏవమస్సాయం వచీసమాచారో తికోటిపరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – యో ఖో మం ఫరుసాయ వాచాయ సముదాచరేయ్య, న మేతం అస్స పియం మనాపం. అహఞ్చేవ ఖో పన పరం ఫరుసాయ వాచాయ సముదాచరేయ్యం, పరస్సపి తం అస్స అప్పియం అమనాపం. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో…పే… ఏవమస్సాయం వచీసమాచారో తికోటిపరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యో ఖో మం సమ్ఫభాసేన సమ్ఫప్పలాపభాసేన సముదాచరేయ్య, న మేతం అస్స పియం మనాపం. అహఞ్చేవ ఖో పన పరం సమ్ఫభాసేన సమ్ఫప్పలాపభాసేన సముదాచరేయ్యం, పరస్సపి తం అస్స అప్పియం అమనాపం. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, పరస్స పేసో ధమ్మో అప్పియో అమనాపో. యో ఖో మ్యాయం ధమ్మో అప్పియో అమనాపో, కథాహం పరం తేన సంయోజేయ్య’న్తి! సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అత్తనా చ సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి, పరఞ్చ సమ్ఫప్పలాపా వేరమణియా సమాదపేతి, సమ్ఫప్పలాపా వేరమణియా చ వణ్ణం భాసతి. ఏవమస్సాయం వచీసమాచారో తికోటిపరిసుద్ధో హోతి.

‘‘సో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి; ధమ్మే …పే… సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. యతో ఖో, గహపతయో, అరియసావకో ఇమేహి సత్తహి సద్ధమ్మేహి [ధమ్మేహి (సీ.)] సమన్నాగతో హోతి ఇమేహి చతూహి ఆకఙ్ఖియేహి ఠానేహి, సో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని [ఖీణతిరచ్ఛానయోనియో (సీ. స్యా. కం. పీ.), ఖీణతిరచ్ఛానయోనికో (క.)] ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’తి.

ఏవం వుత్తే వేళుద్వారేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఏతే మయం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామ ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే [పాణుపేతం (క.)] సరణం గతే’’తి. సత్తమం.

౮. పఠమగిఞ్జకావసథసుత్తం

౧౦౦౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఞాతికే విహరతి గిఞ్జకావసథే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సాళ్హో నామ, భన్తే, భిక్ఖు కాలఙ్కతో; తస్స కా గతి కో అభిసమ్పరాయో? నన్దా నామ, భన్తే, భిక్ఖునీ కాలఙ్కతా; తస్సా కా గతి కో అభిసమ్పరాయో? సుదత్తో నామ, భన్తే, ఉపాసకో కాలఙ్కతో; తస్స కా గతి కో అభిసమ్పరాయో? సుజాతా నామ, భన్తే, ఉపాసికా కాలఙ్కతా; తస్సా కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి?

‘‘సాళ్హో, ఆనన్ద, భిక్ఖు కాలఙ్కతో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. నన్దా, ఆనన్ద, భిక్ఖునీ కాలఙ్కతా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినీ అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా. సుదత్తో, ఆనన్ద, ఉపాసకో కాలఙ్కతో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ; సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతి. సుజాతా, ఆనన్ద, ఉపాసికా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా.

‘‘అనచ్ఛరియం ఖో పనేతం, ఆనన్ద, యం మనుస్సభూతో కాలం కరేయ్య; తస్మిం తస్మిం చే మం కాలఙ్కతే ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛిస్సథ. విహేసా పేసా, ఆనన్ద, అస్స తథాగతస్స. తస్మాతిహానన్ద, ధమ్మాదాసం నామ ధమ్మపరియాయం దేసేస్సామి; యేన సమన్నాగతో అరియసావకో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’.

‘‘కతమో చ సో, ఆనన్ద, ధమ్మాదాసో ధమ్మపరియాయో; యేన సమన్నాగతో అరియసావకో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’?

‘‘ఇధ, ఆనన్ద, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అయం ఖో సో, ఆనన్ద, ధమ్మాదాసో ధమ్మపరియాయో; యేన సమన్నాగతో అరియసావకో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’తి. అట్ఠమం.

(తీణిపి సుత్తన్తాని ఏకనిదానాని).

