౧౬. నన్దిక్ఖయవగ్గో

౧. అజ్ఝత్తనన్దిక్ఖయసుత్తం

౧౫౬. ‘‘అనిచ్చంయేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖుం అనిచ్చన్తి పస్సతి, సాస్స [సాయం (పీ. క.)] హోతి సమ్మాదిట్ఠి. సమ్మా పస్సం నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతి…పే… అనిచ్చంయేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు జివ్హం అనిచ్చన్తి పస్సతి, సాస్స హోతి సమ్మాదిట్ఠి. సమ్మా పస్సం నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా…పే… చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతి…పే… అనిచ్చంయేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మనం అనిచ్చన్తి పస్సతి, సాస్స హోతి సమ్మాదిట్ఠి. సమ్మా పస్సం నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతీ’’తి. పఠమం.

౨. బాహిరనన్దిక్ఖయసుత్తం

౧౫౭. ‘‘అనిచ్చేయేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు రూపే అనిచ్చాతి పస్సతి, సాస్స హోతి సమ్మాదిట్ఠి. సమ్మా పస్సం నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతి. అనిచ్చేయేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సద్దే… గన్ధే… రసే… ఫోట్ఠబ్బే… ధమ్మే అనిచ్చాతి పస్సతి, సాస్స హోతి సమ్మాదిట్ఠి. సమ్మా పస్సం నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతీ’’తి. దుతియం.

౩. అజ్ఝత్తఅనిచ్చనన్దిక్ఖయసుత్తం

౧౫౮. ‘‘చక్ఖుం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసి కరోథ; చక్ఖానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సథ. చక్ఖుం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యోనిసో మనసికరోన్తో, చక్ఖానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సన్తో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతి. సోతం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసి కరోథ… ఘానం… జివ్హం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసి కరోథ; జివ్హానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సథ. జివ్హం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యోనిసో మనసికరోన్తో, జివ్హానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సన్తో జివ్హాయపి నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతి. కాయం… మనం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసి కరోథ; మనానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సథ. మనం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యోనిసో మనసికరోన్తో, మనానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సన్తో మనస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతీ’’తి. తతియం.

౪. బాహిరఅనిచ్చనన్దిక్ఖయసుత్తం

౧౫౯. ‘‘రూపే, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసి కరోథ; రూపానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సథ. రూపే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యోనిసో మనసికరోన్తో, రూపానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సన్తో రూపేసుపి నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతి. సద్దే… గన్ధే… రసే… ఫోట్ఠబ్బే… ధమ్మే, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసి కరోథ; ధమ్మానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సథ. ధమ్మే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యోనిసో మనసికరోన్తో, ధమ్మానిచ్చతఞ్చ యథాభూతం సమనుపస్సన్తో ధమ్మేసుపి నిబ్బిన్దతి. నన్దిక్ఖయా రాగక్ఖయో; రాగక్ఖయా నన్దిక్ఖయో. నన్దిరాగక్ఖయా చిత్తం సువిముత్తన్తి వుచ్చతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. జీవకమ్బవనసమాధిసుత్తం

౧౬౦. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి జీవకమ్బవనే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి…పే… ‘‘సమాధిం, భిక్ఖవే, భావేథ. సమాహితస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో యథాభూతం ఓక్ఖాయతి. కిఞ్చ యథాభూతం ఓక్ఖాయతి? చక్ఖుం అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, రూపా అనిచ్చాతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనిచ్చోతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి…పే… జివ్హా అనిచ్చాతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి…పే… మనో అనిచ్చోతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, ధమ్మా అనిచ్చాతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి…పే… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి. సమాధిం, భిక్ఖవే, భావేథ. సమాహితస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో యథాభూతం ఓక్ఖాయతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. జీవకమ్బవనపటిసల్లానసుత్తం

౧౬౧. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి జీవకమ్బవనే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి…పే… ‘‘పటిసల్లానే, భిక్ఖవే, యోగమాపజ్జథ. పటిసల్లీనస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో యథాభూతం ఓక్ఖాయతి. కిఞ్చ యథాభూతం ఓక్ఖాయతి? చక్ఖుం అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, రూపా అనిచ్చాతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనిచ్చోతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి…పే… మనో అనిచ్చోతి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి, ధమ్మా… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చన్తి యథాభూతం ఓక్ఖాయతి. పటిసల్లానే భిక్ఖవే, యోగమాపజ్జథ. పటిసల్లీనస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో యథాభూతం ఓక్ఖాయతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. కోట్ఠికఅనిచ్చసుత్తం

౧౬౨. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా కోట్ఠికో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి.

