౩. దిట్ఠిసంయుత్తం

౧. సోతాపత్తివగ్గో

౧. వాతసుత్తం

౨౦౬. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి?

‘‘భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా భగవంపటిసరణా. సాధు వత, భన్తే, భగవన్తఞ్ఞేవ పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’తి. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘వేదనా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి… ‘‘సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం [యమిదం (అఞ్ఞత్థ)] దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స ఇమేసు చ [ఇమేసు ఛసు (సీ. స్యా. కం. పీ.) ఏవముపరిపి] ఠానేసు కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖసముదయేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖనిరోధేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియసావకో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. పఠమం.

౨. ఏతంమమసుత్తం

౨౦౭. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి … సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స ఇమేసు చ ఠానేసు కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి…పే… దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియసావకో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. దుతియం.

౩. సోఅత్తాసుత్తం

౨౦౮. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సో అత్తా, సో లోకో, సో పేచ్చ భవిస్సామి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సో అత్తా, సో లోకో, సో పేచ్చ భవిస్సామి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సో అత్తా, సో లోకో, సో పేచ్చ భవిస్సామి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం భన్తే’’…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సో అత్తా…పే… అవిపరిణామధమ్మో’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సో అత్తా…పే… అవిపరిణామధమ్మో’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సో అత్తా, సో లోకో, సో పేచ్చ భవిస్సామి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

౪. నోచమేసియాసుత్తం

౨౦౯. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీ’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీ’తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీ’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీ’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

౫. నత్థిదిన్నసుత్తం

౨౧౦. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం, నత్థి హుతం, నత్థి సుకతదుక్కటానం [సుక్కటదుక్కటానం (సీ. పీ.)] కమ్మానం ఫలం విపాకో; నత్థి అయం లోకో, నత్థి పరో లోకో, నత్థి మాతా, నత్థి పితా, నత్థి సత్తా ఓపపాతికా; నత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా [సమగ్గతా (క.)] సమ్మాపటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తి. చాతుమహాభూతికో [చాతుమ్మహాభూతికో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అయం పురిసో యదా కాలఙ్కరోతి పథవీ పథవీకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి, ఆపో ఆపోకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి, తేజో తేజోకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి, వాయో వాయోకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి. ఆకాసం ఇన్ద్రియాని సఙ్కమన్తి. ఆసన్దిపఞ్చమా పురిసా మతం ఆదాయ గచ్ఛన్తి. యావ ఆళాహనా పదాని పఞ్ఞాయన్తి. కాపోతకాని అట్ఠీని భవన్తి. భస్సన్తా ఆహుతియో. దత్తుపఞ్ఞత్తం యదిదం దానం [దత్తుపఞ్ఞత్తమిదం దానం నామ (సబ్బత్థ)]. తేసం తుచ్ఛం ముసా విలాపో యే కేచి అత్థికవాదం వదన్తి. బాలే చ పణ్డితే చ కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… యే కేచి అత్థికవాదం వదన్తి; బాలే చ పణ్డితే చ కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

౬. కరోతోసుత్తం

౨౧౧. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘కరోతో కారయతో ఛిన్దతో ఛేదాపయతో పచతో పాచాపయతో సోచతో సోచాపయతో కిలమతో కిలమాపయతో ఫన్దతో ఫన్దాపయతో పాణమతిపాతయతో అదిన్నం ఆదియతో సన్ధిం ఛిన్దతో నిల్లోపం హరతో ఏకాగారికం కరోతో పరిపన్థే తిట్ఠతో పరదారం గచ్ఛతో ముసా భణతో కరోతో న కరీయతి పాపం. ఖురపరియన్తేన చేపి చక్కేన యో ఇమిస్సా పథవియా పాణే ఏకమంసఖలం ఏకమంసపుఞ్జం కరేయ్య, నత్థి తతోనిదానం పాపం, నత్థి పాపస్స ఆగమో. దక్ఖిణం చేపి గఙ్గాయ తీరం గచ్ఛేయ్య; హనన్తో ఘాతేన్తో ఛిన్దన్తో ఛేదాపేన్తో పచన్తో పాచేన్తో, నత్థి తతోనిదానం పాపం, నత్థి పాపస్స ఆగమో. ఉత్తరం చేపి గఙ్గాయ తీరం గచ్ఛేయ్య; దదన్తో దాపేన్తో యజన్తో యజాపేన్తో, నత్థి తతోనిదానం పుఞ్ఞం, నత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో. దానేన దమేన సంయమేన సచ్చవజ్జేన నత్థి పుఞ్ఞం నత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో’’’తి. భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘కరోతో కారయతో…పే… నత్థి పుఞ్ఞం నత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘కరోతో కారయతో…పే… నత్థి పుఞ్ఞం నత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘కరోతో…పే… నత్థి పుఞ్ఞం నత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘కరోతో కారయతో …పే… నత్థి పుఞ్ఞం నత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘కరోతో కారయతో…పే… నత్థి పుఞ్ఞం నత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