౯. దుతియగిఞ్జకావసథసుత్తం

౧౦౦౫. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అసోకో నామ, భన్తే, భిక్ఖు కాలఙ్కతో; తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో? అసోకా నామ, భన్తే, భిక్ఖునీ కాలఙ్కతా…పే… అసోకో నామ, భన్తే, ఉపాసకో కాలఙ్కతో…పే… అసోకా నామ, భన్తే, ఉపాసికా కాలఙ్కతా; తస్సా కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి?

‘‘అసోకో, ఆనన్ద, భిక్ఖు కాలఙ్కతో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి…పే… (పురిమవేయ్యాకరణేన ఏకనిదానం).

‘‘అయం ఖో సో, ఆనన్ద, ధమ్మాదాసో ధమ్మపరియాయో; యేన సమన్నాగతో అరియసావకో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’తి. నవమం.

౧౦. తతియగిఞ్జకావసథసుత్తం

౧౦౦౬. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కక్కటో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో కాలఙ్కతో; తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో? కళిభో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో…పే… నికతో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో…పే… కటిస్సహో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో…పే… తుట్ఠో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో…పే… సన్తుట్ఠో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో…పే… భద్దో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో…పే… సుభద్దో నామ, భన్తే, ఞాతికే ఉపాసకో కాలఙ్కతో; తస్స కా గతి కో అభిసమ్పరాయో’’తి?

‘‘కక్కటో, ఆనన్ద, ఉపాసకో కాలఙ్కతో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. కళిభో, ఆనన్ద …పే… నికతో, ఆనన్ద…పే… కటిస్సహో, ఆనన్ద …పే… తుట్ఠో, ఆనన్ద…పే… సన్తుట్ఠో, ఆనన్ద…పే… భద్దో, ఆనన్ద…పే… సుభద్దో, ఆనన్ద, ఉపాసకో కాలఙ్కతో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. (సబ్బే ఏకగతికా కాతబ్బా).

‘‘పరోపఞ్ఞాస, ఆనన్ద, ఞాతికే ఉపాసకా కాలఙ్కతా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినో అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా. సాధికనవుతి, ఆనన్ద, ఞాతికే ఉపాసకా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినో; సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి. ఛాతిరేకాని ఖో, ఆనన్ద, పఞ్చసతాని ఞాతికే ఉపాసకా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా.

‘‘ఇధానన్ద, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అయం ఖో సో, ఆనన్ద, ధమ్మాదాసో ధమ్మపరియాయో; యేన సమన్నాగతో అరియసావకో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’’తి. దసమం.

వేళుద్వారవగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

రాజా ఓగధదీఘావు, సారిపుత్తాపరే దువే;

థపతీ వేళుద్వారేయ్యా, గిఞ్జకావసథే తయోతి.

౨. రాజకారామవగ్గో

౧. సహస్సభిక్ఖునిసఙ్ఘసుత్తం

౧౦౦౭. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి రాజకారామే. అథ ఖో సహస్సభిక్ఖునిసఙ్ఘో [సహస్సో భిక్ఖునిసంఘో (సీ.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా భిక్ఖునియో భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చతూహి ఖో, భిక్ఖునియో, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖునియో, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే …పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి, అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖునియో, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి. పఠమం.

౨. బ్రాహ్మణసుత్తం

౧౦౦౮. సావత్థినిదానం. ‘‘బ్రాహ్మణా, భిక్ఖవే, ఉదయగామినిం నామ పటిపదం పఞ్ఞపేన్తి. తే సావకం ఏవం సమాదపేన్తి – ‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, కాలస్సేవ ఉట్ఠాయ పాచీనముఖో యాహి. సో త్వం మా సోబ్భం పరివజ్జేహి, మా పపాతం, మా ఖాణుం, మా కణ్డకఠానం [కణ్డకం ఠానం (పీ. క.)], మా చన్దనియం, మా ఓళిగల్లం. యత్థ [యత్థేవ (స్యా. కం.), యాని వా (సీ.)] పపతేయ్యాసి తత్థేవ మరణం ఆగమేయ్యాసి. ఏవం త్వం, అమ్భో పురిస, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జిస్ససీ’’’తి.

