౧౦. సళవగ్గో

౧. అదన్తఅగుత్తసుత్తం

౯౪. సావత్థినిదానం. ‘‘ఛయిమే, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనా అదన్తా అగుత్తా అరక్ఖితా అసంవుతా దుక్ఖాధివాహా హోన్తి. కతమే ఛ? చక్ఖు, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనం అదన్తం అగుత్తం అరక్ఖితం అసంవుతం దుక్ఖాధివాహం హోతి…పే… జివ్హా, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనం అదన్తం అగుత్తం అరక్ఖితం అసంవుతం దుక్ఖాధివాహం హోతి…పే… మనో, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనం అదన్తం అగుత్తం అరక్ఖితం అసంవుతం దుక్ఖాధివాహం హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ఛ ఫస్సాయతనా అదన్తా అగుత్తా అరక్ఖితా అసంవుతా దుక్ఖాధివాహా హోన్తి’’.

‘‘ఛయిమే, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనా సుదన్తా సుగుత్తా సురక్ఖితా సుసంవుతా సుఖాధివాహా హోన్తి. కతమే ఛ? చక్ఖు, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనం సుదన్తం సుగుత్తం సురక్ఖితం సుసంవుతం సుఖాధివాహం హోతి…పే… జివ్హా, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనం సుదన్తం సుగుత్తం సురక్ఖితం సుసంవుతం సుఖాధివాహం హోతి…పే… మనో, భిక్ఖవే, ఫస్సాయతనం సుదన్తం సుగుత్తం సురక్ఖితం సుసంవుతం సుఖాధివాహం హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ఛ ఫస్సాయతనా సుదన్తా సుగుత్తా సురక్ఖితా సుసంవుతా సుఖాధివాహా హోన్తీ’’తి. ఇదమవోచ భగవా…పే… ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘సళేవ [ఛళేవ (క.)] ఫస్సాయతనాని భిక్ఖవో,

అసంవుతో యత్థ దుక్ఖం నిగచ్ఛతి;

తేసఞ్చ యే సంవరణం అవేదిసుం,

సద్ధాదుతియా విహరన్తానవస్సుతా.

‘‘దిస్వాన రూపాని మనోరమాని,

అథోపి దిస్వాన అమనోరమాని;

మనోరమే రాగపథం వినోదయే,

న చాప్పియం మేతి మనం పదోసయే.

‘‘సద్దఞ్చ సుత్వా దుభయం పియాప్పియం,

పియమ్హి సద్దే న సముచ్ఛితో సియా;

అథోప్పియే దోసగతం వినోదయే,

న చాప్పియం మేతి మనం పదోసయే.

‘‘గన్ధఞ్చ ఘత్వా సురభిం మనోరమం,

అథోపి ఘత్వా అసుచిం అకన్తియం;

అకన్తియస్మిం పటిఘం వినోదయే,

ఛన్దానునీతో న చ కన్తియే సియా.

‘‘రసఞ్చ భోత్వాన అసాదితఞ్చ సాదుం,

అథోపి భోత్వాన అసాదుమేకదా;

సాదుం రసం నాజ్ఝోసాయ భుఞ్జే,

విరోధమాసాదుసు నోపదంసయే.

‘‘ఫస్సేన ఫుట్ఠో న సుఖేన మజ్జే [మజ్ఝే (స్యా. కం. పీ.)],

దుక్ఖేన ఫుట్ఠోపి న సమ్పవేధే;

ఫస్సద్వయం సుఖదుక్ఖే ఉపేక్ఖే,

అనానురుద్ధో అవిరుద్ధ కేనచి.

‘‘పపఞ్చసఞ్ఞా ఇతరీతరా నరా,

పపఞ్చయన్తా ఉపయన్తి సఞ్ఞినో;

మనోమయం గేహసితఞ్చ సబ్బం,

పనుజ్జ నేక్ఖమ్మసితం ఇరీయతి.

‘‘ఏవం మనో ఛస్సు యదా సుభావితో,

ఫుట్ఠస్స చిత్తం న వికమ్పతే క్వచి;

తే రాగదోసే అభిభుయ్య భిక్ఖవో,

భవత్థ [భవథ (సీ. స్యా. కం.)] జాతిమరణస్స పారగా’’తి. పఠమం;

౨. మాలుక్యపుత్తసుత్తం

౯౫. అథ ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో [మాలుఙ్క్యపుత్తో (సీ.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి.