౭. హేతుసుత్తం

౨౧౨. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి హేతు, నత్థి పచ్చయో సత్తానం సంకిలేసాయ. అహేతూ అప్పచ్చయా సత్తా సంకిలిస్సన్తి. నత్థి హేతు, నత్థి పచ్చయో సత్తానం విసుద్ధియా. అహేతూ అప్పచ్చయా సత్తా విసుజ్ఝన్తి. నత్థి బలం నత్థి వీరియం నత్థి పురిసథామో నత్థి పురిసపరక్కమో. సబ్బే సత్తా సబ్బే పాణా సబ్బే భూతా సబ్బే జీవా అవసా అబలా అవీరియా నియతిసఙ్గతిభావపరిణతా ఛస్వేవాభిజాతీసు సుఖదుక్ఖం పటిసంవేదేన్తీ’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి హేతు, నత్థి పచ్చయో…పే… సుఖదుక్ఖం పటిసంవేదేన్తీ’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి హేతు, నత్థి పచ్చయో…పే… సుఖదుక్ఖం పటిసంవేదేన్తీ’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి హేతు, నత్థి పచ్చయో…పే… సుఖదుక్ఖం పటిసంవేదేన్తీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి హేతు, నత్థి పచ్చయో…పే… సుఖదుక్ఖం పటిసంవేదేన్తీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి హేతు నత్థి పచ్చయో…పే… సుఖదుక్ఖం పటిసంవేదేన్తీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స ఇమేసు చ ఠానేసు కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి …పే… దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియసావకో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. సత్తమం.

౮. మహాదిట్ఠిసుత్తం

౨౧౩. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సత్తిమే కాయా అకటా, అకటవిధా, అనిమ్మితా, అనిమ్మాతా, వఞ్ఝా, కూటట్ఠా, ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా; తే న ఇఞ్జన్తి, న విపరిణమన్తి [న విపరిణామేన్తి (పీ. క.)], న అఞ్ఞమఞ్ఞం బ్యాబాధేన్తి; నాలం అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సుఖాయ వా దుక్ఖాయ వా సుఖదుక్ఖాయ వా. కతమే సత్త? పథవీకాయో, ఆపోకాయో, తేజోకాయో, వాయోకాయో, సుఖే, దుక్ఖే, జీవే సత్తమే. ఇమే సత్త [జీవే. సత్తిమే (బహూసు)] కాయా అకటా, అకటవిధా, అనిమ్మితా, అనిమ్మాతా, వఞ్ఝా, కూటట్ఠా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా; తే న ఇఞ్జన్తి, న విపరిణమన్తి, న అఞ్ఞమఞ్ఞం బ్యాబాధేన్తి; నాలం అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సుఖాయ వా దుక్ఖాయ వా సుఖదుక్ఖాయ వా. యోపి తిణ్హేన సత్థేన సీసం ఛిన్దతి, న సోపి కఞ్చి [న కోచి కఞ్చి (సీ. స్యా. కం.), న కోచి తం (పీ. క.)] జీవితా వోరోపేతి; సత్తన్నంత్వేవ కాయానమన్తరేన సత్థం వివరమనుపవిసతి [వివరమనుపతతి (కత్థచి) దీఘమజ్ఝిమేసుపి]. చుద్దస ఖో పనిమాని యోనిపముఖసతసహస్సాని సట్ఠి చ సతాని ఛ చ సతాని పఞ్చ చ కమ్మునో సతాని పఞ్చ చ కమ్మాని, తీణి చ కమ్మాని, కమ్మే చ అడ్ఢకమ్మే చ ద్వట్ఠిపటిపదా, ద్వట్ఠన్తరకప్పా, ఛళాభిజాతియో, అట్ఠపురిసభూమియో, ఏకూనపఞ్ఞాస ఆజీవకసతే, ఏకూనపఞ్ఞాస పరిబ్బాజకసతే, ఏకూనపఞ్ఞాస నాగవాససతే, వీసే ఇన్ద్రియసతే, తింసే నిరయసతే, ఛత్తింసరజోధాతుయో, సత్త సఞ్ఞీగబ్భా, సత్త అసఞ్ఞీగబ్భా, సత్త నిగణ్ఠిగబ్భా, సత్త దేవా, సత్త మానుసా, సత్త పేసాచా, సత్త సరా, సత్త పవుటా [సపుటా (క.), పవుధా (పీ.)], సత్త పపాతా, సత్త చ పపాతసతాని, సత్త సుపినా, సత్త సుపినసతాని, చుల్లాసీతి మహాకప్పినో [మహాకప్పునో (సీ. పీ.)] సతసహస్సాని, యాని బాలే చ పణ్డితే చ సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి. తత్థ నత్థి ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా అపరిపక్కం వా కమ్మం పరిపాచేస్సామి; పరిపక్కం వా కమ్మం ఫుస్స ఫుస్స బ్యన్తీకరిస్సామీతి హేవం నత్థి దోణమితే సుఖదుక్ఖే పరియన్తకతే సంసారే, నత్థి హాయనవడ్ఢనే, నత్థి ఉక్కంసావకంసే. సేయ్యథాపి నామ సుత్తగుళే ఖిత్తే నిబ్బేఠియమానమేవ పలేతి; ఏవమేవ బాలే చ పణ్డితే చ నిబ్బేఠియమానా సుఖదుక్ఖం పలేన్తీ’’’తి?

భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సత్తిమే కాయా అకటా, అకటవిధా…పే… సుఖదుక్ఖం పలేన్తీ’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సత్తిమే కాయా అకటా, అకటవిధా…పే… సుఖదుక్ఖం పలేన్తీ’’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సత్తిమే కాయా అకటా అకటవిధా…పే… సుఖదుక్ఖం పలేన్తీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సత్తిమే కాయా అకటా అకటవిధా…పే… నిబ్బేఠియమానా సుఖదుక్ఖం పలేన్తీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

౯. సస్సతదిట్ఠిసుత్తం

౨౧౪. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సస్సతో లోకో’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సస్సతో లోకో’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘సస్సతో లోకో’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సస్సతో లోకో’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా … సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సస్సతో లోకో’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘సస్సతో లోకో’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

౧౦. అసస్సతదిట్ఠిసుత్తం

౨౧౫. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అసస్సతో లోకో’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి…పే… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – అసస్సతో లోకోతి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అసస్సతో లోకో’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

౧౧. అన్తవాసుత్తం

౨౧౬. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అన్తవా లోకో’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. ఏకాదసమం.

౧౨. అనన్తవాసుత్తం

౨౧౭. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అనన్తవా లోకో’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. ద్వాదసమం.

౧౩. తంజీవంతంసరీరంసుత్తం

౨౧౮. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘తం జీవం తం సరీర’’’న్తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. తేరసమం.

౧౪. అఞ్ఞంజీవంఅఞ్ఞంసరీరంసుత్తం

౨౧౯. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’’’న్తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. చుద్దసమం.

౧౫. హోతితథాగతోసుత్తం

౨౨౦. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. పన్నరసమం.

౧౬. నహోతితథాగతోసుత్తం

౨౨౧. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. సోళసమం.

౧౭. హోతిచనచహోతితథాగతోసుత్తం

౨౨౨. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. సత్తరసమం.

౧౮. నేవహోతిననహోతితథాగతోసుత్తం

౨౨౩. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి…పే….

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స ఇమేసు చ ఠానేసు కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖసముదయేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖనిరోధేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియసావకో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. అట్ఠారసమం.

సోతాపత్తివగ్గో.

అట్ఠారసవేయ్యాకరణం నిట్ఠితం.

తస్సుద్దానం –

వాతం ఏతం మమ, సో అత్తా నో చ మే సియా;

నత్థి కరోతో హేతు చ, మహాదిట్ఠేన అట్ఠమం.

సస్సతో లోకో చ, అసస్సతో చ అన్తవా చ;

అనన్తవా చ తం జీవం తం సరీరన్తి;

అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి చ.

హోతి తథాగతో పరం మరణాతి;

న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి;

నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి.