‘‘తం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణానం బాలగమనమేతం [బాలానం గమనమేతం (సీ.)] మూళ్హగమనమేతం న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. అహఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియస్స వినయే ఉదయగామినిం పటిపదం పఞ్ఞపేమి; యా ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ సా, భిక్ఖవే, ఉదయగామినీ పటిపదా; యా ఏకన్తనిబ్బిదాయ…పే… నిబ్బానాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి; ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అయం ఖో సా, భిక్ఖవే, ఉదయగామినీ పటిపదా ఏకన్తనిబ్బిదాయ…పే… నిబ్బానాయ సంవత్తతీ’’తి. దుతియం.

౩. ఆనన్దత్థేరసుత్తం

౧౦౦౯. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో సావత్థియం విహరన్తి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘కతినం ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, ధమ్మానం పహానా, కతినం ధమ్మానం సమన్నాగమనహేతు, ఏవమయం పజా భగవతా బ్యాకతా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి? ‘‘చతున్నం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మానం పహానా, చతున్నం ధమ్మానం సమన్నాగమనహేతు, ఏవమయం పజా భగవతా బ్యాకతా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి.

‘‘కతమేసం చతున్నం? యథారూపేన ఖో, ఆవుసో, బుద్ధే అప్పసాదేన సమన్నాగతో అస్సుతవా పుథుజ్జనో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి తథారూపస్స బుద్ధే అప్పసాదో న హోతి. యథారూపేన చ ఖో, ఆవుసో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో సుతవా అరియసావకో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి తథారూపస్స బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’’తి.

‘‘యథారూపేన చ ఖో, ఆవుసో, ధమ్మే అప్పసాదేన సమన్నాగతో అస్సుతవా పుథుజ్జనో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి తథారూపస్స ధమ్మే అప్పసాదో న హోతి. యథారూపేన చ ఖో, ఆవుసో, ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో సుతవా అరియసావకో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి తథారూపస్స ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదో హోతి – స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో…పే… విఞ్ఞూహీతి.

‘‘యథారూపేన చ ఖో, ఆవుసో, సఙ్ఘే అప్పసాదేన సమన్నాగతో అస్సుతవా పుథుజ్జనో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి తథారూపస్స సఙ్ఘే అప్పసాదో న హోతి. యథారూపేన చ ఖో, ఆవుసో, సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో సుతవా అరియసావకో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి తథారూపస్స సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదో హోతి – సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి.

‘‘యథారూపేన చ ఖో, ఆవుసో, దుస్సీల్యేన సమన్నాగతో అస్సుతవా పుథుజ్జనో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి తథారూపస్స దుస్సీల్యం న హోతి. యథారూపేహి చ ఖో, ఆవుసో, అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో సుతవా అరియసావకో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి తథారూపాని అరియకన్తాని సీలాని హోన్తి అఖణ్డాని…పే… సమాధిసంవత్తనికాని. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, చతున్నం ధమ్మానం పహానా ఇమేసం చతున్నం ధమ్మానం సమన్నాగమనహేతు ఏవమయం పజా భగవతా బ్యాకతా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి. తతియం.

౪. దుగ్గతిభయసుత్తం

౧౦౧౦. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సబ్బదుగ్గతిభయం సమతిక్కన్తో హోతి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సబ్బదుగ్గతిభయం సమతిక్కన్తో హోతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. దుగ్గతివినిపాతభయసుత్తం

౧౦౧౧. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సబ్బదుగ్గతివినిపాతభయం సమతిక్కన్తో హోతి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సబ్బదుగ్గతివినిపాతభయం సమతిక్కన్తో హోతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. పఠమమిత్తామచ్చసుత్తం

౧౦౧౨. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, అనుకమ్పేయ్యాథ, యే చ సోతబ్బం మఞ్ఞేయ్యుం – మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా – తే, భిక్ఖవే, చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా. కతమేసు చతూసు? బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదే సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేసు సీలేసు సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా అఖణ్డేసు…పే… సమాధిసంవత్తనికేసు. యే తే, భిక్ఖవే, అనుకమ్పేయ్యాథ, యే చ సోతబ్బం మఞ్ఞేయ్యుం – మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా – తే, భిక్ఖవే, ఇమేసు చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియమిత్తామచ్చసుత్తం

౧౦౧౩. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, అనుకమ్పేయ్యాథ, యే చ సోతబ్బం మఞ్ఞేయ్యుం – మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా – తే, భిక్ఖవే, చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా. కతమేసు చతూసు? బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదే సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’’తి.

