౭. మోగ్గల్లానసుత్తం

౪౧౬. అథ ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహామోగ్గల్లానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, సస్సతో లోకో’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, భగవతా – ‘సస్సతో లోకో’’’తి. ‘‘కిం పన, భో మోగ్గల్లాన, అసస్సతో లోకో’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘అసస్సతో లోకో’’’తి. ‘‘కిం ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, అన్తవా లోకో’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, భగవతా – ‘అన్తవా లోకో’’’తి. ‘‘కిం పన, భో మోగ్గల్లాన, అనన్తవా లోకో’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘అనన్తవా లోకో’’’తి. ‘‘కిం ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, తం జీవం తం సరీర’’న్తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, భగవతా – ‘తం జీవం తం సరీర’’’న్తి. ‘‘కిం పన, భో మోగ్గల్లాన, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’’న్తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’’’న్తి. ‘‘కిం ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, భగవతా – ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం పన, భో మోగ్గల్లాన, న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, భగవతా – ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం పన, భో మోగ్గల్లాన, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి.

‘‘కో ను ఖో, భో మోగ్గల్లాన, హేతు కో పచ్చయో, యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – సస్సతో లోకోతి వా, అసస్సతో లోకోతి వా, అన్తవా లోకోతి వా, అనన్తవా లోకోతి వా, తం జీవం తం సరీరన్తి వా, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి వా, హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా? కో పన, భో మోగ్గల్లాన, హేతు కో పచ్చయో, యేన సమణస్స గోతమస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – సస్సతో లోకోతిపి, అసస్సతో లోకోతిపి, అన్తవా లోకోతిపి, అనన్తవా లోకోతిపి, తం జీవం తం సరీరన్తిపి, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తిపి, హోతి తథాగతో పరం మరణాతిపి, న హోతి తథాగతో పరం మరణాతిపి, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణాతిపి, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతిపీ’’తి?

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా ఖో, వచ్ఛ, పరిబ్బాజకా చక్ఖుం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సన్తి…పే… జివ్హం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సన్తి…పే… మనం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సన్తి. తస్మా అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – సస్సతో లోకోతి వా…పే… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా. తథాగతో చ ఖో, వచ్ఛ, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో చక్ఖుం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… జివ్హం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… మనం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. తస్మా తథాగతస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – సస్సతో లోకోతిపి…పే… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతిపీ’’తి.

అథ ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, సస్సతో లోకో’’తి? అబ్యాకతం ఖో ఏతం, వచ్ఛ, మయా – ‘సస్సతో లోకో’తి…పే…. ‘‘కిం పన, భో గోతమ, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, వచ్ఛ, అబ్యాకతం మయా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి.

‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో, యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా? కో పన, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో, యేన భోతో గోతమస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తిపి…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపీ’’తి?

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా ఖో, వచ్ఛ, పరిబ్బాజకా చక్ఖుం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సన్తి…పే… జివ్హం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సన్తి…పే… మనం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సన్తి. తస్మా అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం పుట్ఠానం ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా. తథాగతో చ ఖో, వచ్ఛ, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో చక్ఖుం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… జివ్హం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… మనం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. తస్మా తథాగతస్స ఏవం పుట్ఠస్స న ఏవం వేయ్యాకరణం హోతి – ‘సస్సతో లోకో’తిపి, ‘అసస్సతో లోకో’తిపి, ‘అన్తవా లోకో’తిపి, ‘అనన్తవా లోకో’తిపి, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తిపి, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తిపి, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యత్ర హి నామ సత్థు చ [సత్థుస్స చ (సీ. పీ.), సత్థు చేవ (ఖేమాసుత్తే)] సావకస్స చ అత్థేన అత్థో బ్యఞ్జనేన బ్యఞ్జనం సంసన్దిస్సతి సమేస్సతి న విరోధయిస్సతి, యదిదం అగ్గపదస్మిం. ఇదానాహం, భో గోతమ, సమణం మహామోగ్గల్లానం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం అపుచ్ఛిం. సమణోపి మే మోగ్గల్లానో ఏతేహి పదేహి ఏతేహి బ్యఞ్జనేహి తమత్థం బ్యాకాసి, సేయ్యథాపి భవం గోతమో. అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యత్ర హి నామ సత్థు చ సావకస్స చ అత్థేన అత్థో బ్యఞ్జనేన బ్యఞ్జనం సంసన్దిస్సతి సమేస్సతి న విరోధయిస్సతి, యదిదం అగ్గపదస్మి’’న్తి. సత్తమం.