౧౮. సముద్దవగ్గో

౧. పఠమసముద్దసుత్తం

౨౨౮. ‘‘‘సముద్దో, సముద్దో’తి, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో భాసతి. నేసో, భిక్ఖవే, అరియస్స వినయే సముద్దో. మహా ఏసో, భిక్ఖవే, ఉదకరాసి మహాఉదకణ్ణవో. చక్ఖు, భిక్ఖవే, పురిసస్స సముద్దో; తస్స రూపమయో వేగో. యో తం రూపమయం వేగం సహతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతరి చక్ఖుసముద్దం సఊమిం సావట్టం సగాహం సరక్ఖసం; తిణ్ణో పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో…పే… జివ్హా, భిక్ఖవే, పురిసస్స సముద్దో; తస్స రసమయో వేగో. యో తం రసమయం వేగం సహతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతరి జివ్హాసముద్దం సఊమిం సావట్టం సగాహం సరక్ఖసం; తిణ్ణో పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో…పే… మనో, భిక్ఖవే, పురిసస్స సముద్దో; తస్స ధమ్మమయో వేగో. యో తం ధమ్మమయం వేగం సహతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతరి మనోసముద్దం సఊమిం సావట్టం సగాహం సరక్ఖసం; తిణ్ణో పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో’’తి. ఇదమవోచ…పే… సత్థా –

‘‘యో ఇమం సముద్దం సగాహం సరక్ఖసం,

సఊమిం సావట్టం సభయం దుత్తరం అచ్చతరి;

స వేదగూ వుసితబ్రహ్మచరియో,

లోకన్తగూ పారగతోతి వుచ్చతీ’’తి. పఠమం;

౨. దుతియసముద్దసుత్తం

౨౨౯. ‘‘సముద్దో, సముద్దో’తి, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో భాసతి. నేసో, భిక్ఖవే, అరియస్స వినయే సముద్దో. మహా ఏసో, భిక్ఖవే, ఉదకరాసి మహాఉదకణ్ణవో. సన్తి, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియస్స వినయే సముద్దో. ఏత్థాయం సదేవకో లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా యేభుయ్యేన సమున్నా తన్తాకులకజాతా కులగణ్ఠికజాతా [గుళాగుణ్ఠికజాతా (సీ.), కులగుణ్డికజాతా (స్యా. కం.), గుణగుణికజాతా (పీ.), కులాగుణ్డికజాతా (క.)] ముఞ్జపబ్బజభూతా, అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం సంసారం నాతివత్తతి…పే….

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే… సన్తి, భిక్ఖవే, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియస్స వినయే సముద్దో. ఏత్థాయం సదేవకో లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా యేభుయ్యేన సమున్నా తన్తాకులకజాతా కులగణ్ఠికజాతా ముఞ్జపబ్బజభూతా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం సంసారం నాతివత్తతీ’’తి.

‘‘యస్స రాగో చ దోసో చ, అవిజ్జా చ విరాజితా;

సో ఇమం సముద్దం సగాహం సరక్ఖసం, సఊమిభయం దుత్తరం అచ్చతరి.

‘‘సఙ్గాతిగో మచ్చుజహో నిరుపధి, పహాసి దుక్ఖం అపునబ్భవాయ;

అత్థఙ్గతో సో న పునేతి [న పమాణమేతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)], అమోహయీ, మచ్చురాజన్తి బ్రూమీ’’తి. దుతియం;

౩. బాళిసికోపమసుత్తం

౨౩౦. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, బాళిసికో ఆమిసగతబళిసం గమ్భీరే ఉదకరహదే పక్ఖిపేయ్య. తమేనం అఞ్ఞతరో ఆమిసచక్ఖు మచ్ఛో గిలేయ్య. ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మచ్ఛో గిలితబళిసో బాళిసికస్స అనయం ఆపన్నో బ్యసనం ఆపన్నో యథాకామకరణీయో బాళిసికస్స.

ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఛయిమే బళిసా లోకస్మిం అనయాయ సత్తానం వధాయ [బ్యాబాధాయ (సీ. పీ.)] పాణినం. కతమే ఛ? సన్తి, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే, భిక్ఖు, అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిలితబళిసో, మారస్స అనయం ఆపన్నో బ్యసనం ఆపన్నో యథాకామకరణీయో పాపిమతో…పే… సన్తి, భిక్ఖవే, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే….

సన్తి, భిక్ఖవే, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే, భిక్ఖు, అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిలితబళిసో మారస్స అనయం ఆపన్నో బ్యసనం ఆపన్నో యథాకామకరణీయో పాపిమతో.

‘‘సన్తి చ, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న గిలితబళిసో మారస్స అభేది బళిసం పరిభేది బళిసం న అనయం ఆపన్నో న బ్యసనం ఆపన్నో న యథాకామకరణీయో పాపిమతో…పే….

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే…. సన్తి, భిక్ఖవే, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న గిలితబళిసో మారస్స అభేది బళిసం పరిభేది బళిసం న అనయం ఆపన్నో న బ్యసనం ఆపన్నో న యథాకామకరణీయో పాపిమతో’’తి. తతియం.

౪. ఖీరరుక్ఖోపమసుత్తం

౨౩౧. ‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు యో రాగో సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో తస్స పరిత్తా చేపి చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా చక్ఖుస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి పరియాదియన్తేవస్స చిత్తం; కో పన వాదో అధిమత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో, సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో…పే….

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేసు రసేసు యో రాగో సో అత్థి…పే….

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా మనోవిఞ్ఞేయ్యేసు ధమ్మేసు యో రాగో సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో, తస్స పరిత్తా చేపి మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా మనస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి పరియాదియన్తేవస్స చిత్తం; కో పన వాదో అధిమత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో, సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఖీరరుక్ఖో అస్సత్థో వా నిగ్రోధో వా పిలక్ఖో వా ఉదుమ్బరో వా దహరో తరుణో కోమారకో. తమేనం పురిసో తిణ్హాయ కుఠారియా యతో యతో ఆభిన్దేయ్య [భిన్దేయ్య (స్యా. కం. సీ. అట్ఠ.), అభిన్దేయ్య (కత్థచి)] ఆగచ్ఛేయ్య ఖీర’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘యఞ్హి, భన్తే, ఖీరం తం అత్థీ’’తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు యో రాగో సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో, తస్స పరిత్తా చేపి చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా చక్ఖుస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి పరియాదియన్తేవస్స చిత్తం; కో పన వాదో అధిమత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో…పే….

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేసు రసేసు యో రాగో సో అత్థి…పే….

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా మనోవిఞ్ఞేయ్యేసు ధమ్మేసు యో రాగో సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో, తస్స పరిత్తా చేపి మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా మనస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి పరియాదియన్తేవస్స చిత్తం; కో పన వాదో అధిమత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో సో అత్థి, యో దోసో సో అత్థి, యో మోహో సో అత్థి, యో రాగో సో అప్పహీనో, యో దోసో సో అప్పహీనో, యో మోహో సో అప్పహీనో.

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు యో రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో, తస్స అధిమత్తా చేపి చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా చక్ఖుస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి నేవస్స చిత్తం పరియాదియన్తి; కో పన వాదో పరిత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో…పే….

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేసు రసేసు…పే… మనోవిఞ్ఞేయ్యేసు ధమ్మేసు యో రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో, తస్స అధిమత్తా చేపి మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా మనస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి నేవస్స చిత్తం పరియాదియన్తి; కో పన వాదో పరిత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఖీరరుక్ఖో అస్సత్థో వా నిగ్రోధో వా పిలక్ఖో వా ఉదుమ్బరో వా సుక్ఖో కోలాపో తేరోవస్సికో. తమేనం పురిసో తిణ్హాయ కుఠారియా యతో యతో ఆభిన్దేయ్య ఆగచ్ఛేయ్య ఖీర’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘యఞ్హి, భన్తే, ఖీరం తం నత్థీ’’తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు యో రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో, తస్స అధిమత్తా చేపి చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా చక్ఖుస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి నేవస్స చిత్తం పరియాదియన్తి; కో పన వాదో పరిత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో…పే….