‘‘సియా, భిక్ఖవే, చతున్నం మహాభూతానం అఞ్ఞథత్తం – పథవీధాతుయా, ఆపోధాతుయా, తేజోధాతుయా, వాయోధాతుయా – న త్వేవ బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతస్స అరియసావకస్స సియా అఞ్ఞథత్తం. తత్రిదం అఞ్ఞథత్తం – సో వత బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో అరియసావకో నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా పేత్తివిసయం వా ఉపపజ్జిస్సతీ’’తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. ‘‘ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేసు సీలేసు సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా అఖణ్డేసు…పే… సమాధిసంవత్తనికేసు. సియా, భిక్ఖవే, చతున్నం మహాభూతానం అఞ్ఞథత్తం – పథవీధాతుయా, ఆపోధాతుయా, తేజోధాతుయా, వాయోధాతుయా – న త్వేవ అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతస్స అరియసావకస్స సియా అఞ్ఞథత్తం. తత్రిదం అఞ్ఞథత్తం – సో వత అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో అరియసావకో నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా పేత్తివిసయం వా ఉపపజ్జిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. యే తే, భిక్ఖవే, అనుకమ్పేయ్యాథ, యే చ సోతబ్బం మఞ్ఞేయ్యుం – మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా – తే, భిక్ఖవే, ఇమేసు చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సమాదపేతబ్బా, నివేసేతబ్బా, పతిట్ఠాపేతబ్బా’’తి. సత్తమం.

౮. పఠమదేవచారికసుత్తం

౧౦౧౪. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో దేవేసు తావతింసేసు పాతురహోసి. అథ ఖో సమ్బహులా తావతింసకాయికా దేవతాయో యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా దేవతాయో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏతదవోచ –

‘‘సాధు ఖో, ఆవుసో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనం హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనహేతు ఖో, ఆవుసో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. సాధు ఖో, ఆవుసో, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… సాధు ఖో, ఆవుసో, అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనం హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనహేతు ఖో, ఆవుసో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి.

‘‘సాధు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనం హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనహేతు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. సాధు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనం హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనహేతు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. దుతియదేవచారికసుత్తం

౧౦౧౫. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో దేవేసు తావతింసేసు పాతురహోసి. అథ ఖో సమ్బహులా తావతింసకాయికా దేవతాయో యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా దేవతాయో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏతదవోచ –

‘‘సాధు ఖో, ఆవుసో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనం హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనహేతు ఖో, ఆవుసో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా. సాధు ఖో, ఆవుసో, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనం హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనహేతు ఖో, ఆవుసో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’’తి.

‘‘సాధు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనం హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనహేతు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా. సాధు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనం హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనహేతు ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’’తి. నవమం.

౧౦. తతియదేవచారికసుత్తం

౧౦౧౬. అథ ఖో భగవా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో దేవేసు తావతింసేసు పాతురహోసి. అథ ఖో సమ్బహులా తావతింసకాయికా దేవతాయో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా దేవతాయో భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సాధు ఖో, ఆవుసో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనం హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనహేతు ఖో, ఆవుసో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా. సాధు ఖో, ఆవుసో, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనం హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనహేతు ఖో, ఆవుసో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి.

‘‘సాధు ఖో, మారిస, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనం హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగమనహేతు ఖో, మారిస, ఏవమయం పజా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా. సాధు ఖో, మారిస, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనం హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగమనహేతు ఖో, మారిస, ఏవమయం పజా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి. దసమం.

రాజకారామవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

సహస్సబ్రాహ్మణానన్ద, దుగ్గతి అపరే దువే;

మిత్తామచ్చా దువే వుత్తా, తయో చ దేవచారికాతి.

