౨. యమకవగ్గో

౧. పఠమపుబ్బేసమ్బోధసుత్తం

౧౩. సావత్థినిదానం. ‘‘పుబ్బేవ మే, భిక్ఖవే, సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో చక్ఖుస్స అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం? కో సోతస్స…పే… కో ఘానస్స… కో జివ్హాయ… కో కాయస్స… కో మనస్స అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణ’న్తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘యం ఖో చక్ఖుం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం చక్ఖుస్స అస్సాదో. యం చక్ఖుం అనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అయం చక్ఖుస్స ఆదీనవో. యో చక్ఖుస్మిం ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం చక్ఖుస్స నిస్సరణం. యం సోతం…పే… యం ఘానం…పే… యం జివ్హం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం జివ్హాయ అస్సాదో. యం [యా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] జివ్హా అనిచ్చా దుక్ఖా విపరిణామధమ్మా, అయం జివ్హాయ ఆదీనవో. యో జివ్హాయ ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం జివ్హాయ నిస్సరణం. యం కాయం…పే… యం మనం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం మనస్స అస్సాదో. యం [యో (సీ. స్యా. కం. క.)] మనో అనిచ్చో దుక్ఖో విపరిణామధమ్మో, అయం మనస్స ఆదీనవో. యో మనస్మిం ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం మనస్స నిస్సరణ’’’న్తి.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం ఛన్నం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం నాబ్భఞ్ఞాసిం, నేవ తావాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి [సబ్బత్థాపి ఏవమేవ ఇతిసద్దేన సహ దిస్సతి] పచ్చఞ్ఞాసిం. యతో చ ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం ఛన్నం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, అథాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి [చేతోవిముత్తి (సీ. పీ. క.) ఏవముపరిపి], అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి. పఠమం.

౨. దుతియపుబ్బేసమ్బోధసుత్తం

౧౪. ‘‘పుబ్బేవ మే, భిక్ఖవే, సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో రూపానం అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం? కో సద్దానం…పే… కో గన్ధానం… కో రసానం… కో ఫోట్ఠబ్బానం… కో ధమ్మానం అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణ’న్తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘యం ఖో రూపే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం రూపానం అస్సాదో. యం రూపా అనిచ్చా దుక్ఖా విపరిణామధమ్మా, అయం రూపానం ఆదీనవో. యో రూపేసు ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం రూపానం నిస్సరణం. యం సద్దే… గన్ధే… రసే… ఫోట్ఠబ్బే… యం ధమ్మే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం ధమ్మానం అస్సాదో. యం ధమ్మా అనిచ్చా దుక్ఖా విపరిణామధమ్మా, అయం ధమ్మానం ఆదీనవో. యో ధమ్మేసు ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం ధమ్మానం నిస్సరణ’’’న్తి.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం ఛన్నం బాహిరానం ఆయతనానం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం నాబ్భఞ్ఞాసిం, నేవ తావాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం. యతో చ ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం ఛన్నం బాహిరానం ఆయతనానం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, అథాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి, అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి. దుతియం.

౩. పఠమఅస్సాదపరియేసనసుత్తం

౧౫. ‘‘చక్ఖుస్సాహం, భిక్ఖవే, అస్సాదపరియేసనం అచరిం. యో చక్ఖుస్స అస్సాదో తదజ్ఝగమం. యావతా చక్ఖుస్స అస్సాదో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. చక్ఖుస్సాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవపరియేసనం అచరిం. యో చక్ఖుస్స ఆదీనవో తదజ్ఝగమం. యావతా చక్ఖుస్స ఆదీనవో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. చక్ఖుస్సాహం, భిక్ఖవే, నిస్సరణపరియేసనం అచరిం. యం చక్ఖుస్స నిస్సరణం తదజ్ఝగమం. యావతా చక్ఖుస్స నిస్సరణం, పఞ్ఞాయ మే తం సుదిట్ఠం. సోతస్సాహం, భిక్ఖవే… ఘానస్సాహం, భిక్ఖవే… జివ్హాయాహం భిక్ఖవే, అస్సాదపరియేసనం అచరిం. యో జివ్హాయ అస్సాదో తదజ్ఝగమం. యావతా జివ్హాయ అస్సాదో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. జివ్హాయాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవపరియేసనం అచరిం. యో జివ్హాయ ఆదీనవో తదజ్ఝగమం. యావతా జివ్హాయ ఆదీనవో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. జివ్హాయాహం, భిక్ఖవే, నిస్సరణపరియేసనం అచరిం. యం జివ్హాయ నిస్సరణం తదజ్ఝగమం. యావతా జివ్హాయ నిస్సరణం, పఞ్ఞాయ మే తం సుదిట్ఠం. మనస్సాహం, భిక్ఖవే, అస్సాదపరియేసనం అచరిం. యో మనస్స అస్సాదో తదజ్ఝగమం. యావతా మనస్స అస్సాదో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. మనస్సాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవపరియేసనం అచరిం. యో మనస్స ఆదీనవో తదజ్ఝగమం. యావతా మనస్స ఆదీనవో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. మనస్సాహం, భిక్ఖవే, నిస్సరణపరియేసనం అచరిం. యం మనస్స నిస్సరణం తదజ్ఝగమం. యావతా మనస్స నిస్సరణం, పఞ్ఞాయ మే తం సుదిట్ఠం.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం ఛన్నం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం నాబ్భఞ్ఞాసిం…పే… పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి, అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి. తతియం.