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేసు రసేసు…పే….

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా మనోవిఞ్ఞేయ్యేసు ధమ్మేసు యో రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో, తస్స అధిమత్తా చేపి మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా మనస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి, నేవస్స చిత్తం పరియాదియన్తి; కో పన వాదో పరిత్తానం! తం కిస్స హేతు? యో, భిక్ఖవే, రాగో సో నత్థి, యో దోసో సో నత్థి, యో మోహో సో నత్థి, యో రాగో సో పహీనో, యో దోసో సో పహీనో, యో మోహో సో పహీనో’’తి. చతుత్థం.

౫. కోట్ఠికసుత్తం

౨౩౨. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహాకోట్ఠికో బారాణసియం విహరన్తి ఇసిపతనే మిగదాయే. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం…పే… జివ్హా రసానం సంయోజనం, రసా జివ్హాయ సంయోజనం …పే… మనో ధమ్మానం సంయోజనం, ధమ్మా మనస్స సంయోజన’’న్తి?

‘‘న ఖో, ఆవుసో కోట్ఠిక, చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, న రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో తం తత్థ సంయోజనం…పే… న జివ్హా రసానం సంయోజనం, న రసా జివ్హాయ సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో తం తత్థ సంయోజనం…పే… న మనో ధమ్మానం సంయోజనం, న ధమ్మా మనస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో తం తత్థ సంయోజనం.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కాళో చ బలీబద్దో [బలివద్దో (సీ. పీ.), బలిబద్దో (స్యా. కం. క.)] ఓదాతో చ బలీబద్దో ఏకేన దామేన వా యోత్తేన వా సంయుత్తా అస్సు. యో ను ఖో ఏవం వదేయ్య – ‘కాళో బలీబద్దో ఓదాతస్స బలీబద్దస్స సంయోజనం, ఓదాతో బలీబద్దో కాళస్స బలీబద్దస్స సంయోజన’న్తి, సమ్మా ను ఖో సో వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘న ఖో, ఆవుసో, కాళో బలీబద్దో ఓదాతస్స బలీబద్దస్స సంయోజనం, న ఓదాతో బలీబద్దో కాళస్స బలీబద్దస్స సంయోజనం. యేన చ ఖో తే ఏకేన దామేన వా యోత్తేన వా సంయుత్తా తం తత్థ సంయోజనం.

‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, న చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, న రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో తం తత్థ సంయోజనం…పే… న జివ్హా రసానం సంయోజనం…పే… న మనో ధమ్మానం సంయోజనం, న ధమ్మా మనస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం.

‘‘చక్ఖు వా, ఆవుసో, రూపానం సంయోజనం అభవిస్స, రూపా వా చక్ఖుస్స సంయోజనం, నయిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ [పఞ్ఞాయతి (క.)] సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, ఆవుసో, న చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, న రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం; యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ…పే….

‘‘జివ్హా, ఆవుసో, రసానం సంయోజనం అభవిస్స, రసా వా జివ్హాయ సంయోజనం, నయిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, ఆవుసో, న జివ్హా రసానం సంయోజనం, న రసా జివ్హాయ సంయోజనం; యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ…పే….

‘‘మనో వా, ఆవుసో, ధమ్మానం సంయోజనం అభవిస్స, ధమ్మా వా మనస్స సంయోజనం, నయిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, ఆవుసో, న మనో ధమ్మానం సంయోజనం, న ధమ్మా మనస్స సంయోజనం; యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ.

‘‘ఇమినాపేతం, ఆవుసో, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా న చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, న రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం…పే… న జివ్హా రసానం సంయోజనం…పే… న మనో ధమ్మానం సంయోజనం, న ధమ్మా మనస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం.