౩. సరణానివగ్గో

౧. పఠమమహానామసుత్తం

౧౦౧౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, భన్తే, కపిలవత్థు ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ బాహుజఞ్ఞం ఆకిణ్ణమనుస్సం సమ్బాధబ్యూహం. సో ఖ్వాహం, భన్తే, భగవన్తం వా పయిరుపాసిత్వా మనోభావనీయే వా భిక్ఖూ సాయన్హసమయం కపిలవత్థుం పవిసన్తో; భన్తేనపి [విబ్భన్తేనపి (సీ.), భమన్తేనపి (క.)] హత్థినా సమాగచ్ఛామి; భన్తేనపి అస్సేన సమాగచ్ఛామి; భన్తేనపి రథేన సమాగచ్ఛామి; భన్తేనపి సకటేన సమాగచ్ఛామి; భన్తేనపి పురిసేన సమాగచ్ఛామి. తస్స మయ్హం, భన్తే, తస్మిం సమయే ముస్సతేవ [ముసతేవ (?)] భగవన్తం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి [ముసతి (?)] ధమ్మం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి సఙ్ఘం ఆరబ్భ సతి. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవం హోతి – ‘ఇమమ్హి చాహం సమయే కాలం కరేయ్యం, కా మయ్హం గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’’తి?

‘‘మా భాయి, మహానామ, మా భాయి, మహానామ! అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి అపాపికా కాలంకిరియా [కాలకిరియా (సీ. స్యా. కం.)]. యస్స కస్సచి, మహానామ, దీఘరత్తం సద్ధాపరిభావితం చిత్తం సీలపరిభావితం చిత్తం సుతపరిభావితం చిత్తం చాగపరిభావితం చిత్తం పఞ్ఞాపరిభావితం చిత్తం, తస్స యో హి ఖ్వాయం కాయో రూపీ చాతుమహాభూతికో [చాతుమ్మహాభూతికో (సీ. స్యా. కం.)] మాతాపేత్తికసమ్భవో ఓదనకుమ్మాసూపచయో అనిచ్చుచ్ఛాదనపరిమద్దనభేదనవిద్ధంసనధమ్మో. తం ఇధేవ కాకా వా ఖాదన్తి గిజ్ఝా వా ఖాదన్తి కులలా వా ఖాదన్తి సునఖా వా ఖాదన్తి సిఙ్గాలా [సిగాలా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా ఖాదన్తి వివిధా వా పాణకజాతా ఖాదన్తి; యఞ్చ ఖ్వస్స చిత్తం దీఘరత్తం సద్ధాపరిభావితం…పే… పఞ్ఞాపరిభావితం తం ఉద్ధగామి హోతి విసేసగామి.

‘‘సేయ్యథాపి, మహానామ, పురిసో సప్పికుమ్భం వా తేలకుమ్భం వా గమ్భీరం ఉదకరహదం ఓగాహిత్వా భిన్దేయ్య. తత్ర యా అస్స సక్ఖరా వా కఠలా [కథలా (పీ. క.)] వా సా అధోగామీ అస్స, యఞ్చ ఖ్వస్స తత్ర సప్పి వా తేలం వా తం ఉద్ధగామి అస్స విసేసగామి. ఏవమేవ ఖో, మహానామ, యస్స కస్సచి దీఘరత్తం సద్ధాపరిభావితం చిత్తం…పే… పఞ్ఞాపరిభావితం చిత్తం తస్స యో హి ఖ్వాయం కాయో రూపీ చాతుమహాభూతికో మాతాపేత్తికసమ్భవో ఓదనకుమ్మాసూపచయో అనిచ్చుచ్ఛాదనపరిమద్దనభేదనవిద్ధంసనధమ్మో తం ఇధేవ కాకా వా ఖాదన్తి గిజ్ఝా వా ఖాదన్తి కులలా వా ఖాదన్తి సునఖా వా ఖాదన్తి సిఙ్గాలా వా ఖాదన్తి వివిధా వా పాణకజాతా ఖాదన్తి; యఞ్చ ఖ్వస్స చిత్తం దీఘరత్తం సద్ధాపరిభావితం…పే… పఞ్ఞాపరిభావితం తం ఉద్ధగామి హోతి విసేసగామి. తుయ్హం ఖో పన, మహానామ, దీఘరత్తం సద్ధాపరిభావితం చిత్తం…పే… పఞ్ఞాపరిభావితం చిత్తం. మా భాయి, మహానామ, మా భాయి, మహానామ! అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా కాలంకిరియా’’తి. పఠమం.