‘‘ఏత్థ దాని, మాలుక్యపుత్త, కిం దహరే భిక్ఖూ వక్ఖామ! యత్ర హి నామ త్వం, భిక్ఖు, జిణ్ణో వుద్ధో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో సంఖిత్తేన ఓవాదం యాచసీ’’తి.

‘‘కిఞ్చాపాహం, భన్తే, జిణ్ణో వుద్ధో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో. దేసేతు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం, దేసేతు సుగతో సంఖిత్తేన ధమ్మం, అప్పేవ నామాహం భగవతో భాసితస్స అత్థం ఆజానేయ్యం. అప్పేవ నామాహం భగవతో భాసితస్స దాయాదో అస్స’’న్తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాలుక్యపుత్త, యే తే చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా అదిట్ఠా అదిట్ఠపుబ్బా, న చ పస్ససి, న చ తే హోతి పస్సేయ్యన్తి? అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యే తే సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా అస్సుతా అస్సుతపుబ్బా, న చ సుణాసి, న చ తే హోతి సుణేయ్యన్తి? అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యే తే ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా అఘాయితా అఘాయితపుబ్బా, న చ ఘాయసి, న చ తే హోతి ఘాయేయ్యన్తి? అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యే తే జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా అసాయితా అసాయితపుబ్బా, న చ సాయసి, న చ తే హోతి సాయేయ్యన్తి? అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యే తే కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా అసమ్ఫుట్ఠా అసమ్ఫుట్ఠపుబ్బా, న చ ఫుససి, న చ తే హోతి ఫుసేయ్యన్తి? అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యే తే మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా అవిఞ్ఞాతా అవిఞ్ఞాతపుబ్బా, న చ విజానాసి, న చ తే హోతి విజానేయ్యన్తి? అత్థి తే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏత్థ చ తే, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు దిట్ఠే దిట్ఠమత్తం భవిస్సతి, సుతే సుతమత్తం భవిస్సతి, ముతే ముతమత్తం భవిస్సతి, విఞ్ఞాతే విఞ్ఞాతమత్తం భవిస్సతి. యతో ఖో తే, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు దిట్ఠే దిట్ఠమత్తం భవిస్సతి, సుతే సుతమత్తం భవిస్సతి, ముతే ముతమత్తం భవిస్సతి, విఞ్ఞాతే విఞ్ఞాతమత్తం భవిస్సతి; తతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తేన. యతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తేన; తతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తత్థ. యతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, న తత్థ; తతో త్వం, మాలుక్యపుత్త, నేవిధ, న హురం, న ఉభయమన్తరేన. ఏసేవన్తో దుక్ఖస్సా’’తి.

‘‘ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానామి –

‘‘రూపం దిస్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస [అజ్ఝోసాయ (సీ.)] తిట్ఠతి.

‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా రూపసమ్భవా;

అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;

ఏవం ఆచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘సద్దం సుత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా సద్దసమ్భవా;

అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;

ఏవం ఆచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘గన్ధం ఘత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా గన్ధసమ్భవా;

అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;

ఏవం ఆచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘రసం భోత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా రససమ్భవా;

అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;

ఏవం ఆచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘ఫస్సం ఫుస్స సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా ఫస్ససమ్భవా;

అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;

ఏవం ఆచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘ధమ్మం ఞత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా ధమ్మసమ్భవా;

అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;

ఏవం ఆచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘న సో రజ్జతి రూపేసు, రూపం దిస్వా పటిస్సతో;

విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘యథాస్స పస్సతో రూపం, సేవతో చాపి వేదనం;

ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;

ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘న సో రజ్జతి సద్దేసు, సద్దం సుత్వా పటిస్సతో;

విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘యథాస్స సుణతో సద్దం, సేవతో చాపి వేదనం;

ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;

ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘న సో రజ్జతి గన్ధేసు, గన్ధం ఘత్వా పటిస్సతో;

విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘యథాస్స ఘాయతో గన్ధం, సేవతో చాపి వేదనం;

ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;

ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘న సో రజ్జతి రసేసు, రసం భోత్వా పటిస్సతో;

విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘యథాస్స సాయతో రసం, సేవతో చాపి వేదనం;

ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;

ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘న సో రజ్జతి ఫస్సేసు, ఫస్సం ఫుస్స పటిస్సతో;

విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘యథాస్స ఫుసతో ఫస్సం, సేవతో చాపి వేదనం;

ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;

ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బానముచ్చతి.