‘‘సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో చక్ఖు. పస్సతి భగవా చక్ఖునా రూపం. ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి. సువిముత్తచిత్తో భగవా. సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో సోతం. సుణాతి భగవా సోతేన సద్దం. ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి. సువిముత్తచిత్తో భగవా. సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో ఘానం. ఘాయతి భగవా ఘానేన గన్ధం. ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి. సువిముత్తచిత్తో భగవా. సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో జివ్హా. సాయతి భగవా జివ్హాయ రసం. ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి. సువిముత్తచిత్తో భగవా. సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో కాయో. ఫుసతి భగవా కాయేన ఫోట్ఠబ్బం. ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి. సువిముత్తచిత్తో భగవా. సంవిజ్జతి ఖో, ఆవుసో, భగవతో మనో. విజానాతి భగవా మనసా ధమ్మం. ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి. సువిముత్తచిత్తో భగవా.

‘‘ఇమినా ఖో ఏతం, ఆవుసో, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా న చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, న రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం; యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం. న సోతం… న ఘానం… న జివ్హా రసానం సంయోజనం, న రసా జివ్హాయ సంయోజనం; యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో తం తత్థ సంయోజనం. న కాయో… న మనో ధమ్మానం సంయోజనం, న ధమ్మా మనస్స సంయోజనం; యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజన’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. కామభూసుత్తం

౨౩౩. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ కామభూ కోసమ్బియం విహరన్తి ఘోసితారామే. అథ ఖో ఆయస్మా కామభూ సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా కామభూ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం…పే… జివ్హా రసానం సంయోజనం, రసా జివ్హాయ సంయోజనం…పే… మనో ధమ్మానం సంయోజనం, ధమ్మా మనస్స సంయోజన’’న్తి?

‘‘న ఖో, ఆవుసో కామభూ [కామభు (సీ.) మోగ్గల్లానే ౬౫-గే వాతి సుత్తం పస్సితబ్బం], చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, న రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజనం…పే… న జివ్హా రసానం సంయోజనం, న రసా జివ్హాయ సంయోజనం…పే… న మనో ధమ్మానం సంయోజనం, న ధమ్మా మనస్స సంయోజనం. యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో తం తత్థ సంయోజనం.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కాళో చ బలీబద్దో ఓదాతో చ బలీబద్దో ఏకేన దామేన వా యోత్తేన వా సంయుత్తా అస్సు. యో ను ఖో ఏవం వదేయ్య – ‘కాళో బలీబద్దో ఓదాతస్స బలీబద్దస్స సంయోజనం, ఓదాతో బలీబద్దో కాళస్స బలీబద్దస్స సంయోజన’న్తి, సమ్మా ను ఖో సో వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘న ఖో, ఆవుసో, కాళో బలీబద్దో ఓదాతస్స బలీబద్దస్స సంయోజనం, నపి ఓదాతో బలీబద్దో కాళస్స బలీబద్దస్స సంయోజనం. యేన చ ఖో తే ఏకేన దామేన వా యోత్తేన వా సంయుత్తా, తం తత్థ సంయోజనం. ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, న చక్ఖు రూపానం సంయోజనం, న రూపా చక్ఖుస్స సంయోజనం…పే… న జివ్హా…పే… న మనో…పే… యఞ్చ తత్థ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దరాగో, తం తత్థ సంయోజన’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. ఉదాయీసుత్తం

౨౩౪. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ ఉదాయీ కోసమ్బియం విహరన్తి ఘోసితారామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ –

‘‘యథేవ ను ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, అయం కాయో భగవతా అనేకపరియాయేన అక్ఖాతో వివటో పకాసితో – ‘ఇతిపాయం కాయో అనత్తా’తి, సక్కా ఏవమేవ విఞ్ఞాణం పిదం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి?

‘‘యథేవ ఖో, ఆవుసో ఉదాయీ, అయం కాయో భగవతా అనేకపరియాయేన అక్ఖాతో వివటో పకాసితో – ‘ఇతిపాయం కాయో అనత్తా’తి, సక్కా ఏవమేవ విఞ్ఞాణం పిదం ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి.

‘‘చక్ఖుఞ్చ, ఆవుసో, పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘యో చావుసో, హేతు, యో చ పచ్చయో చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదాయ, సో చ హేతు, సో చ పచ్చయో సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అపరిసేసం నిరుజ్ఝేయ్య. అపి ను ఖో చక్ఖువిఞ్ఞాణం పఞ్ఞాయేథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, ఆవుసో, పరియాయేన భగవతా అక్ఖాతం వివటం పకాసితం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి…పే….