౨. దుతియమహానామసుత్తం

౧౦౧౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, భన్తే, కపిలవత్థు ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ బాహుజఞ్ఞం ఆకిణ్ణమనుస్సం సమ్బాధబ్యూహం. సో ఖ్వాహం, భన్తే, భగవన్తం వా పయిరుపాసిత్వా మనోభావనీయే వా భిక్ఖూ సాయన్హసమయం కపిలవత్థుం పవిసన్తో; భన్తేనపి హత్థినా సమాగచ్ఛామి; భన్తేనపి అస్సేన సమాగచ్ఛామి; భన్తేనపి రథేన సమాగచ్ఛామి; భన్తే, నపి సకటేన సమాగచ్ఛామి; భన్తే, నపి పురిసేన సమాగచ్ఛామి. తస్స మయ్హం, భన్తే, తస్మిం సమయే ముస్సతేవ భగవన్తం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి ధమ్మం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి సఙ్ఘం ఆరబ్భ సతి. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవం హోతి – ‘ఇమమ్హి చాహం సమయే కాలం కరేయ్యం, కా మయ్హం గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’’తి?

‘‘మా భాయి, మహానామ, మా భాయి, మహానామ! అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి అపాపికా కాలంకిరియా. చతూహి ఖో, మహానామ, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో. కతమేహి చతూహి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే …పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి.

‘‘సేయ్యథాపి, మహానామ, రుక్ఖో పాచీననిన్నో పాచీనపోణో పాచీనపబ్భారో, సో మూలచ్ఛిన్నో కతమేన పపతేయ్యా’’తి? ‘‘యేన, భన్తే, నిన్నో యేన పోణో యేన పబ్భారో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహానామ, ఇమేహి చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో’’తి. దుతియం.

౩. గోధసక్కసుత్తం

౧౦౧౯. కపిలవత్థునిదానం. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన గోధా సక్కో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా గోధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘కతిహి [కతీహి (పీ. క.) రూపసిద్ధి ఓలోకేతబ్బా] త్వం, గోధే, ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానాసి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణ’’న్తి?

‘‘తీహి ఖ్వాహం, మహానామ, ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానామి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణం. కతమేహి తీహి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి. ఇమేహి ఖ్వాహం, మహానామ, తీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానామి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణం.

‘‘త్వం పన, మహానామ, కతిహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానాసి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణ’’న్తి? ‘‘చతూహి ఖ్వాహం, గోధే, ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానామి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణం. కతమేహి చతూహి? ఇధ, గోధే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖ్వాహం, గోధే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానామి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణ’’న్తి.

‘‘ఆగమేహి త్వం, మహానామ, ఆగమేహి త్వం, మహానామ! భగవావ ఏతం జానేయ్య ఏతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం వా అసమన్నాగతం వా’’తి. ‘‘ఆయామ, గోధే, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేస్సామా’’తి. అథ ఖో మహానామో సక్కో గోధా చ సక్కో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, యేన గోధా సక్కో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా గోధం సక్కం ఏతదవోచం – ‘కతిహి త్వం, గోధే, ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానాసి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణం’? ఏవం వుత్తే, భన్తే, గోధా సక్కో మం ఏతదవోచ –

‘‘ఏవం వుత్తాహం, భన్తే, గోధం సక్కం ఏతదవోచం – ‘చతూహి ఖ్వాహం, గోధే, ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానామి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణం. కతమేహి చతూహి? ఇధ, గోధే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖ్వాహం, గోధే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం సోతాపన్నపుగ్గలం ఆజానామి అవినిపాతధమ్మం నియతం సమ్బోధిపరాయణ’’’న్తి.

