౬. అవిజ్జావగ్గో

౧. అవిజ్జాపహానసుత్తం

౫౩. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి?

‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, అనిచ్చతో జానతో పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. రూపే అనిచ్చతో జానతో పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చతో జానతో పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. సోతం… ఘానం… జివ్హం… కాయం… మనం అనిచ్చతో జానతో పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. ధమ్మే … మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చతో జానతో పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతీ’’తి. పఠమం.

౨. సంయోజనపహానసుత్తం

౫౪. ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో, కథం పస్సతో, సంయోజనా పహీయన్తీ’’తి? ‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, అనిచ్చతో జానతో పస్సతో సంయోజనా పహీయన్తి. రూపే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చతో జానతో పస్సతో సంయోజనా పహీయన్తి. సోతం… ఘానం… జివ్హం… కాయం… మనం… ధమ్మే… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చతో జానతో పస్సతో సంయోజనా పహీయన్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో సంయోజనా పహీయన్తీ’’తి. దుతియం.

౩. సంయోజనసముగ్ఘాతసుత్తం

౫౫. ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో, కథం పస్సతో సంయోజనా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తీ’’తి? ‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, అనత్తతో జానతో పస్సతో సంయోజనా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తి. రూపే అనత్తతో… చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తతో జానతో పస్సతో సంయోజనా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తి. సోతం… ఘానం… జివ్హం… కాయం… మనం… ధమ్మే… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తతో జానతో పస్సతో సంయోజనా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో సంయోజనా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తీ’’తి. తతియం.

౪. ఆసవపహానసుత్తం

౫౬. ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో, కథం పస్సతో ఆసవా పహీయన్తీ’’తి…పే…. చతుత్థం.

౫. ఆసవసముగ్ఘాతసుత్తం

౫౭. ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో, కథం పస్సతో ఆసవా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తీ’’తి…పే…. పఞ్చమం.

౬. అనుసయపహానసుత్తం

౫౮. ‘‘కథం ను ఖో…పే… అనుసయా పహీయన్తీ’’తి…పే…. ఛట్ఠం.

౭. అనుసయసముగ్ఘాతసుత్తం

౫౯. ‘‘కథం ను ఖో…పే… అనుసయా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తీ’’తి? ‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, అనత్తతో జానతో పస్సతో అనుసయా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తి…పే… సోతం… ఘానం… జివ్హం… కాయం… మనం… ధమ్మే… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తతో జానతో పస్సతో అనుసయా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో అనుసయా సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. సబ్బుపాదానపరిఞ్ఞాసుత్తం

౬౦. ‘‘సబ్బుపాదానపరిఞ్ఞాయ వో, భిక్ఖవే, ధమ్మం దేసేస్సామి. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, సబ్బుపాదానపరిఞ్ఞాయ ధమ్మో? చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం. తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో. ఫస్సపచ్చయా వేదనా. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, రూపేసుపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విమోక్ఖా [విమోక్ఖం (క.), విమోక్ఖ (స్యా. కం.)] ‘పరిఞ్ఞాతం మే ఉపాదాన’న్తి పజానాతి. సోతఞ్చ పటిచ్చ సద్దే చ ఉప్పజ్జతి… ఘానఞ్చ పటిచ్చ గన్ధే చ… జివ్హఞ్చ పటిచ్చ రసే చ… కాయఞ్చ పటిచ్చ ఫోట్ఠబ్బే చ… మనఞ్చ పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం. తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో. ఫస్సపచ్చయా వేదనా. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో మనస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, ధమ్మేసుపి నిబ్బిన్దతి, మనోవిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి, మనోసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విమోక్ఖా ‘పరిఞ్ఞాతం మే ఉపాదాన’న్తి పజానాతి. అయం ఖో, భిక్ఖవే, సబ్బుపాదానపరిఞ్ఞాయ ధమ్మో’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమసబ్బుపాదానపరియాదానసుత్తం

౬౧. ‘‘సబ్బుపాదానపరియాదానాయ వో, భిక్ఖవే, ధమ్మం దేసేస్సామి. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, సబ్బుపాదానపరియాదానాయ ధమ్మో? చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం. తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో. ఫస్సపచ్చయా వేదనా. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, రూపేసుపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విమోక్ఖా ‘పరియాదిన్నం [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి దన్తజ-నకారేనేవ] మే ఉపాదాన’న్తి పజానాతి…పే… జివ్హఞ్చ పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణం…పే… మనఞ్చ పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం. తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో. ఫస్సపచ్చయా వేదనా. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో మనస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, ధమ్మేసుపి నిబ్బిన్దతి, మనోవిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి మనోసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విమోక్ఖా ‘పరియాదిన్నం మే ఉపాదాన’న్తి పజానాతి. అయం ఖో, భిక్ఖవే, సబ్బుపాదానపరియాదానాయ ధమ్మో’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియసబ్బుపాదానపరియాదానసుత్తం

౬౨. ‘‘సబ్బుపాదానపరియాదానాయ వో, భిక్ఖవే, ధమ్మం దేసేస్సామి. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, సబ్బుపాదానపరియాదానాయ ధమ్మో’’?

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, చక్ఖు నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి?

‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి?

‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘రూపా…పే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి?

‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే….

‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి?

‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’…పే….

‘‘యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి?

‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే….

‘‘సోతం… ఘానం… జివ్హా… కాయో… మనో… ధమ్మా… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి?

‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి?

‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’.

‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, రూపేసుపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి. యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… జివ్హాయపి నిబ్బిన్దతి, రసేసుపి నిబ్బిన్దతి, జివ్హావిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి, జివ్హాసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి, యమ్పిదం జివ్హాసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి…పే… మనస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, ధమ్మేసుపి నిబ్బిన్దతి, మనోవిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి, మనోసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి. యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. అయం ఖో, భిక్ఖవే, సబ్బుపాదానపరియాదానాయ ధమ్మో’’తి. దసమం.

అవిజ్జావగ్గో ఛట్ఠో.

తస్సుద్దానం –

అవిజ్జా సంయోజనా ద్వే, ఆసవేన దువే వుత్తా;

అనుసయా అపరే ద్వే, పరిఞ్ఞా ద్వే పరియాదిన్నం;

వగ్గో తేన పవుచ్చతీతి.