౪. దుతియఅస్సాదపరియేసనసుత్తం

౧౬. ‘‘రూపానాహం, భిక్ఖవే, అస్సాదపరియేసనం అచరిం. యో రూపానం అస్సాదో తదజ్ఝగమం. యావతా రూపానం అస్సాదో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. రూపానాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవపరియేసనం అచరిం. యో రూపానం ఆదీనవో తదజ్ఝగమం. యావతా రూపానం ఆదీనవో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. రూపానాహం, భిక్ఖవే, నిస్సరణపరియేసనం అచరిం. యం రూపానం నిస్సరణం తదజ్ఝగమం. యావతా రూపానం నిస్సరణం, పఞ్ఞాయ మే తం సుదిట్ఠం. సద్దానాహం, భిక్ఖవే… గన్ధానాహం, భిక్ఖవే… రసానాహం, భిక్ఖవే… ఫోట్ఠబ్బానాహం, భిక్ఖవే… ధమ్మానాహం, భిక్ఖవే, అస్సాదపరియేసనం అచరిం. యో ధమ్మానం అస్సాదో తదజ్ఝగమం. యావతా ధమ్మానం అస్సాదో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. ధమ్మానాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవపరియేసనం అచరిం. యో ధమ్మానం ఆదీనవో తదజ్ఝగమం. యావతా ధమ్మానం ఆదీనవో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. ధమ్మానాహం, భిక్ఖవే, నిస్సరణపరియేసనం అచరిం. యం ధమ్మానం నిస్సరణం తదజ్ఝగమం. యావతా ధమ్మానం నిస్సరణం, పఞ్ఞాయ మే తం సుదిట్ఠం.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం ఛన్నం బాహిరానం ఆయతనానం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం నాబ్భఞ్ఞాసిం…పే… పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి, అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమనోచేఅస్సాదసుత్తం