‘‘జివ్హఞ్చావుసో, పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘యో చావుసో, హేతు యో చ పచ్చయో జివ్హావిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదాయ, సో చ హేతు, సో చ పచ్చయో సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అపరిసేసం నిరుజ్ఝేయ్య, అపి ను ఖో జివ్హావిఞ్ఞాణం పఞ్ఞాయేథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, ఆవుసో, పరియాయేన భగవతా అక్ఖాతం వివటం పకాసితం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి…పే….

‘‘మనఞ్చావుసో, పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘యో చావుసో, హేతు, యో చ పచ్చయో మనోవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదాయ, సో చ హేతు, సో చ పచ్చయో సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అపరిసేసం నిరుజ్ఝేయ్య, అపి ను ఖో మనోవిఞ్ఞాణం పఞ్ఞాయేథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, ఆవుసో, పరియాయేన భగవతా అక్ఖాతం వివటం పకాసితం – ‘ఇతిపిదం విఞ్ఞాణం అనత్తా’’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, పురిసో సారత్థికో సారగవేసీ సారపరియేసనం చరమానో తిణ్హం కుఠారిం ఆదాయ వనం పవిసేయ్య. సో తత్థ పస్సేయ్య మహన్తం కదలిక్ఖన్ధం ఉజుం నవం అకుక్కుకజాతం [అకుక్కుటకజాతం (స్యా. కం.), అకుక్కజటజాతం (క.)]. తమేనం మూలే ఛిన్దేయ్య; మూలే ఛేత్వా అగ్గే ఛిన్దేయ్య; అగ్గే ఛేత్వా పత్తవట్టిం వినిబ్భుజేయ్య [వినిబ్భుజ్జేయ్య (పీ.), వినిబ్భజ్జేయ్య (స్యా. కం.)]. సో తత్థ ఫేగ్గుమ్పి నాధిగచ్ఛేయ్య, కుతో సారం! ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఛసు ఫస్సాయతనేసు నేవత్తానం న అత్తనియం సమనుపస్సతి. సో ఏవం అసమనుపస్సన్తో [ఏవం సమనుపస్సన్తో (స్యా. కం. క.)] న కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. అనుపాదియం న పరితస్సతి. అపరితస్సం పచ్చత్తఞ్ఞేవ పరినిబ్బాయతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. సత్తమం.

౮. ఆదిత్తపరియాయసుత్తం

౨౩౫. ‘‘ఆదిత్తపరియాయం వో, భిక్ఖవే, ధమ్మపరియాయం దేసేస్సామి. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, ఆదిత్తపరియాయో, ధమ్మపరియాయో? వరం, భిక్ఖవే, తత్తాయ అయోసలాకాయ ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ [సఞ్జోతిభూతాయ (స్యా. కం.)] చక్ఖున్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం, న త్వేవ చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు అనుబ్యఞ్జనసో నిమిత్తగ్గాహో. నిమిత్తస్సాదగథితం [నిమిత్తస్సాదగధితం (స్యా. కం. క.) మ. ని. ౩.౩౧౬-౩౧౭] వా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠేయ్య, అనుబ్యఞ్జనస్సాదగథితం వా తస్మిఞ్చే సమయే కాలం కరేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతి, యం ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం గచ్ఛేయ్య – నిరయం వా, తిరచ్ఛానయోనిం వా. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవం దిస్వా ఏవం వదామి.

‘‘వరం, భిక్ఖవే, తిణ్హేన అయోసఙ్కునా ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన సోతిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం, న త్వేవ సోతవిఞ్ఞేయ్యేసు సద్దేసు అనుబ్యఞ్జనసో నిమిత్తగ్గాహో. నిమిత్తస్సాదగథితం వా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠేయ్య, అనుబ్యఞ్జనస్సాదగథితం వా తస్మిఞ్చే సమయే కాలఙ్కరేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతి, యం ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం గచ్ఛేయ్య – నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవం దిస్వా ఏవం వదామి.

