౬. సల్లసుత్తం

౨౫౪. ‘‘అస్సుతవా, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో సుఖమ్పి వేదనం వేదయతి [వేదియతి (సీ. పీ.)], దుక్ఖమ్పి వేదనం వేదయతి, అదుక్ఖమసుఖమ్పి వేదనం వేదయతి. సుతవా, భిక్ఖవే, అరియసావకో సుఖమ్పి వేదనం వేదయతి, దుక్ఖమ్పి వేదనం వేదయతి, అదుక్ఖమసుఖమ్పి వేదనం వేదయతి. తత్ర, భిక్ఖవే, కో విసేసో కో అధిప్పయాసో [అధిప్పాయో (సీ. క.), అధిప్పాయసో (స్యా. కం.), అధిప్పాయోసో (పీ.)] కిం నానాకరణం సుతవతో అరియసావకస్స అస్సుతవతా పుథుజ్జనేనా’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… అస్సుతవా. భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి ఉరత్తాళిం కన్దతి సమ్మోహం ఆపజ్జతి. సో ద్వే వేదనా వేదయతి – కాయికఞ్చ, చేతసికఞ్చ. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసం సల్లేన విజ్ఝేయ్య [సల్లేన అనువిజ్ఝేయ్యుం (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. తమేనం దుతియేన సల్లేన అనువేధం విజ్ఝేయ్య [సల్లేన అనువిజ్ఝేయ్యుం (సీ.), సల్లేన అనువేధం విజ్ఝేయ్యుం (స్యా. కం.), సల్లేన విజ్ఝేయ్యుం (పీ.)]. ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, పురిసో ద్విసల్లేన వేదనం వేదయతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి ఉరత్తాళిం కన్దతి సమ్మోహం ఆపజ్జతి. సో ద్వే వేదనా వేదయతి – కాయికఞ్చ, చేతసికఞ్చ. తస్సాయేవ ఖో పన దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో పటిఘవా హోతి. తమేనం దుక్ఖాయ వేదనాయ పటిఘవన్తం, యో దుక్ఖాయ వేదనాయ పటిఘానుసయో, సో అనుసేతి. సో దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో కామసుఖం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? న హి సో, భిక్ఖవే, పజానాతి అస్సుతవా పుథుజ్జనో అఞ్ఞత్ర కామసుఖా దుక్ఖాయ వేదనాయ నిస్సరణం, తస్స కామసుఖఞ్చ అభినన్దతో, యో సుఖాయ వేదనాయ రాగానుసయో, సో అనుసేతి. సో తాసం వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స తాసం వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం అప్పజానతో, యో అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ అవిజ్జానుసయో, సో అనుసేతి. సో సుఖఞ్చే వేదనం వేదయతి, సఞ్ఞుత్తో నం వేదయతి. దుక్ఖఞ్చే వేదనం వేదయతి, సఞ్ఞుత్తో నం వేదయతి. అదుక్ఖమసుఖఞ్చే వేదనం వేదయతి, సఞ్ఞుత్తో నం వేదయతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ‘అస్సుతవా పుథుజ్జనో సఞ్ఞుత్తో జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, సఞ్ఞుత్తో దుక్ఖస్మా’తి వదామి.

‘‘సుతవా చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో న సోచతి, న కిలమతి, న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. సో ఏకం వేదనం వేదయతి – కాయికం, న చేతసికం.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసం సల్లేన విజ్ఝేయ్య. తమేనం దుతియేన సల్లేన అనువేధం న విజ్ఝేయ్య. ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, పురిసో ఏకసల్లేన వేదనం వేదయతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో న సోచతి, న కిలమతి, న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. సో ఏకం వేదనం వేదయతి – కాయికం, న చేతసికం. తస్సాయేవ ఖో పన దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో పటిఘవా న హోతి. తమేనం దుక్ఖాయ వేదనాయ అప్పటిఘవన్తం, యో దుక్ఖాయ వేదనాయ పటిఘానుసయో, సో నానుసేతి. సో దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో కామసుఖం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? పజానాతి హి సో, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో అఞ్ఞత్ర కామసుఖా దుక్ఖాయ వేదనాయ నిస్సరణం. తస్స కామసుఖం నాభినన్దతో యో సుఖాయ వేదనాయ రాగానుసయో, సో నానుసేతి. సో తాసం వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవం చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి. తస్స తాసం వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానతో, యో అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ అవిజ్జానుసయో, సో నానుసేతి. సో సుఖఞ్చే వేదనం వేదయతి, విసఞ్ఞుత్తో నం వేదయతి. దుక్ఖఞ్చే వేదనం వేదయతి, విసఞ్ఞుత్తో నం వేదయతి. అదుక్ఖమసుఖఞ్చే వేదనం వేదయతి, విసఞ్ఞుత్తో నం వేదయతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ‘సుతవా అరియసావకో విసఞ్ఞుత్తో జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, విసఞ్ఞుత్తో దుక్ఖస్మా’తి వదామి. అయం ఖో, భిక్ఖవే, విసేసో, అయం అధిప్పయాసో, ఇదం నానాకరణం సుతవతో అరియసావకస్స అస్సుతవతా పుథుజ్జనేనా’’తి.

‘‘న వేదనం వేదయతి సపఞ్ఞో,

సుఖమ్పి దుక్ఖమ్పి బహుస్సుతోపి;

అయఞ్చ ధీరస్స పుథుజ్జనేన,

మహా [అయం (స్యా. కం. క.)] విసేసో కుసలస్స హోతి.

‘‘సఙ్ఖాతధమ్మస్స బహుస్సుతస్స,

విపస్సతో [సమ్పస్సతో (సీ. పీ.)] లోకమిమం పరఞ్చ;

ఇట్ఠస్స ధమ్మా న మథేన్తి చిత్తం,

అనిట్ఠతో నో పటిఘాతమేతి.

‘‘తస్సానురోధా అథవా విరోధా,

విధూపితా అత్థగతా న సన్తి;

పదఞ్చ ఞత్వా విరజం అసోకం,

సమ్మా పజానాతి భవస్స పారగూ’’తి. ఛట్ఠం;