౭. ఉదాయీసుత్తం

౨౩౪. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ ఉదాయీ కోసమ్బియం విహరన్తి ఘోసితారామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ –

‘‘యథేవ ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, అయం కాయో భగవతా అనేకపరియాయేన అక్ఖాతో వివటో పకాసితో – ‘ఇతిపాయం కాయో అనత్తా’తి, సక్కా ఏవమేవ విఞ్ఞాణం పిదం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి?

‘‘యథేవ ఖో, ఆవుసో ఉదాయీ, అయం కాయో భగవతా అనేకపరియాయేన అక్ఖాతో వివటో పకాసితో – ‘ఇతిపాయం కాయో అనత్తా’తి, సక్కా ఏవమేవ విఞ్ఞాణం పిదం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి.

‘‘చక్ఖుఞ్చ, ఆవుసో, పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘యో చావుసో, హేతు, యో చ పచ్చయో చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదాయ, సో చ హేతు, సో చ పచ్చయో సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అపరిసేసం నిరుజ్ఝేయ్య. అపి ను ఖో చక్ఖువిఞ్ఞాణం పఞ్ఞాయేథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, ఆవుసో, పరియాయేన భగవతా అక్ఖాతం వివటం పకాసితం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి…పే….

‘‘జివ్హఞ్చావుసో, పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘యో చావుసో, హేతు యో చ పచ్చయో జివ్హావిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదాయ, సో చ హేతు, సో చ పచ్చయో సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అపరిసేసం నిరుజ్ఝేయ్య, అపి ను ఖో జివ్హావిఞ్ఞాణం పఞ్ఞాయేథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, ఆవుసో, పరియాయేన భగవతా అక్ఖాతం వివటం పకాసితం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి…పే….

‘‘మనఞ్చావుసో, పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘యో చావుసో, హేతు, యో చ పచ్చయో మనోవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదాయ, సో చ హేతు, సో చ పచ్చయో సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అపరిసేసం నిరుజ్ఝేయ్య, అపి ను ఖో మనోవిఞ్ఞాణం పఞ్ఞాయేథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, ఆవుసో, పరియాయేన భగవతా అక్ఖాతం వివటం పకాసితం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, పురిసో సారత్థికో సారగవేసీ సారపరియేసనం చరమానో తిణ్హం కుఠారిం ఆదాయ వనం పవిసేయ్య. సో తత్థ పస్సేయ్య మహన్తం కదలిక్ఖన్ధం ఉజుం నవం అకుక్కుకజాతం [అకుక్కుటకజాతం (స్యా. కం.), అకుక్కజటజాతం (క.)]. తమేనం మూలే ఛిన్దేయ్య; మూలే ఛేత్వా అగ్గే ఛిన్దేయ్య; అగ్గే ఛేత్వా పత్తవట్టిం వినిబ్భుజేయ్య [వినిబ్భుజ్జేయ్య (పీ.), వినిబ్భజ్జేయ్య (స్యా. కం.)]. సో తత్థ ఫేగ్గుమ్పి నాధిగచ్ఛేయ్య, కుతో సారం! ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఛసు ఫస్సాయతనేసు నేవత్తానం న అత్తనియం సమనుపస్సతి. సో ఏవం అసమనుపస్సన్తో [ఏవం సమనుపస్సన్తో (స్యా. కం. క.)] న కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. అనుపాదియం న పరితస్సతి. అపరితస్సం పచ్చత్తఞ్ఞేవ పరినిబ్బాయతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. సత్తమం.