౧౭. ‘‘నో చేదం, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్స అస్సాదో అభవిస్స, నయిదం సత్తా చక్ఖుస్మిం సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి చక్ఖుస్స అస్సాదో తస్మా సత్తా చక్ఖుస్మిం సారజ్జన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్స ఆదీనవో అభవిస్స, నయిదం సత్తా చక్ఖుస్మిం నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి చక్ఖుస్స ఆదీనవో తస్మా సత్తా చక్ఖుస్మిం నిబ్బిన్దన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్స నిస్సరణం అభవిస్స, నయిదం సత్తా చక్ఖుస్మా నిస్సరేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి చక్ఖుస్స నిస్సరణం తస్మా సత్తా చక్ఖుస్మా నిస్సరన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, సోతస్స అస్సాదో అభవిస్స… నో చేదం, భిక్ఖవే, ఘానస్స అస్సాదో అభవిస్స… నో చేదం, భిక్ఖవే, జివ్హాయ అస్సాదో అభవిస్స, నయిదం సత్తా జివ్హాయ సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి జివ్హాయ అస్సాదో, తస్మా సత్తా జివ్హాయ సారజ్జన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, జివ్హాయ ఆదీనవో అభవిస్స, నయిదం సత్తా జివ్హాయ నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి జివ్హాయ ఆదీనవో, తస్మా సత్తా జివ్హాయ నిబ్బిన్దన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, జివ్హాయ నిస్సరణం అభవిస్స, నయిదం సత్తా జివ్హాయ నిస్సరేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి జివ్హాయ నిస్సరణం, తస్మా సత్తా జివ్హాయ నిస్సరన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, కాయస్స అస్సాదో అభవిస్స… నో చేదం, భిక్ఖవే, మనస్స అస్సాదో అభవిస్స, నయిదం సత్తా మనస్మిం సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి మనస్స అస్సాదో, తస్మా సత్తా మనస్మిం సారజ్జన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, మనస్స ఆదీనవో అభవిస్స, నయిదం సత్తా మనస్మిం నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి మనస్స ఆదీనవో, తస్మా సత్తా మనస్మిం నిబ్బిన్దన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, మనస్స నిస్సరణం అభవిస్స, నయిదం సత్తా మనస్మా నిస్సరేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి మనస్స నిస్సరణం, తస్మా సత్తా మనస్మా నిస్సరన్తి.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, సత్తా ఇమేసం ఛన్నం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం నాబ్భఞ్ఞంసు, నేవ తావ, భిక్ఖవే, సత్తా సదేవకా లోకా సమారకా సబ్రహ్మకా సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ నిస్సటా విసఞ్ఞుత్తా విప్పముత్తా విమరియాదీకతేన [విపరియాదికతేన (సీ. పీ.), విపరియాదికతేన (స్యా. కం. క.)] చేతసా విహరింసు. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, సత్తా ఇమేసం ఛన్నం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞంసు, అథ, భిక్ఖవే, సత్తా సదేవకా లోకా సమారకా సబ్రహ్మకా సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ నిస్సటా విసఞ్ఞుత్తా విప్పముత్తా విమరియాదీకతేన చేతసా విహరన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియనోచేఅస్సాదసుత్తం

౧౮. ‘‘నో చేదం, భిక్ఖవే, రూపానం అస్సాదో అభవిస్స, నయిదం సత్తా రూపేసు సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి రూపానం అస్సాదో, తస్మా సత్తా రూపేసు సారజ్జన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, రూపానం ఆదీనవో అభవిస్స, నయిదం సత్తా రూపేసు నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి రూపానం ఆదీనవో, తస్మా సత్తా రూపేసు నిబ్బిన్దన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, రూపానం నిస్సరణం అభవిస్స, నయిదం సత్తా రూపేహి నిస్సరేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి రూపానం నిస్సరణం, తస్మా సత్తా రూపేహి నిస్సరన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, సద్దానం… గన్ధానం… రసానం… ఫోట్ఠబ్బానం… ధమ్మానం అస్సాదో అభవిస్స, నయిదం సత్తా ధమ్మేసు సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి ధమ్మానం అస్సాదో, తస్మా సత్తా ధమ్మేసు సారజ్జన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం ఆదీనవో అభవిస్స, నయిదం సత్తా ధమ్మేసు నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి ధమ్మానం ఆదీనవో, తస్మా సత్తా ధమ్మేసు నిబ్బిన్దన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం నిస్సరణం అభవిస్స, నయిదం సత్తా ధమ్మేహి నిస్సరేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి ధమ్మానం నిస్సరణం, తస్మా సత్తా ధమ్మేహి నిస్సరన్తి.

‘‘యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, సత్తా ఇమేసం ఛన్నం బాహిరానం ఆయతనానం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం నాబ్భఞ్ఞంసు, నేవ తావ, భిక్ఖవే, సత్తా సదేవకా లోకా సమారకా సబ్రహ్మకా సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ నిస్సటా విసఞ్ఞుత్తా విప్పముత్తా విమరియాదీకతేన చేతసా విహరింసు. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, సత్తా ఇమేసం ఛన్నం బాహిరానం ఆయతనానం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో, ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో, నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞంసు, అథ, భిక్ఖవే, సత్తా సదేవకా లోకా సమారకా సబ్రహ్మకా సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ నిస్సటా విసఞ్ఞుత్తా విప్పముత్తా విమరియాదీకతేన చేతసా విహరన్తీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమాభినన్దసుత్తం

౧౯. ‘‘యో, భిక్ఖవే, చక్ఖుం అభినన్దతి, దుక్ఖం సో అభినన్దతి. యో దుక్ఖం అభినన్దతి, అపరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో సోతం…పే… యో ఘానం…పే… యో జివ్హం అభినన్దతి, దుక్ఖం సో అభినన్దతి. యో దుక్ఖం అభినన్దతి, అపరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో కాయం…పే… యో మనం అభినన్దతి, దుక్ఖం సో అభినన్దతి. యో దుక్ఖం అభినన్దతి, అపరిముత్తో సో దుక్ఖస్మా’’తి వదామి.