‘‘యం ఖో, కోట్ఠిక, అనిచ్చం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. కిఞ్చ, కోట్ఠిక, అనిచ్చం? చక్ఖు ఖో, కోట్ఠిక, అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. రూపా అనిచ్చా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనిచ్చో; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో…పే… జివ్హా అనిచ్చా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. రసా అనిచ్చా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. జివ్హావిఞ్ఞాణం అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. జివ్హాసమ్ఫస్సో అనిచ్చో; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యమ్పిదం జివ్హాసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో…పే… మనో అనిచ్చో; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ధమ్మా అనిచ్చా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. మనోవిఞ్ఞాణం అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. మనోసమ్ఫస్సో అనిచ్చో; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యం ఖో, కోట్ఠిక, అనిచ్చం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. సత్తమం.

౮. కోట్ఠికదుక్ఖసుత్తం

౧౬౩. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో…పే… భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే…పే… విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, కోట్ఠిక, దుక్ఖం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. కిఞ్చ, కోట్ఠిక, దుక్ఖం? చక్ఖు ఖో, కోట్ఠిక, దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. రూపా దుక్ఖా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. చక్ఖువిఞ్ఞాణం దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. చక్ఖుసమ్ఫస్సో దుక్ఖో; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో…పే… జివ్హా దుక్ఖా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో…పే… మనో దుక్ఖో; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ధమ్మా దుక్ఖా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. మనోవిఞ్ఞాణం దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. మనోసమ్ఫస్సో దుక్ఖో; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యం ఖో, కోట్ఠిక, దుక్ఖం తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. అట్ఠమం.

౯. కోట్ఠికఅనత్తసుత్తం

౧౬౪. ఏకమన్తం…పే… విహరేయ్యన్తి. ‘‘యో ఖో, కోట్ఠిక, అనత్తా తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. కో చ, కోట్ఠిక, అనత్తా? చక్ఖు ఖో, కోట్ఠిక, అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. రూపా అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో …పే… జివ్హా అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో…పే… మనో అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ధమ్మా అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. యో ఖో, కోట్ఠిక, అనత్తా, తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. నవమం.

౧౦. మిచ్ఛాదిట్ఠిపహానసుత్తం

౧౬౫. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహీయతీ’’తి?

‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, అనిచ్చతో జానతో పస్సతో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహీయతి. రూపే అనిచ్చతో జానతో పస్సతో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహీయతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనిచ్చతో జానతో పస్సతో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహీయతి. చక్ఖుసమ్ఫస్సం అనిచ్చతో జానతో పస్సతో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహీయతి…పే… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చతో జానతో పస్సతో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహీయతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహీయతీ’’తి. దసమం.

౧౧. సక్కాయదిట్ఠిపహానసుత్తం

౧౬౬. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో సక్కాయదిట్ఠి పహీయతీ’’తి? ‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, దుక్ఖతో జానతో పస్సతో సక్కాయదిట్ఠి పహీయతి. రూపే దుక్ఖతో జానతో పస్సతో సక్కాయదిట్ఠి పహీయతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం దుక్ఖతో జానతో పస్సతో సక్కాయదిట్ఠి పహీయతి. చక్ఖుసమ్ఫస్సం దుక్ఖతో జానతో పస్సతో సక్కాయదిట్ఠి పహీయతి…పే… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి దుక్ఖతో జానతో పస్సతో సక్కాయదిట్ఠి పహీయతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, జానతో ఏవం పస్సతో సక్కాయదిట్ఠి పహీయతీ’’తి. ఏకాదసమం.

౧౨. అత్తానుదిట్ఠిపహానసుత్తం

౧౬౭. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతీ’’తి? ‘‘చక్ఖుం ఖో, భిక్ఖు, అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతి. రూపే అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతి. చక్ఖుసమ్ఫస్సం అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతి. యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతి…పే… జివ్హం అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతి…పే… మనం అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతి. ధమ్మే… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సం… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనత్తతో జానతో పస్సతో అత్తానుదిట్ఠి పహీయతీ’’తి. ద్వాదసమం.

నన్దిక్ఖయవగ్గో సోళసమో.

తస్సుద్దానం –

నన్దిక్ఖయేన చత్తారో, జీవకమ్బవనే దువే;

కోట్ఠికేన తయో వుత్తా, మిచ్ఛా సక్కాయ అత్తనోతి.