౮. వచ్ఛగోత్తసుత్తం

౪౧౭. అథ ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, సస్సతో లోకో’’తి? అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, మయా – ‘సస్సతో లోకో’తి…పే…. ‘‘కిం పన, భో గోతమ, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం మయా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి.

‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో, యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా? కో పన, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో, యేన భోతో గోతమస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తిపి…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపీ’’తి?

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా ఖో, వచ్ఛ, పరిబ్బాజకా రూపం అత్తతో సమనుపస్సన్తి, రూపవన్తం వా అత్తానం, అత్తని వా రూపం, రూపస్మిం వా అత్తానం. వేదనం అత్తతో సమనుపస్సన్తి…పే… సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే…పే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సన్తి, విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం, అత్తని వా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. తస్మా అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా. తథాగతో చ ఖో, వచ్ఛ, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో న రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి, న రూపవన్తం వా అత్తానం, న అత్తని వా రూపం, న రూపస్మిం వా అత్తానం. న వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి…పే… న సఞ్ఞం…పే… న సఙ్ఖారే…పే… న విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, న విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం, న అత్తని వా విఞ్ఞాణం, న విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. తస్మా తథాగతస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తిపి…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపీ’’తి.

అథ ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో ఉట్ఠాయాసనా యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహామోగ్గల్లానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, సస్సతో లోకో’’తి? అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, భగవతా – ‘సస్సతో లోకో’తి…పే…. ‘‘కిం పన, భో మోగ్గల్లాన, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి.

‘‘కో ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, హేతు, కో పచ్చయో, యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా? కో పన, భో మోగ్గల్లాన, హేతు, కో పచ్చయో యేన సమణస్స గోతమస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తిపి…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపీ’’తి?

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా ఖో, వచ్ఛ, పరిబ్బాజకా రూపం అత్తతో సమనుపస్సన్తి, రూపవన్తం వా అత్తానం, అత్తని వా రూపం, రూపస్మిం వా అత్తానం. వేదనం అత్తతో సమనుపస్సన్తి…పే… సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే…పే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సన్తి, విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం, అత్తని వా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. తస్మా అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా. తథాగతో చ ఖో, వచ్ఛ, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో న రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి, న రూపవన్తం వా అత్తానం, న అత్తని వా రూపం, న రూపస్మిం వా అత్తానం. న వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి…పే… న సఞ్ఞం…పే… న సఙ్ఖారే…పే… న విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, న విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం, న అత్తని వా విఞ్ఞాణం, న విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. తస్మా తథాగతస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తిపి, ‘అసస్సతో లోకో’తిపి, ‘అన్తవా లోకో’తిపి, ‘అనన్తవా లోకో’తిపి, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తిపి, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తిపి, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో మోగ్గల్లాన, అబ్భుతం, భో మోగ్గల్లాన! యత్ర హి నామ సత్థు చ సావకస్స చ అత్థేన అత్థో బ్యఞ్జనేన బ్యఞ్జనం సంసన్దిస్సతి, సమేస్సతి, న విరోధయిస్సతి, యదిదం అగ్గపదస్మిం. ఇదానాహం, భో మోగ్గల్లాన, సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం అపుచ్ఛిం. సమణోపి మే గోతమో ఏతేహి పదేహి ఏతేహి బ్యఞ్జనేహి ఏతమత్థం బ్యాకాసి, సేయ్యథాపి భవం మోగ్గల్లానో. అచ్ఛరియం, భో మోగ్గల్లాన, అబ్భుతం, భో మోగ్గల్లాన! యత్ర హి నామ సత్థు చ సావకస్స చ అత్థేన అత్థో బ్యఞ్జనేన బ్యఞ్జనం సంసన్దిస్సతి సమేస్సతి న విరోధయిస్సతి, యదిదం అగ్గపదస్మి’’న్తి. అట్ఠమం.