౭. ఖేమకసుత్తం

౮౯. ఏకం సమయం సమ్బహులా థేరా భిక్ఖూ కోసమ్బియం విహరన్తి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఖేమకో బదరికారామే విహరతి ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితా ఆయస్మన్తం దాసకం ఆమన్తేసుం – ‘‘ఏహి త్వం, ఆవుసో దాసక, యేన ఖేమకో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఖేమకం భిక్ఖుం ఏవం వదేహి – ‘థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – కచ్చి తే, ఆవుసో, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి నో అభిక్కమన్తి, పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో అభిక్కమో’’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా దాసకో థేరానం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఖేమకో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఖేమకం ఏతదవోచ – ‘‘థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – ‘కచ్చి తే, ఆవుసో, ఖమనీయం…పే… నో అభిక్కమో’’’తి? ‘‘న మే, ఆవుసో, ఖమనీయం న యాపనీయం…పే… అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో పటిక్కమో’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా దాసకో యేన థేరా భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా థేరే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘ఖేమకో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఏవమాహ – ‘న మే, ఆవుసో, ఖమనీయం…పే… అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో పటిక్కమో’’’తి. ‘‘ఏహి త్వం, ఆవుసో దాసక, యేన ఖేమకో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఖేమకం భిక్ఖుం ఏవం వదేహి – ‘థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో, వేదనుపాదానక్ఖన్ధో, సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమేసు ఆయస్మా ఖేమకో పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సతీ’’’తి?

‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా దాసకో థేరానం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఖేమకో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా…పే… థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – ‘‘పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమేసు ఆయస్మా ఖేమకో పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సతీ’’తి? ‘‘పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమేసు ఖ్వాహం, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు న కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సామీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా దాసకో యేన థేరా భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా థేరే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘ఖేమకో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఏవమాహ – ‘పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమేసు ఖ్వాహం, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు న కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సామీ’’’తి. ‘‘ఏహి త్వం, ఆవుసో దాసక, యేన ఖేమకో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఖేమకం భిక్ఖుం ఏవం వదేహి – ‘థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. నో చే కిరాయస్మా ఖేమకో ఇమేసు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సతి. తేనహాయస్మా ఖేమకో అరహం ఖీణాసవో’’’తి.

‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా దాసకో థేరానం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఖేమకో…పే… థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – ‘‘పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో; నో చే కిరాయస్మా ఖేమకో ఇమేసు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సతి, తేనహాయస్మా ఖేమకో అరహం ఖీణాసవో’’తి. ‘‘పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమేసు ఖ్వాహం, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు న కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సామి, న చమ్హి అరహం ఖీణాసవో; అపి చ మే, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ‘అస్మీ’తి అధిగతం, ‘అయమహమస్మీ’తి న చ సమనుపస్సామీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా దాసకో యేన థేరా భిక్ఖూ…పే… థేరే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘ఖేమకో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఏవమాహ – పఞ్చిమే, ఆవుసో, ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమేసు ఖ్వాహం, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు న కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సామి, న చమ్హి అరహం ఖీణాసవో; అపి చ మే, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ‘అస్మీ’తి అధిగతం, ‘అయమహమస్మీ’తి న చ సమనుపస్సామీ’’తి.

‘‘ఏహి త్వం, ఆవుసో దాసక, యేన ఖేమకో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఖేమకం భిక్ఖుం ఏవం వదేహి – ‘థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – యమేతం, ఆవుసో ఖేమక, అస్మీతి వదేసి, కిమేతం అస్మీతి వదేసి? రూపం అస్మీతి వదేసి, అఞ్ఞత్ర రూపా అస్మీతి వదేసి, వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అస్మీతి వదేసి, అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞాణా అస్మీతి వదేసి. యమేతం, ఆవుసో ఖేమక, అస్మీతి వదేసి. కిమేతం అస్మీతి వదేసీ’’’తి?

‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా దాసకో థేరానం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఖేమకో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఖేమకం ఏతదవోచ – థేరా తం, ఆవుసో ఖేమక, ఏవమాహంసు – ‘‘యమేతం, ఆవుసో ఖేమక, ‘అస్మీ’తి వదేసి, కిమేతం ‘అస్మీ’తి వదేసి? రూపం ‘అస్మీ’తి వదేసి అఞ్ఞత్ర రూపా ‘అస్మీ’తి వదేసి? వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం ‘అస్మీ’తి వదేసి అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞాణా ‘అస్మీ’తి వదేసి? యమేతం, ఆవుసో ఖేమక, ‘అస్మీ’తి వదేసి, కిమేతం ‘అస్మీ’తి వదేసి’’తి? ‘‘అలం, ఆవుసో దాసక, కిం ఇమాయ సన్ధావనికాయ! ఆహరావుసో, దణ్డం; అహమేవ యేన థేరా భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఖేమకో దణ్డమోలుబ్భ యేన థేరా భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా థేరేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం ఖేమకం థేరా భిక్ఖూ ఏతదవోచుం – ‘‘యమేతం, ఆవుసో ఖేమక, ‘అస్మీ’తి వదేసి, కిమేతం ‘అస్మీ’తి వదేసి? రూపం ‘అస్మీ’తి వదేసి, అఞ్ఞత్ర రూపా ‘అస్మీ’తి వదేసి? వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం ‘అస్మీ’తి వదేసి, అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞాణా ‘అస్మీ’తి వదేసి? యమేతం, ఆవుసో ఖేమక, ‘అస్మీ’తి వదేసి, కిమేతం ‘అస్మీ’తి వదేసీ’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం, ఆవుసో, రూపం ‘అస్మీ’తి వదామి; నపి అఞ్ఞత్ర రూపా ‘అస్మీ’తి వదామి. న వేదనం… న సఞ్ఞం… న సఙ్ఖారే… న విఞ్ఞాణం ‘అస్మీ’తి వదామి; నపి అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞాణా ‘అస్మీ’తి వదామి. అపి చ మే, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ‘అస్మీ’తి అధిగతం ‘అయమహమస్మీ’తి న చ సమనుపస్సామి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, ఉప్పలస్స వా పదుమస్స వా పుణ్డరీకస్స వా గన్ధో. యో ను ఖో ఏవం వదేయ్య – ‘పత్తస్స గన్ధో’తి వా ‘వణ్ణస్స [వణ్డస్స (కత్థచి)] గన్ధో’తి వా ‘కిఞ్జక్ఖస్స గన్ధో’తి వా సమ్మా ను ఖో సో వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘యథా కథం, పనావుసో, సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్యా’’తి? ‘‘‘పుప్ఫస్స గన్ధో’తి ఖో, ఆవుసో, సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్యా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖ్వాహం, ఆవుసో, న రూపం ‘అస్మీ’తి వదామి, నపి అఞ్ఞత్ర రూపా ‘అస్మీ’తి వదామి. న వేదనం… న సఞ్ఞం… న సఙ్ఖారే… న విఞ్ఞాణం ‘అస్మీ’తి వదామి, నపి అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞాణా ‘అస్మీ’తి వదామి. అపి చ మే, ఆవుసో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ‘అస్మీ’తి అధిగతం ‘అయమహమస్మీ’తి న చ సమనుపస్సామి’’.

‘‘కిఞ్చాపి, ఆవుసో, అరియసావకస్స పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని పహీనాని భవన్తి, అథ ఖ్వస్స హోతి – ‘యో చ పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు అనుసహగతో అస్మీతి మానో, అస్మీతి ఛన్దో, అస్మీతి అనుసయో అసమూహతో. సో అపరేన సమయేన పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సీ విహరతి – ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి. తస్సిమేసు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సినో విహరతో యోపిస్స హోతి పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు అనుసహగతో ‘అస్మీ’తి, మానో ‘అస్మీ’తి, ఛన్దో ‘అస్మీ’తి అనుసయో అసమూహతో, సోపి సముగ్ఘాతం గచ్ఛతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, వత్థం సంకిలిట్ఠం మలగ్గహితం. తమేనం సామికా రజకస్స అనుపదజ్జుం. తమేనం రజకో ఊసే వా ఖారే వా గోమయే వా సమ్మద్దిత్వా అచ్ఛే ఉదకే విక్ఖాలేతి. కిఞ్చాపి తం హోతి వత్థం పరిసుద్ధం పరియోదాతం, అథ ఖ్వస్స హోతి యేవ అనుసహగతో ఊసగన్ధో వా ఖారగన్ధో వా గోమయగన్ధో వా అసమూహతో. తమేనం రజకో సామికానం దేతి. తమేనం సామికా గన్ధపరిభావితే కరణ్డకే నిక్ఖిపన్తి. యోపిస్స హోతి అనుసహగతో ఊసగన్ధో వా ఖారగన్ధో వా గోమయగన్ధో వా అసమూహతో, సోపి సముగ్ఘాతం గచ్ఛతి. ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, కిఞ్చాపి అరియసావకస్స పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని పహీనాని భవన్తి, అథ ఖ్వస్స హోతి యేవ పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు అనుసహగతో ‘అస్మీ’తి, మానో ‘అస్మీ’తి, ఛన్దో ‘అస్మీ’తి అనుసయో అసమూహతో. సో అపరేన సమయేన పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సీ విహరతి. ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి. తస్స ఇమేసు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సినో విహరతో యోపిస్స హోతి పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు అనుసహగతో ‘అస్మీ’తి, మానో ‘అస్మీ’తి, ఛన్దో ‘అస్మీ’తి అనుసయో అసమూహతో, సోపి సముగ్ఘాతం గచ్ఛతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, థేరా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఖేమకం ఏతదవోచుం – ‘‘న ఖో [న ఖో పన (క.)] మయం ఆయస్మన్తం ఖేమకం విహేసాపేఖా పుచ్ఛిమ్హ, అపి చాయస్మా ఖేమకో పహోసి తస్స భగవతో సాసనం విత్థారేన ఆచిక్ఖితుం దేసేతుం పఞ్ఞాపేతుం పట్ఠపేతుం వివరితుం విభజితుం ఉత్తానీకాతుం. తయిదం ఆయస్మతా ఖేమకేన తస్స భగవతో సాసనం విత్థారేన ఆచిక్ఖితం దేసితం పఞ్ఞాపితం పట్ఠపితం వివరితం విభజితం ఉత్తానీకత’’న్తి.

ఇదమవోచ ఆయస్మా ఖేమకో. అత్తమనా థేరా భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఖేమకస్స భాసితం అభినన్దుం. ఇమస్మిఞ్చ పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే సట్ఠిమత్తానం థేరానం భిక్ఖూనం అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తాని విముచ్చింసు, ఆయస్మతో ఖేమకస్స చాతి. సత్తమం.