౮. గిలానవగ్గో

౧. పఠమగిలానసుత్తం

౭౪. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అముకస్మిం, భన్తే, విహారే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు నవో అప్పఞ్ఞాతో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సాధు, భన్తే, భగవా యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి.

అథ ఖో భగవా నవవాదఞ్చ సుత్వా గిలానవాదఞ్చ, ‘‘అప్పఞ్ఞాతో భిక్ఖూ’’తి ఇతి విదిత్వా యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన మఞ్చకే సమధోసి [సమఞ్చోసి (సీ.), సమతేసి (స్యా. కం.), సమఞ్చోపి (పీ.)]. అథ ఖో భగవా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, భిక్ఖు, మా త్వం మఞ్చకే సమధోసి. సన్తిమాని ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని, తత్థాహం నిసీదిస్సామీ’’తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, భిక్ఖు, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి నో అభిక్కమన్తి, పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో అభిక్కమో’’తి?

‘‘న మే, భన్తే, ఖమనీయం, న యాపనీయం, బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి నో పటిక్కమన్తి, అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో పటిక్కమో’’తి.

‘‘కచ్చి తే, భిక్ఖు, న కిఞ్చి కుక్కుచ్చం, న కోచి విప్పటిసారో’’తి?

‘‘తగ్ఘ మే, భన్తే, అనప్పకం కుక్కుచ్చం, అనప్పకో విప్పటిసారో’’తి.

‘‘కచ్చి పన తం [త్వం (సీ.), తే (స్యా. కం. క.)], భిక్ఖు, అత్తా సీలతో ఉపవదతీ’’తి?

‘‘న ఖో మం, భన్తే, అత్తా సీలతో ఉపవదతీ’’తి [నో హేతం భన్తే (పీ. క.)].

‘‘నో చే కిర తే, భిక్ఖు, అత్తా సీలతో ఉపవదతి, అథ కిఞ్చ [అథ కిస్మిఞ్చ (సీ.), అథ భిక్ఖు కిస్మిఞ్చ (స్యా. కం. పీ. క.)] తే కుక్కుచ్చం కో చ విప్పటిసారో’’తి?

‘‘న ఖ్వాహం, భన్తే, సీలవిసుద్ధత్థం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామీ’’తి.

‘‘నో చే కిర త్వం, భిక్ఖు, సీలవిసుద్ధత్థం మయా ధమ్మం దేసితం ఆజానాసి, అథ కిమత్థం చరహి త్వం, భిక్ఖు, మయా ధమ్మం దేసితం ఆజానాసీ’’తి?

‘‘రాగవిరాగత్థం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, రాగవిరాగత్థం మయా ధమ్మం దేసితం ఆజానాసి. రాగవిరాగత్థో హి, భిక్ఖు, మయా ధమ్మో దేసితో. తం కిం మఞ్ఞసి భిక్ఖు, చక్ఖు నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి?

‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’.

‘‘యం…పే… సోతం… ఘానం… జివ్హా… కాయో… మనో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి?

‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి?

‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, సోతస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… మనస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్ది. ఇమస్మిఞ్చ పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే తస్స భిక్ఖునో విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి. పఠమం.

౨. దుతియగిలానసుత్తం

౭౫. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అముకస్మిం, భన్తే, విహారే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు నవో అప్పఞ్ఞాతో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సాధు, భన్తే, భగవా యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి.

అథ ఖో భగవా నవవాదఞ్చ సుత్వా గిలానవాదఞ్చ, ‘‘అప్పఞ్ఞాతో భిక్ఖూ’’తి ఇతి విదిత్వా యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన మఞ్చకే సమధోసి. అథ ఖో భగవా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, భిక్ఖు, మా త్వం మఞ్చకే సమధోసి. సన్తిమాని ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని, తత్థాహం నిసీదిస్సామీ’’తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, భిక్ఖు, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి నో అభిక్కమన్తి, పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో అభిక్కమో’’తి?

‘‘న మే, భన్తే, ఖమనీయం, న యాపనీయం…పే… న ఖో మం [మే (సబ్బత్థ)], భన్తే, అత్తా సీలతో ఉపవదతీ’’తి.

‘‘నో చే కిర తే, భిక్ఖు, అత్తా సీలతో ఉపవదతి, అథ కిఞ్చ తే కుక్కుచ్చం కో చ విప్పటిసారో’’తి?

‘‘న ఖ్వాహం, భన్తే, సీలవిసుద్ధత్థం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామీ’’తి.

