౯. కుతూహలసాలాసుత్తం

౪౧౮. అథ ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘పురిమాని, భో గోతమ, దివసాని పురిమతరాని సమ్బహులానం నానాతిత్థియానం సమణబ్రాహ్మణానం పరిబ్బాజకానం కుతూహలసాలాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘అయం ఖో పూరణో కస్సపో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స. సోపి సావకం అబ్భతీతం కాలఙ్కతం ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’తి. యోపిస్స సావకో ఉత్తమపురిసో పరమపురిసో పరమపత్తిపత్తో తమ్పి సావకం అబ్భతీతం కాలఙ్కతం ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’’’తి.

‘‘అయమ్పి ఖో మక్ఖలి గోసాలో…పే… అయమ్పి ఖో నిగణ్ఠో నాటపుత్తో…పే… అయమ్పి ఖో సఞ్చయో [సఞ్జయో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బేలట్ఠపుత్తో…పే… అయమ్పి ఖో పకుధో [పకుద్ధో (పీ.)] కచ్చానో…పే… అయమ్పి ఖో అజితో కేసకమ్బలో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స. సోపి సావకం అబ్భతీతం కాలఙ్కతం ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’తి. యోపిస్స సావకో ఉత్తమపురిసో పరమపురిసో పరమపత్తిపత్తో తమ్పి సావకం అబ్భతీతం కాలఙ్కతం ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’’’తి.

‘‘అయమ్పి ఖో సమణో గోతమో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స. సోపి సావకం అబ్భతీతం కాలఙ్కతం ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’తి. యోపిస్స [యో చ ఖ్వస్స (పీ.)] సావకో ఉత్తమపురిసో పరమపురిసో పరమపత్తిపత్తో తఞ్చ సావకం అబ్భతీతం కాలఙ్కతం ఉపపత్తీసు న బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’తి. అపి చ ఖో నం ఏవం బ్యాకరోతి – ‘అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హం, వివత్తయి సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్సా’తి. తస్స మయ్హం, భో గోతమ, అహు దేవ కఙ్ఖా, అహు విచికిచ్ఛా – ‘కథం నామ [కథఞ్హి నామ (స్యా. కం. పీ. క.) కథం కథం నామ (ఛక్కఙ్గుత్తరే పఞ్చమవగ్గే దుతియసుత్తే)] సమణస్స గోతమస్స ధమ్మో అభిఞ్ఞేయ్యో’’’తి [ధమ్మాభిఞ్ఞేయ్యాతి (పీ. క.) ధమ్మో… అఞ్ఞేయ్యో (ఛక్కఙ్గుత్తరే)]?

‘‘అలఞ్హి తే, వచ్ఛ, కఙ్ఖితుం, అలం విచికిచ్ఛితుం. కఙ్ఖనీయే చ పన తే ఠానే విచికిచ్ఛా ఉప్పన్నా. సఉపాదానస్స ఖ్వాహం, వచ్ఛ, ఉపపత్తిం పఞ్ఞాపేమి నో అనుపాదానస్స. సేయ్యథాపి, వచ్ఛ, అగ్గి సఉపాదానో జలతి, నో అనుపాదానో; ఏవమేవ ఖ్వాహం, వచ్ఛ, సఉపాదానస్స ఉపపత్తిం పఞ్ఞాపేమి, నో అనుపాదానస్సా’’తి.

‘‘యస్మిం, భో గోతమ, సమయే అచ్చి వాతేన ఖిత్తా దూరమ్పి గచ్ఛతి, ఇమస్స పన భవం గోతమో కిం ఉపాదానస్మిం పఞ్ఞాపేతీ’’తి? ‘‘యస్మిం ఖో, వచ్ఛ, సమయే అచ్చి వాతేన ఖిత్తా దూరమ్పి గచ్ఛతి, తమహం వాతూపాదానం పఞ్ఞాపేమి. వాతో హిస్స, వచ్ఛ, తస్మిం సమయే ఉపాదానం హోతీ’’తి. ‘‘యస్మిఞ్చ పన, భో గోతమ, సమయే ఇమఞ్చ కాయం నిక్ఖిపతి, సత్తో చ అఞ్ఞతరం కాయం అనుపపన్నో హోతి, ఇమస్స పన భవం గోతమో కిం ఉపాదానస్మిం పఞ్ఞాపేతీ’’తి? ‘‘యస్మిం ఖో, వచ్ఛ, సమయే ఇమఞ్చ కాయం నిక్ఖిపతి, సత్తో చ అఞ్ఞతరం కాయం అనుపపన్నో హోతి, తమహం తణ్హూపాదానం వదామి. తణ్హా హిస్స, వచ్ఛ, తస్మిం సమయే ఉపాదానం హోతీ’’తి [హోతీతి…పే… (క.)]. నవమం.