‘‘వరం, భిక్ఖవే, తిణ్హేన నఖచ్ఛేదనేన ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన ఘానిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం, న త్వేవ ఘానవిఞ్ఞేయ్యేసు గన్ధేసు అనుబ్యఞ్జనసో నిమిత్తగ్గాహో. నిమిత్తస్సాదగథితం వా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠేయ్య, అనుబ్యఞ్జనస్సాదగథితం వా తస్మిఞ్చే సమయే కాలం కరేయ్య. ఠానమేతం విజ్జతి, యం ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం గచ్ఛేయ్య – నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవం దిస్వా ఏవం వదామి.

‘‘వరం, భిక్ఖవే, తిణ్హేన ఖురేన ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన జివ్హిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం, న త్వేవ జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేసు రసేసు అనుబ్యఞ్జనసో నిమిత్తగ్గాహో. నిమిత్తస్సాదగథితం వా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠేయ్య, అనుబ్యఞ్జనస్సాదగథితం వా తస్మిఞ్చే సమయే కాలం కరేయ్య. ఠానమేతం విజ్జతి, యం ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం గచ్ఛేయ్య – నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవం దిస్వా ఏవం వదామి.

‘‘వరం, భిక్ఖవే, తిణ్హాయ సత్తియా ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ కాయిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం, న త్వేవ కాయవిఞ్ఞేయ్యేసు ఫోట్ఠబ్బేసు అనుబ్యఞ్జనసో నిమిత్తగ్గాహో. నిమిత్తస్సాదగథితం వా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠేయ్య, అనుబ్యఞ్జనస్సాదగథితం వా తస్మిఞ్చే సమయే కాలం కరేయ్య. ఠానమేతం విజ్జతి, యం ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం గచ్ఛేయ్య – నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవం దిస్వా ఏవం వదామి.

‘‘వరం, భిక్ఖవే, సోత్తం. సోత్తం ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, వఞ్ఝం జీవితానం వదామి, అఫలం జీవితానం వదామి, మోమూహం జీవితానం వదామి, న త్వేవ తథారూపే వితక్కే వితక్కేయ్య యథారూపానం వితక్కానం వసం గతో సఙ్ఘం భిన్దేయ్య. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, వఞ్ఝం జీవితానం ఆదీనవం దిస్వా ఏవం వదామి.

‘‘తత్థ, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘తిట్ఠతు తావ తత్తాయ అయోసలాకాయ ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ చక్ఖున్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం. హన్దాహం ఇదమేవ మనసి కరోమి – ఇతి చక్ఖు అనిచ్చం, రూపా అనిచ్చా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనిచ్చం, చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనిచ్చో, యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం’’’ [అనిచ్చ’’న్తి (?)].

‘‘తిట్ఠతు తావ తిణ్హేన అయోసఙ్కునా ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన సోతిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం. హన్దాహం ఇదమేవ మనసి కరోమి – ఇతి సోతం అనిచ్చం, సద్దా అనిచ్చా, సోతవిఞ్ఞాణం అనిచ్చం, సోతసమ్ఫస్సో అనిచ్చో, యమ్పిదం సోతసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం.

‘‘తిట్ఠతు తావ తిణ్హేన నఖచ్ఛేదనేన ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన ఘానిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం. హన్దాహం ఇదమేవ మనసి కరోమి – ఇతి ఘానం అనిచ్చం, గన్ధా అనిచ్చా, ఘానవిఞ్ఞాణం అనిచ్చం, ఘానసమ్ఫస్సో అనిచ్చో, యమ్పిదం ఘానసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం…పే… తమ్పి అనిచ్చం.

‘‘తిట్ఠతు తావ తిణ్హేన ఖురేన ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన జివ్హిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం. హన్దాహం ఇదమేవ మనసి కరోమి – ఇతి జివ్హా అనిచ్చా, రసా అనిచ్చా, జివ్హావిఞ్ఞాణం అనిచ్చం, జివ్హాసమ్ఫస్సో అనిచ్చో, యమ్పిదం జివ్హాసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి…పే… తమ్పి అనిచ్చం.