‘‘నో చే కిర త్వం, భిక్ఖు, సీలవిసుద్ధత్థం మయా ధమ్మం దేసితం ఆజానాసి, అథ కిమత్థం చరహి త్వం, భిక్ఖు, మయా ధమ్మం దేసితం ఆజానాసీ’’తి?

‘‘అనుపాదాపరినిబ్బానత్థం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, అనుపాదాపరినిబ్బానత్థం మయా ధమ్మం దేసితం ఆజానాసి. అనుపాదాపరినిబ్బానత్థో హి, భిక్ఖు, మయా ధమ్మో దేసితో.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, భిక్ఖు, చక్ఖు నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి?

‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’.

‘‘యం…పే… సోతం… ఘానం… జివ్హా… కాయో… మనో… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి?

‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి?

‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖు, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… మనస్మిమ్పి… మనోవిఞ్ఞాణేపి… మనోసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి. యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్ది. ఇమస్మిఞ్చ పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే తస్స భిక్ఖుస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చీతి [విముచ్చతీతి (సబ్బత్థ)]. దుతియం.

౩. రాధఅనిచ్చసుత్తం

౭౬. అథ ఖో ఆయస్మా రాధో…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాధో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, రాధ, అనిచ్చం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. కిఞ్చ, రాధ, అనిచ్చం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో? చక్ఖు అనిచ్చం, రూపా అనిచ్చా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో…పే… జివ్హా… కాయో… మనో అనిచ్చో. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ధమ్మా… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యం ఖో, రాధ, అనిచ్చం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. తతియం.

౪. రాధదుక్ఖసుత్తం

౭౭. ‘‘యం ఖో, రాధ, దుక్ఖం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. కిఞ్చ, రాధ, దుక్ఖం? చక్ఖు ఖో, రాధ, దుక్ఖం. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. రూపా… చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్స…పే… అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి దుక్ఖం. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో…పే… మనో దుక్ఖో… ధమ్మా… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి దుక్ఖం. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యం ఖో, రాధ, దుక్ఖం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. చతుత్థం.

౫. రాధఅనత్తసుత్తం

౭౮. ‘‘యో ఖో, రాధ, అనత్తా తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. కో చ, రాధ, అనత్తా? చక్ఖు ఖో, రాధ, అనత్తా. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. రూపా… చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా…పే… మనో అనత్తా… ధమ్మా… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తా. తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యో ఖో, రాధ, అనత్తా తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. పఞ్చమం.

౬. పఠమఅవిజ్జాపహానసుత్తం

౭౯. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి?

‘‘అత్థి ఖో, భిక్ఖు, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి?

‘‘అవిజ్జా ఖో, భిక్ఖు, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి.

‘‘కథం పన, భన్తే, జానతో, కథం పస్సతో భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి?

‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, అనిచ్చతో జానతో పస్సతో భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. రూపే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం, చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చతో జానతో పస్సతో భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి…పే… మనం అనిచ్చతో జానతో పస్సతో భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. ధమ్మే… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చతో జానతో పస్సతో భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియఅవిజ్జాపహానసుత్తం

౮౦. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి?

‘‘అత్థి ఖో, భిక్ఖు, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి?

‘‘అవిజ్జా ఖో, భిక్ఖు, ఏకో ధమ్మో యస్స పహానా భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి.

‘‘కథం పన, భన్తే, జానతో, కథం పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి?

‘‘ఇధ, భిక్ఖు, భిక్ఖునో సుతం హోతి – ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. ఏవఞ్చేతం, భిక్ఖు, భిక్ఖునో సుతం హోతి – ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. సో సబ్బం ధమ్మం అభిజానాతి, సబ్బం ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ సబ్బం ధమ్మం పరిజానాతి, సబ్బం ధమ్మం పరిఞ్ఞాయ సబ్బనిమిత్తాని అఞ్ఞతో పస్సతి, చక్ఖుం అఞ్ఞతో పస్సతి, రూపే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అఞ్ఞతో పస్సతి…పే… మనం అఞ్ఞతో పస్సతి, ధమ్మే… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అఞ్ఞతో పస్సతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో భిక్ఖునో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి. సత్తమం.

౮. సమ్బహులభిక్ఖుసుత్తం

౮౧. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ నో, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అమ్హే ఏవం పుచ్ఛన్తి – ‘కిమత్థియం, ఆవుసో, సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి? ఏవం పుట్ఠా మయం, భన్తే, తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం బ్యాకరోమ – ‘దుక్ఖస్స ఖో, ఆవుసో, పరిఞ్ఞత్థం భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి. కచ్చి మయం, భన్తే, ఏవం పుట్ఠా ఏవం బ్యాకరమానా వుత్తవాదినో చేవ భగవతో హోమ, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖామ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోమ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతీ’’తి?

