౪. చతుత్థగమనవగ్గో

౧. నవాతసుత్తం

౨౭౬. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా … సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా, ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం.

‘‘ఏవం పస్సం…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి. పఠమం.

౨౭౭-౩౦౦. (దుతియవగ్గే వియ చతువీసతి సుత్తాని పూరేతబ్బాని.) పఞ్చవీసతిమం.

౨౬. అదుక్ఖమసుఖీసుత్తం

౩౦౧. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే ’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా, ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’’’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం.

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి, సఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి, సఙ్ఖారేసుపి నిబ్బిన్దతి, విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. ఛబ్బీసతిమం.

తస్సుద్దానం –

పురిమగమనే అట్ఠారస వేయ్యాకరణా;

దుతియగమనే ఛబ్బీసం విత్థారేతబ్బాని.

తతియగమనే ఛబ్బీసం విత్థారేతబ్బాని;

చతుత్థగమనే ఛబ్బీసం విత్థారేతబ్బాని.

దిట్ఠిసంయుత్తం సమత్తం.