‘‘ఏవం వుత్తే, భన్తే, గోధా సక్కో మం ఏతదవోచ – ‘ఆగమేహి త్వం, మహానామ, ఆగమేహి త్వం, మహానామ! భగవావ ఏతం జానేయ్య ఏతేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం వా అసమన్నాగతం వా’’’తి. ‘‘ఇధ, భన్తే, కోచిదేవ ధమ్మో సముప్పాదో ఉప్పజ్జేయ్య, ఏకతో అస్స భగవా ఏకతో భిక్ఖుసఙ్ఘో చ. యేనేవ భగవా తేనేవాహం అస్సం. ఏవం పసన్నం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు. ఇధ, భన్తే, కోచిదేవ ధమ్మో సముప్పాదో ఉప్పజ్జేయ్య, ఏకతో అస్స భగవా ఏకతో భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ. యేనేవ భగవా తేనేవాహం అస్సం. ఏవం పసన్నం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు. ఇధ, భన్తే, కోచిదేవ ధమ్మో సముప్పాదో ఉప్పజ్జేయ్య, ఏకతో అస్స భగవా ఏకతో భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ ఉపాసకా చ. యేనేవ భగవా తేనేవాహం అస్సం. ఏవం పసన్నం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు. ఇధ, భన్తే, కోచిదేవ ధమ్మో సముప్పాదో ఉప్పజ్జేయ్య, ఏకతో అస్స భగవా ఏకతో భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఉపాసకా ఉపాసికాయో చ. యేనేవ భగవా తేనేవాహం అస్సం. ఏవం పసన్నం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు. ఇధ, భన్తే, కోచిదేవ ధమ్మో సముప్పాదో ఉప్పజ్జేయ్య, ఏకతో అస్స భగవా ఏకతో భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఉపాసకా ఉపాసికాయో సదేవకో చ లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా. యేనేవ భగవా తేనేవాహం అస్సం. ఏవం పసన్నం మం, భన్తే, భగవా ధారేతూ’’తి. ‘‘ఏవంవాదీ త్వం, గోధే, మహానామం సక్కం కిం వదేసీ’’తి? ‘‘ఏవంవాదాహం, భన్తే, మహానామం సక్కం న కిఞ్చి వదామి, అఞ్ఞత్ర కల్యాణా అఞ్ఞత్ర కుసలా’’తి. తతియం.

౪. పఠమసరణానిసక్కసుత్తం

౧౦౨౦. కపిలవత్థునిదానం. తేన ఖో పన సమయేన సరణాని [సరకాని (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సక్కో కాలఙ్కతో హోతి. సో భగవతా బ్యాకతో – ‘‘సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి. తత్ర సుదం సమ్బహులా సక్కా సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ ఉజ్ఝాయన్తి ఖీయన్తి విపాచేన్తి – ‘‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో! ఏత్థ దాని కో న సోతాపన్నో భవిస్సతి! యత్ర హి నామ సరణాని సక్కో కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – ‘సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. సరణాని సక్కో సిక్ఖాదుబ్బల్యమాపాది, మజ్జపానం అపాయీ’’తి.

అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ, భన్తే, సరణాని సక్కో కాలఙ్కతో. సో భగవతా బ్యాకతో – ‘సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. తత్ర సుదం, భన్తే, సమ్బహులా సక్కా సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ ఉజ్ఝాయన్తి ఖీయన్తి విపాచేన్తి – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో, అబ్భుతం వత భో! ఏత్థ దాని కో న సోతపన్నో భవిస్సతి! యత్ర హి నామ సరణాని సక్కో కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – ‘సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. సరణాని సక్కో సిక్ఖాదుబ్బల్యమాపాది, మజ్జపానం అపాయీ’’తి.

‘‘యో సో, మహానామ, దీఘరత్తం ఉపాసకో బుద్ధం సరణం గతో ధమ్మం సరణం గతో సఙ్ఘం సరణం గతో, సో కథం వినిపాతం గచ్ఛేయ్య! యఞ్హి తం, మహానామ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘దీఘరత్తం ఉపాసకో బుద్ధం సరణం గతో ధమ్మం సరణం గతో సఙ్ఘం సరణం గతో’తి, సరణాని సక్కం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. సరణాని, మహానామ, సక్కో దీఘరత్తం ఉపాసకో బుద్ధం సరణం గతో ధమ్మం సరణం గతో సఙ్ఘం సరణం గతో. సో కథం వినిపాతం గచ్ఛేయ్య!