‘‘న సో రజ్జతి ధమ్మేసు, ధమ్మం ఞత్వా పటిస్సతో;

విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘యథాస్స జానతో ధమ్మం, సేవతో చాపి వేదనం;

ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;

ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బానముచ్చతీ’’తి.

‘‘ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, మాలుక్యపుత్త! సాధు ఖో త్వం, మాలుక్యపుత్త, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి –

‘‘రూపం దిస్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసి కరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘తస్స వడ్ఢన్తి వేదనా, అనేకా రూపసమ్భవా;

అభిజ్ఝా చ విహేసా చ, చిత్తమస్సూపహఞ్ఞతి;

ఏవం ఆచినతో దుక్ఖం, ఆరా నిబ్బానముచ్చతి.…పే….

‘‘న సో రజ్జతి ధమ్మేసు, ధమ్మం ఞత్వా పటిస్సతో;

విరత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ నాజ్ఝోస తిట్ఠతి.

‘‘యథాస్స విజానతో ధమ్మం, సేవతో చాపి వేదనం;

ఖీయతి నోపచీయతి, ఏవం సో చరతీ సతో;

ఏవం అపచినతో దుక్ఖం, సన్తికే నిబ్బానముచ్చతీ’’తి.

‘‘ఇమస్స ఖో, మాలుక్యపుత్త, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా మాలుక్యపుత్తో అరహతం అహోసీతి. దుతియం.

౩. పరిహానధమ్మసుత్తం

౯౬. ‘‘పరిహానధమ్మఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి అపరిహానధమ్మఞ్చ ఛ చ అభిభాయతనాని. తం సుణాథ. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పరిహానధమ్మో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చక్ఖునా రూపం దిస్వా ఉప్పజ్జన్తి పాపకా అకుసలా సరసఙ్కప్పా [అకుసలా ధమ్మా సరసఙ్కప్పా (స్యా. కం. పీ. క.) ఉపరి ఆసీవిసవగ్గే సత్తమసుత్తే పన ‘‘ఆకుసలా సరసఙ్కప్పా’’ త్వేవ సబ్బత్థ దిస్సతి] సంయోజనియా. తఞ్చే భిక్ఖు అధివాసేతి నప్పజహతి న వినోదేతి న బ్యన్తీకరోతి [బ్యన్తికరోతి (పీ.) బ్యన్తిం కరోతి (క.)] న అనభావం గమేతి, వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. పరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి…పే….

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో జివ్హాయ రసం సాయిత్వా ఉప్పజ్జన్తి…పే… పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ ఉప్పజ్జన్తి పాపకా అకుసలా సరసఙ్కప్పా సంయోజనియా. తఞ్చే భిక్ఖు అధివాసేతి నప్పజహతి న వినోదేతి న బ్యన్తీకరోతి న అనభావం గమేతి, వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. పరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పరిహానధమ్మో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, అపరిహానధమ్మో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చక్ఖునా రూపం దిస్వా ఉప్పజ్జన్తి పాపకా అకుసలా సరసఙ్కప్పా సంయోజనియా. తఞ్చే భిక్ఖు నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి, వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘న పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. అపరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి…పే….

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో జివ్హాయ రసం సాయిత్వా ఉప్పజ్జన్తి…పే… పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ ఉప్పజ్జన్తి పాపకా అకుసలా సరసఙ్కప్పా సంయోజనియా. తఞ్చే భిక్ఖు నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి, వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘న పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. అపరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, అపరిహానధమ్మో హోతి.

‘‘కతమాని చ, భిక్ఖవే, ఛ అభిభాయతనాని? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో చక్ఖునా రూపం దిస్వా నుప్పజ్జన్తి పాపకా అకుసలా సరసఙ్కప్పా సంయోజనియా. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘అభిభూతమేతం ఆయతనం’. అభిభాయతనఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి…పే… పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ నుప్పజ్జన్తి పాపకా అకుసలా ధమ్మా సరసఙ్కప్పా సంయోజనియా. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘అభిభూతమేతం ఆయతనం’. అభిభాయతనఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి. ఇమాని వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఛ అభిభాయతనానీ’’తి. తతియం.