‘‘తగ్ఘ తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏవం పుట్ఠా ఏవం బ్యాకరమానా వుత్తవాదినో చేవ మే హోథ, న చ మం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖథ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోథ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతి. దుక్ఖస్స హి, భిక్ఖవే, పరిఞ్ఞత్థం మయి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. సచే పన వో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘కతమం పన తం, ఆవుసో, దుక్ఖం, యస్స పరిఞ్ఞాయ సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి? ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, భిక్ఖవే, తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం బ్యాకరేయ్యాథ – ‘చక్ఖు ఖో, ఆవుసో, దుక్ఖం, తస్స పరిఞ్ఞాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. రూపా…పే… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి దుక్ఖం. తస్స పరిఞ్ఞాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి…పే… మనో దుక్ఖో…పే… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి దుక్ఖం. తస్స పరిఞ్ఞాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. ఇదం ఖో తం, ఆవుసో, దుక్ఖం, తస్స పరిఞ్ఞాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి. ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, భిక్ఖవే, తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం బ్యాకరేయ్యాథా’’తి. అట్ఠమం.

౯. లోకపఞ్హాసుత్తం

౮౨. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘లోకో, లోకో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, లోకోతి వుచ్చతీ’’తి? ‘‘‘లుజ్జతీ’తి ఖో, భిక్ఖు, తస్మా లోకోతి వుచ్చతి. కిఞ్చ లుజ్జతి? చక్ఖు ఖో, భిక్ఖు, లుజ్జతి. రూపా లుజ్జన్తి, చక్ఖువిఞ్ఞాణం లుజ్జతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సో లుజ్జతి, యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి లుజ్జతి…పే… జివ్హా లుజ్జతి…పే… మనో లుజ్జతి, ధమ్మా లుజ్జన్తి, మనోవిఞ్ఞాణం లుజ్జతి, మనోసమ్ఫస్సో లుజ్జతి, యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి లుజ్జతి. లుజ్జతీతి ఖో, భిక్ఖు, తస్మా లోకోతి వుచ్చతీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఫగ్గునపఞ్హాసుత్తం

౮౩. అథ ఖో ఆయస్మా ఫగ్గునో…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఫగ్గునో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, తం చక్ఖు, యేన చక్ఖునా అతీతే బుద్ధే పరినిబ్బుతే ఛిన్నపపఞ్చే ఛిన్నవటుమే పరియాదిన్నవట్టే సబ్బదుక్ఖవీతివట్టే పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య…పే… అత్థి ను ఖో, భన్తే, సా జివ్హా, యాయ జివ్హాయ అతీతే బుద్ధే పరినిబ్బుతే ఛిన్నపపఞ్చే ఛిన్నవటుమే పరియాదిన్నవట్టే సబ్బదుక్ఖవీతివట్టే పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య…పే… అత్థి ను ఖో సో, భన్తే, మనో, యేన మనేన అతీతే బుద్ధే పరినిబ్బుతే ఛిన్నపపఞ్చే ఛిన్నవటుమే పరియాదిన్నవట్టే సబ్బదుక్ఖవీతివట్టే పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్యా’’తి?

‘‘నత్థి ఖో తం, ఫగ్గున, చక్ఖు, యేన చక్ఖునా అతీతే బుద్ధే పరినిబ్బుతే ఛిన్నపపఞ్చే ఛిన్నవటుమే పరియాదిన్నవట్టే సబ్బదుక్ఖవీతివట్టే పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య …పే… నత్థి ఖో సా, ఫగ్గున, జివ్హా, యాయ జివ్హాయ అతీతే బుద్ధే పరినిబ్బుతే ఛిన్నపపఞ్చే ఛిన్నవటుమే పరియాదిన్నవట్టే సబ్బదుక్ఖవీతివట్టే పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య…పే… నత్థి ఖో సో, ఫగ్గున, మనో, యేన మనేన అతీతే బుద్ధే పరినిబ్బుతే ఛిన్నపపఞ్చే ఛిన్నవటుమే పరియాదిన్నవట్టే సబ్బదుక్ఖవీతివట్టే పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్యా’’తి. దసమం.

గిలానవగ్గో అట్ఠమో.

తస్సుద్దానం –

గిలానేన దువే వుత్తా, రాధేన అపరే తయో;

అవిజ్జాయ చ ద్వే వుత్తా, భిక్ఖు లోకో చ ఫగ్గునోతి.