‘‘ఇధ, మహానామ, ఏకచ్చో పుగ్గలో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… హాసపఞ్ఞో జవనపఞ్ఞో విముత్తియా చ సమన్నాగతో. సో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయమ్పి ఖో, మహానామ, పుగ్గలో పరిముత్తో నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘ఇధ పన, మహానామ, ఏకచ్చో పుగ్గలో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… హాసపఞ్ఞో జవనపఞ్ఞో న చ విముత్తియా సమన్నాగతో. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా [అస్మా (స్యా. కం. పీ. క.)] లోకా. అయమ్పి ఖో, మహానామ, పుగ్గలో పరిముత్తో నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘ఇధ పన, మహానామ, ఏకచ్చో పుగ్గలో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… న హాసపఞ్ఞో న జవనపఞ్ఞో న చ విముత్తియా సమన్నాగతో. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ హోతి, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. అయమ్పి ఖో, మహానామ, పుగ్గలో పరిముత్తో నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘ఇధ పన, మహానామ, ఏకచ్చో పుగ్గలో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి; ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… న హాసపఞ్ఞో న జవనపఞ్ఞో న చ విముత్తియా సమన్నాగతో. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణోతి. అయమ్పి ఖో, మహానామ, పుగ్గలో పరిముత్తో నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘ఇధ పన, మహానామ, ఏకచ్చో పుగ్గలో న హేవ ఖో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి… న ధమ్మే…పే… న సఙ్ఘే…పే… న హాసపఞ్ఞో న జవనపఞ్ఞో న చ విముత్తియా సమన్నాగతో. అపి చస్స ఇమే ధమ్మా హోన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. తథాగతప్పవేదితా చస్స ధమ్మా పఞ్ఞాయ మత్తసో నిజ్ఝానం ఖమన్తి. అయమ్పి ఖో, మహానామ, పుగ్గలో అగన్తా నిరయం అగన్తా తిరచ్ఛానయోనిం అగన్తా పేత్తివిసయం అగన్తా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం.

‘‘ఇధ పన, మహానామ, ఏకచ్చో పుగ్గలో న హేవ ఖో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి… న ధమ్మే…పే… న సఙ్ఘే…పే… న హాసపఞ్ఞో న జవనపఞ్ఞో న చ విముత్తియా సమన్నాగతో, అపి చస్స ఇమే ధమ్మా హోన్తి సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం. తథాగతే చస్స సద్ధామత్తం హోతి పేమమత్తం. అయమ్పి ఖో, మహానామ, పుగ్గలో అగన్తా నిరయం అగన్తా తిరచ్ఛానయోనిం అగన్తా పేత్తివిసయం అగన్తా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం. ఇమే చేపి, మహానామ, మహాసాలా సుభాసితం దుబ్భాసితం ఆజానేయ్యుం, ఇమే చాహం [ఇమేవాహం (స్యా. కం.), ఇమేసాహం (క.)] మహాసాలే బ్యాకరేయ్యం – ‘సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’తి; కిమఙ్గం [కిమఙ్గ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పన సరణానిం సక్కం. సరణాని, మహానామ, సక్కో మరణకాలే సిక్ఖం సమాదియీ’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియసరణానిసక్కసుత్తం

౧౦౨౧. కపిలవత్థునిదానం. తేన ఖో పన సమయేన సరణాని సక్కో కాలఙ్కతో హోతి. సో భగవతా బ్యాకతో – ‘‘సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి. తత్ర సుదం సమ్బహులా సక్కా సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ ఉజ్ఝాయన్తి ఖీయన్తి విపాచేన్తి – ‘‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో! ఏత్థ దాని కో న సోతాపన్నో భవిస్సతి! యత్ర హి నామ సరణాని సక్కో కాలఙ్కతో. సో భగవతా బ్యాకతో – ‘సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. సరణాని సక్కో సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ అహోసీ’’తి. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, భన్తే, సరణాని సక్కో కాలఙ్కతో. సో భగవతా బ్యాకతో – ‘సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. తత్ర సుదం, భన్తే, సమ్బహులా సక్కా సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ ఉజ్ఝాయన్తి ఖీయన్తి విపాచేన్తి – ‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో! ఏత్థ దాని కో న సోతాపన్నో భవిస్సతి! యత్ర హి నామ సరణాని సక్కో కాలఙ్కతో. సో భగవతా బ్యాకతో – సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణోతి. సరణాని సక్కో సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ అహోసీ’’’తి.

‘‘యో సో, మహానామ, దీఘరత్తం ఉపాసకో బుద్ధం సరణం గతో ధమ్మం సరణం గతో సఙ్ఘం సరణం గతో, సో కథం వినిపాతం గచ్ఛేయ్య! యఞ్హి తం, మహానామ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘దీఘరత్తం ఉపాసకో బుద్ధం సరణం గతో ధమ్మం సరణం గతో సఙ్ఘం సరణం గతో’, సరణానిం సక్కం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. సరణాని, మహానామ, సక్కో దీఘరత్తం ఉపాసకో బుద్ధం సరణం గతో ధమ్మం సరణం గతో సఙ్ఘం సరణం గతో, సో కథం వినిపాతం గచ్ఛేయ్య!