౨. దుతియగమనవగ్గో

౧. వాతసుత్తం

౨౨౪. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా, ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి…పే… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా, ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. పఠమం.

౨౨౫-౨౪౦. (పురిమవగ్గే వియ అట్ఠారస వేయ్యాకరణాని విత్థారేతబ్బానీతి.) సత్తరసమం.

౧౮. నేవహోతిననహోతిసుత్తం

౨౪౧. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా … సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. అట్ఠారసమం.

౧౯. రూపీఅత్తాసుత్తం

౨౪౨. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘వేదనా…పే… ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి. ఏకూనవీసతిమం.

౨౦. అరూపీఅత్తాసుత్తం

౨౪౩. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అరూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? (పేయ్యాలో) వీసతిమం.

౨౧. రూపీచఅరూపీచఅత్తాసుత్తం

౨౪౪. సావత్థినిదానం. ‘‘రూపీ చ అరూపీ చ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. ఏకవీసతిమం.

౨౨. నేవరూపీనారూపీఅత్తాసుత్తం

౨౪౫. ‘‘నేవ రూపీ నారూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. బావీసతిమం.

౨౩. ఏకన్తసుఖీసుత్తం

౨౪౬. ‘‘ఏకన్తసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. తేవీసతిమం.

౨౪. ఏకన్తదుక్ఖీసుత్తం

౨౪౭. ‘‘ఏకన్తదుక్ఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. చతువీసతిమం.

౨౫. సుఖదుక్ఖీసుత్తం

౨౪౮. ‘‘సుఖదుక్ఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. పఞ్చవీసతిమం.

౨౬. అదుక్ఖమసుఖీసుత్తం

౨౪౯. ‘‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి. ఛబ్బీసతిమం.

దుతియపేయ్యాలో.

తస్సుద్దానం –

వాతం ఏతం మమ సో, అత్తా నో చ మే సియా;

నత్థి కరోతో హేతు చ, మహాదిట్ఠేన అట్ఠమం.

సస్సతో అసస్సతో చేవ, అన్తానన్తవా చ వుచ్చతి;

తం జీవం అఞ్ఞం జీవఞ్చ, తథాగతేన చత్తారో.

రూపీ అత్తా హోతి, అరూపీ చ అత్తా హోతి;

రూపీ చ అరూపీ చ అత్తా హోతి;

నేవ రూపీ నారూపీ అత్తా హోతి, ఏకన్తసుఖీ అత్తా హోతి.

ఏకన్తదుక్ఖీ అత్తా హోతి, సుఖదుక్ఖీ అత్తా హోతి;

అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణాతి;

ఇమే ఛబ్బీసతి సుత్తా, దుతియవారేన దేసితా.

౩. తతియగమనవగ్గో

౧. నవాతసుత్తం

౨౫౦. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – న వాతా వాయన్తి…పే… వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. తస్మిం సతి, తదుపాదాయ, ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. తస్మిం సతి, తదుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. పఠమం.

౨౫౧-౨౭౪. (దుతియవగ్గే వియ చతువీసతి సుత్తాని పూరేతబ్బాని.) పఞ్చవీసతిమం.

౨౬. అదుక్ఖమసుఖీసుత్తం

౨౭౫. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి …పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. తస్మిం సతి, తదుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి. ‘‘వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. తస్మిం సతి, తదుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి. ఛబ్బీసతిమం.

తతియపేయ్యాలో.

౪. చతుత్థగమనవగ్గో

౧. నవాతసుత్తం

౨౭౬. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా … సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా, ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం.

‘‘ఏవం పస్సం…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి. పఠమం.

౨౭౭-౩౦౦. (దుతియవగ్గే వియ చతువీసతి సుత్తాని పూరేతబ్బాని.) పఞ్చవీసతిమం.

౨౬. అదుక్ఖమసుఖీసుత్తం

౩౦౧. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే….

‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే ’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా, ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’’’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం.

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి, సఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి, సఙ్ఖారేసుపి నిబ్బిన్దతి, విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. ఛబ్బీసతిమం.

తస్సుద్దానం –

పురిమగమనే అట్ఠారస వేయ్యాకరణా;

దుతియగమనే ఛబ్బీసం విత్థారేతబ్బాని.

తతియగమనే ఛబ్బీసం విత్థారేతబ్బాని;

చతుత్థగమనే ఛబ్బీసం విత్థారేతబ్బాని.

దిట్ఠిసంయుత్తం సమత్తం.