౪. పమాదవిహారీసుత్తం

౯౭. ‘‘పమాదవిహారిఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి అప్పమాదవిహారిఞ్చ. తం సుణాథ. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పమాదవిహారీ హోతి? చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతస్స, భిక్ఖవే, విహరతో చిత్తం బ్యాసిఞ్చతి [బ్యాసిచ్చతి (సీ. స్యా. కం.)]. చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు తస్స బ్యాసిత్తచిత్తస్స పామోజ్జం న హోతి. పామోజ్జే అసతి పీతి న హోతి. పీతియా అసతి పస్సద్ధి న హోతి. పస్సద్ధియా అసతి దుక్ఖం హోతి. దుక్ఖినో చిత్తం న సమాధియతి. అసమాహితే చిత్తే ధమ్మా న పాతుభవన్తి. ధమ్మానం అపాతుభావా పమాదవిహారీ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి…పే… జివ్హిన్ద్రియం అసంవుతస్స, భిక్ఖవే, విహరతో చిత్తం బ్యాసిఞ్చతి జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేసు రసేసు, తస్స బ్యాసిత్తచిత్తస్స…పే… పమాదవిహారీ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి…పే… మనిన్ద్రియం అసంవుతస్స, భిక్ఖవే, విహరతో చిత్తం బ్యాసిఞ్చతి మనోవిఞ్ఞేయ్యేసు ధమ్మేసు, తస్స బ్యాసిత్తచిత్తస్స పామోజ్జం న హోతి. పామోజ్జే అసతి పీతి న హోతి. పీతియా అసతి పస్సద్ధి న హోతి. పస్సద్ధియా అసతి దుక్ఖం హోతి. దుక్ఖినో చిత్తం న సమాధియతి. అసమాహితే చిత్తే ధమ్మా న పాతుభవన్తి. ధమ్మానం అపాతుభావా పమాదవిహారీ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పమాదవిహారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, అప్పమాదవిహారీ హోతి? చక్ఖున్ద్రియం సంవుతస్స, భిక్ఖవే, విహరతో చిత్తం న బ్యాసిఞ్చతి చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు, తస్స అబ్యాసిత్తచిత్తస్స పామోజ్జం జాయతి. పముదితస్స పీతి జాయతి. పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి. పస్సద్ధకాయో సుఖం విహరతి. సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. సమాహితే చిత్తే ధమ్మా పాతుభవన్తి. ధమ్మానం పాతుభావా అప్పమాదవిహారీ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి…పే… జివ్హిన్ద్రియం సంవుతస్స, భిక్ఖవే, విహరతో చిత్తం న బ్యాసిఞ్చతి…పే… అప్పమాదవిహారీ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. మనిన్ద్రియం సంవుతస్స, భిక్ఖవే, విహరతో చిత్తం న బ్యాసిఞ్చతి, మనోవిఞ్ఞేయ్యేసు ధమ్మేసు, తస్స అబ్యాసిత్తచిత్తస్స పామోజ్జం జాయతి. పముదితస్స పీతి జాయతి. పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి. పస్సద్ధకాయో సుఖం విహరతి. సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. సమాహితే చిత్తే ధమ్మా పాతుభవన్తి. ధమ్మానం పాతుభావా అప్పమాదవిహారీ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, అప్పమాదవిహారీ హోతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. సంవరసుత్తం

౯౮. ‘‘సంవరఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, అసంవరఞ్చ. తం సుణాథ. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, అసంవరో హోతి? సన్తి, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. పరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి…పే… సన్తి, భిక్ఖవే, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే… సన్తి, భిక్ఖవే, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. పరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, అసంవరో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, సంవరో హోతి? సన్తి, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా – ‘న పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. అపరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి …పే… సన్తి, భిక్ఖవే, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే… సన్తి, భిక్ఖవే, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, వేదితబ్బమేతం భిక్ఖునా – ‘న పరిహాయామి కుసలేహి ధమ్మేహి’. అపరిహానఞ్హేతం వుత్తం భగవతాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, సంవరో హోతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. సమాధిసుత్తం