‘‘తిట్ఠతు తావ తిణ్హాయ సత్తియా ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ కాయిన్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం. హన్దాహం ఇదమేవ మనసి కరోమి – ఇతి కాయో అనిచ్చో, ఫోట్ఠబ్బా అనిచ్చా, కాయవిఞ్ఞాణం అనిచ్చం, కాయసమ్ఫస్సో అనిచ్చో, యమ్పిదం కాయసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం…పే… తమ్పి అనిచ్చం.

‘‘తిట్ఠతు తావ సోత్తం. హన్దాహం ఇదమేవ మనసి కరోమి – ఇతి మనో అనిచ్చో, ధమ్మా అనిచ్చా, మనోవిఞ్ఞాణం అనిచ్చం, మనోసమ్ఫస్సో అనిచ్చో, యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం’’.

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, రూపేసుపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణేపి నిబ్బిన్దతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సేపి నిబ్బిన్దతి…పే… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. అయం ఖో, భిక్ఖవే, ఆదిత్తపరియాయో, ధమ్మపరియాయో’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమహత్థపాదోపమసుత్తం

౨౩౬. ‘‘హత్థేసు, భిక్ఖవే, సతి ఆదాననిక్ఖేపనం పఞ్ఞాయతి; పాదేసు సతి అభిక్కమపటిక్కమో పఞ్ఞాయతి; పబ్బేసు సతి సమిఞ్జనపసారణం పఞ్ఞాయతి; కుచ్ఛిస్మిం సతి జిఘచ్ఛా పిపాసా పఞ్ఞాయతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్మిం సతి చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖం…పే… జివ్హాయ సతి జివ్హాసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖం…పే… మనస్మిం సతి మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖం…పే….

‘‘హత్థేసు, భిక్ఖవే, అసతి ఆదాననిక్ఖేపనం న పఞ్ఞాయతి; పాదేసు అసతి అభిక్కమపటిక్కమో న పఞ్ఞాయతి; పబ్బేసు అసతి సమిఞ్జనపసారణం న పఞ్ఞాయతి; కుచ్ఛిస్మిం అసతి జిఘచ్ఛా పిపాసా న పఞ్ఞాయతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్మిం అసతి చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా నుప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖం…పే… జివ్హాయ అసతి జివ్హాసమ్ఫస్సపచ్చయా నుప్పజ్జతి…పే… మనస్మిం అసతి మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా నుప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖ’’న్తి. నవమం.

౧౦. దుతియహత్థపాదోపమసుత్తం

౨౩౭. ‘‘హత్థేసు, భిక్ఖవే, సతి ఆదాననిక్ఖేపనం హోతి; పాదేసు సతి అభిక్కమపటిక్కమో హోతి; పబ్బేసు సతి సమిఞ్జనపసారణం హోతి; కుచ్ఛిస్మిం సతి జిఘచ్ఛా పిపాసా హోతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్మిం సతి చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖం…పే… జివ్హాయ సతి…పే… మనస్మిం సతి మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖం…పే….

‘‘హత్థేసు, భిక్ఖవే, అసతి ఆదాననిక్ఖేపనం న హోతి; పాదేసు అసతి అభిక్కమపటిక్కమో న హోతి; పబ్బేసు అసతి సమిఞ్జనపసారణం న హోతి; కుచ్ఛిస్మిం అసతి జిఘచ్ఛా పిపాసా న హోతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖుస్మిం అసతి చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా నుప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖం…పే… జివ్హాయ అసతి జివ్హాసమ్ఫస్సపచ్చయా నుప్పజ్జతి…పే… మనస్మిం అసతి మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా నుప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖం దుక్ఖ’’న్తి. దసమం.

సముద్దవగ్గో అట్ఠరసమో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే సముద్దా బాళిసికో, ఖీరరుక్ఖేన కోట్ఠికో;

కామభూ ఉదాయీ చేవ, ఆదిత్తేన చ అట్ఠమం;

హత్థపాదూపమా ద్వేతి, వగ్గో తేన పవుచ్చతీతి.