౭. హాలిద్దికానిసుత్తం

౧౩౦. ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో అవన్తీసు విహరతి కురరఘరే [కులఘరే (స్యా. క.)] పపాతే [పవత్తే (సీ. పీ.), సమ్పవత్తే (స్యా. కం. క.) ఏత్థేవ అట్ఠమపిట్ఠేపి] పబ్బతే. అథ ఖో హాలిద్దికాని [హాలిద్దకాని (సీ. స్యా. కం.)] గహపతి యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో హాలిద్దికాని గహపతి ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘వుత్తమిదం, భన్తే, భగవతా – ‘ధాతునానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఫస్సనానత్తం; ఫస్సనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి వేదనానానత్త’న్తి. కథం ను ఖో, భన్తే, ధాతునానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఫస్సనానత్తం; ఫస్సనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి వేదనానానత్త’’న్తి? ‘‘ఇధ, గహపతి, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా ‘మనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం సుఖవేదనియఞ్చ [సుఖవేదనియం, సుఖవేదనియం (సీ. పీ.), సుఖవేదనియఞ్చ, సుఖవేదనియం (స్యా. కం. క.) ఏవం ‘‘దుక్ఖవేదనియఞ్చ అదుక్ఖమసుఖవేదనియఞ్చా’’తి పదేసుపి. అట్ఠకథాటీకా ఓలోకేతబ్బా]. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖా వేదనా. చక్ఖునా ఖో పనేవ [పనేవం (స్యా. కం. క.)] రూపం దిస్వా ‘అమనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం దుక్ఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా. చక్ఖునా ఖో పనేవ రూపం దిస్వా ‘ఉపేక్ఖాట్ఠానియం [ఉపేక్ఖావేదనియం (క.)] ఇత్థేత’న్తి పజానాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం అదుక్ఖమసుఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా.

‘‘పున చపరం, గహపతి, భిక్ఖు సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా…పే… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా…పే… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ ‘మనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి మనోవిఞ్ఞాణం సుఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖా వేదనా. మనసా ఖో పనేవ ధమ్మం విఞ్ఞాయ ‘అమనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి మనోవిఞ్ఞాణం దుక్ఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా. మనసా ఖో పనేవ ధమ్మం విఞ్ఞాయ ‘ఉపేక్ఖాట్ఠానియం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి మనోవిఞ్ఞాణం అదుక్ఖమసుఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. ఏవం ఖో, గహపతి, ధాతునానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఫస్సనానత్తం; ఫస్సనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి వేదనానానత్త’’న్తి. సత్తమం.