౯౯. ‘‘సమాధిం, భిక్ఖవే, భావేథ. సమాహితో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతి. కిఞ్చ యథాభూతం పజానాతి? ‘చక్ఖు అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి; ‘రూపా అనిచ్చా’తి యథాభూతం పజానాతి; ‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి; ‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనిచ్చో’తి యథాభూతం పజానాతి. ‘యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘మనో అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. ధమ్మా… మనోవిఞ్ఞాణం… మనోసమ్ఫస్సో… ‘యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. సమాధిం, భిక్ఖవే, భావేథ. సమాహితో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పటిసల్లానసుత్తం

౧౦౦. ‘‘పటిసల్లానే [పటిసల్లానం (సీ. పీ. క.), పటిసల్లీనా (స్యా. కం.)], భిక్ఖవే, యోగమాపజ్జథ. పటిసల్లీనో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతి. కిఞ్చ యథాభూతం పజానాతి? ‘చక్ఖు అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి; ‘రూపా అనిచ్చా’తి యథాభూతం పజానాతి; ‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి; ‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనిచ్చో’తి యథాభూతం పజానాతి. ‘యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి అనిచ్చ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. పటిసల్లానే, భిక్ఖవే, యోగమాపజ్జథ. పటిసల్లీనో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యథాభూతం పజానాతీ’’తి. సత్తమం.

౮. పఠమనతుమ్హాకంసుత్తం

౧౦౧. ‘‘యం [యమ్పి (పీ. క.)], భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం? చక్ఖు, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. రూపా న తుమ్హాకం. తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. చక్ఖుసమ్ఫస్సో న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సో వో పహీనో హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. సోతం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. సద్దా న తుమ్హాకం. తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. సోతవిఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. సోతసమ్ఫస్సో న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సో వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. యమ్పిదం సోతసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. ఘానం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. గన్ధా న తుమ్హాకం. తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. ఘానవిఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. ఘానసమ్ఫస్సో న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సో వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. యమ్పిదం ఘానసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి.

జివ్హా న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సా వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. రసా న తుమ్హాకం. తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. జివ్హావిఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. జివ్హాసమ్ఫస్సో న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సో వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. యమ్పిదం జివ్హాసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి …పే….

మనో న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సో వో పహీనో హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. ధమ్మా న తుమ్హాకం. తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. మనోవిఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. మనోసమ్ఫస్సో న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సో వో పహీనో హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యం ఇమస్మిం జేతవనే తిణకట్ఠసాఖాపలాసం తం జనో హరేయ్య వా డహేయ్య వా యథాపచ్చయం వా కరేయ్య, అపి ను తుమ్హాకం ఏవమస్స – ‘అమ్హే జనో హరతి వా డహతి వా యథాపచ్చయం వా కరోతీ’’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తం కిస్స హేతు’’?

‘‘న హి నో ఏతం, భన్తే, అత్తా వా అత్తనియం వా’’తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖు న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. రూపా న తుమ్హాకం… చక్ఖువిఞ్ఞాణం… చక్ఖుసమ్ఫస్సో…పే… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. దుతియనతుమ్హాకంసుత్తం

౧౦౨. ‘‘యం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం? చక్ఖు, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. రూపా న తుమ్హాకం. తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. చక్ఖుసమ్ఫస్సో న తుమ్హాకం. తం పజహథ. సో వో పహీనో హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి…పే… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తమ్పి న తుమ్హాకం. తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. యమ్పి, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఉదకసుత్తం

౧౦౩. ‘‘ఉదకో [ఉద్దకో (సీ. పీ.)] సుదం, భిక్ఖవే, రామపుత్తో ఏవం వాచం భాసతి – ‘ఇదం జాతు వేదగూ, ఇదం జాతు సబ్బజీ [సబ్బజి (పీ.)], ఇదం జాతు అపలిఖతం గణ్డమూలం పలిఖణి’న్తి. తం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, ఉదకో రామపుత్తో అవేదగూయేవ సమానో ‘వేదగూస్మీ’తి భాసతి, అసబ్బజీయేవ సమానో ‘సబ్బజీస్మీ’తి భాసతి, అపలిఖతంయేవ గణ్డమూలం పలిఖతం మే ‘గణ్డమూల’న్తి భాసతి. ఇధ ఖో తం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఇదం జాతు వేదగూ, ఇదం జాతు సబ్బజీ, ఇదం జాతు అపలిఖతం గణ్డమూలం పలిఖణి’’’న్తి.