‘‘యో చ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖుం నాభినన్దతి, దుక్ఖం సో నాభినన్దతి. యో దుక్ఖం నాభినన్దతి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో సోతం…పే… యో ఘానం…పే… యో జివ్హం నాభినన్దతి, దుక్ఖం సో నాభినన్దతి. యో దుక్ఖం నాభినన్దతి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో కాయం…పే… యో మనం నాభినన్దతి, దుక్ఖం సో నాభినన్దతి. యో దుక్ఖం నాభినన్దతి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మా’’తి వదామి. సత్తమం.

౮. దుతియాభినన్దసుత్తం

౨౦. ‘‘యో, భిక్ఖవే, రూపే అభినన్దతి, దుక్ఖం సో అభినన్దతి. యో దుక్ఖం అభినన్దతి, అపరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో సద్దే…పే… గన్ధే… రసే… ఫోట్ఠబ్బే… ధమ్మే అభినన్దతి, దుక్ఖం సో అభినన్దతి. యో దుక్ఖం అభినన్దతి, అపరిముత్తో సో దుక్ఖస్మా’’తి వదామి.

‘‘యో చ ఖో, భిక్ఖవే, రూపే నాభినన్దతి, దుక్ఖం సో నాభినన్దతి. యో దుక్ఖం నాభినన్దతి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో సద్దే…పే… గన్ధే… రసే… ఫోట్ఠబ్బే… ధమ్మే నాభినన్దతి, దుక్ఖం సో నాభినన్దతి. యో దుక్ఖం నాభినన్దతి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మా’’తి వదామి. అట్ఠమం.

౯. పఠమదుక్ఖుప్పాదసుత్తం

౨౧. ‘‘యో, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్స ఉప్పాదో ఠితి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో, దుక్ఖస్సేసో ఉప్పాదో, రోగానం ఠితి, జరామరణస్స పాతుభావో. యో సోతస్స…పే… యో ఘానస్స… యో జివ్హాయ… యో కాయస్స… యో మనస్స ఉప్పాదో ఠితి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో, దుక్ఖస్సేసో ఉప్పాదో, రోగానం ఠితి, జరామరణస్స పాతుభావో.

‘‘యో చ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్స నిరోధో వూపసమో అత్థఙ్గమో, దుక్ఖస్సేసో నిరోధో, రోగానం వూపసమో, జరామరణస్స అత్థఙ్గమో. యో సోతస్స… యో ఘానస్స… యో జివ్హాయ… యో కాయస్స… యో మనస్స నిరోధో వూపసమో అత్థఙ్గమో, దుక్ఖస్సేసో నిరోధో, రోగానం వూపసమో, జరామరణస్స అత్థఙ్గమో’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియదుక్ఖుప్పాదసుత్తం

౨౨. ‘‘యో, భిక్ఖవే, రూపానం ఉప్పాదో ఠితి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో, దుక్ఖస్సేసో ఉప్పాదో, రోగానం ఠితి, జరామరణస్స పాతుభావో. యో సద్దానం…పే… యో గన్ధానం… యో రసానం… యో ఫోట్ఠబ్బానం… యో ధమ్మానం ఉప్పాదో ఠితి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో, దుక్ఖస్సేసో ఉప్పాదో, రోగానం ఠితి, జరామరణస్స పాతుభావో.

‘‘యో చ ఖో, భిక్ఖవే, రూపానం నిరోధో వూపసమో అత్థఙ్గమో, దుక్ఖస్సేసో నిరోధో, రోగానం వూపసమో, జరామరణస్స అత్థఙ్గమో. యో సద్దానం…పే… యో గన్ధానం… యో రసానం… యో ఫోట్ఠబ్బానం… యో ధమ్మానం నిరోధో వూపసమో అత్థఙ్గమో, దుక్ఖస్సేసో నిరోధో, రోగానం వూపసమో, జరామరణస్స అత్థఙ్గమో’’తి. దసమం.

యమకవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

సమ్బోధేన దువే వుత్తా, అస్సాదేన అపరే దువే;

నో చేతేన దువే వుత్తా, అభినన్దేన అపరే దువే;

ఉప్పాదేన దువే వుత్తా, వగ్గో తేన పవుచ్చతీతి.