౫. వక్కలిసుత్తం

౮౭. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా వక్కలి కుమ్భకారనివేసనే విహరతి ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో ఆయస్మా వక్కలి ఉపట్ఠాకే ఆమన్తేసి – ‘‘ఏథ తుమ్హే, ఆవుసో, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమథ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దథ – ‘వక్కలి, భన్తే, భిక్ఖు ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో, సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేథ – ‘సాధు కిర, భన్తే, భగవా యేన వక్కలి భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమతు; అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో వక్కలిస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘వక్కలి, భన్తే, భిక్ఖు ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో, సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి; ఏవఞ్చ పన వదేతి – ‘సాధు కిర, భన్తే, భగవా యేన వక్కలి భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమతు; అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేనాయస్మా వక్కలి తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా వక్కలి భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన మఞ్చకే సమధోసి [సమఞ్చోసి (సీ.), సమఞ్చోపి (స్యా. కం.) సం + ధూ + ఈ = సమధోసి]. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం వక్కలిం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, వక్కలి, మా త్వం మఞ్చకే సమధోసి. సన్తిమాని ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని; తత్థాహం నిసీదిస్సామీ’’తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం వక్కలిం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, వక్కలి, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి, నో అభిక్కమన్తి; పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో అభిక్కమో’’తి? ‘‘న మే, భన్తే, ఖమనీయం, న యాపనీయం; బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో’’తి. ‘‘కచ్చి తే, వక్కలి, న కిఞ్చి కుక్కుచ్చం, న కోచి విప్పటిసారో’’తి? ‘‘తగ్ఘ మే, భన్తే, అనప్పకం కుక్కుచ్చం, అనప్పకో విప్పటిసారో’’తి. ‘‘కచ్చి పన తం, వక్కలి, అత్తా సీలతో న ఉపవదతీ’’తి? ‘‘న ఖో మం, భన్తే, అత్తా సీలతో ఉపవదతీ’’తి. ‘‘నో చే కిర తం, వక్కలి, అత్తా సీలతో ఉపవదతి; అథ కిఞ్చ తే కుక్కుచ్చం కో చ విప్పటిసారో’’తి? ‘‘చిరపటికాహం, భన్తే, భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుకామో, నత్థి చ మే కాయస్మిం తావతికా బలమత్తా, యావతాహం [యాహం (సీ.), యాయాహం (పీ.)] భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమేయ్య’’న్తి.

‘‘అలం, వక్కలి, కిం తే ఇమినా పూతికాయేన దిట్ఠేన? యో ఖో, వక్కలి, ధమ్మం పస్సతి సో మం పస్సతి; యో మం పస్సతి సో ధమ్మం పస్సతి. ధమ్మఞ్హి, వక్కలి, పస్సన్తో మం పస్సతి; మం పస్సన్తో ధమ్మం పస్సతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వక్కలి, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… ఏసో మే అత్తాతి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తస్మాతిహ…పే… ఏవం పస్సం…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం వక్కలిం ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన గిజ్ఝకూటో పబ్బతో తేన పక్కామి. అథ ఖో ఆయస్మా వక్కలి అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఉపట్ఠాకే ఆమన్తేసి – ‘‘ఏథ మం, ఆవుసో, మఞ్చకం ఆరోపేత్వా యేన ఇసిగిలిపస్సం కాళసిలా తేనుపసఙ్కమథ. కథఞ్హి నామ మాదిసో అన్తరఘరే కాలం కత్తబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో వక్కలిస్స పటిస్సుత్వా ఆయస్మన్తం వక్కలిం మఞ్చకం ఆరోపేత్వా యేన ఇసిగిలిపస్సం కాళసిలా తేనుపసఙ్కమింసు. అథ ఖో భగవా తఞ్చ రత్తిం తఞ్చ దివావసేసం గిజ్ఝకూటే పబ్బతే విహాసి. అథ ఖో ద్వే దేవతాయో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం గిజ్ఝకూటం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు…పే… ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో ఏకా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘వక్కలి, భన్తే, భిక్ఖు విమోక్ఖాయ చేతేతీ’’తి. అపరా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సో హి నూన, భన్తే, సువిముత్తో విముచ్చిస్సతీ’’తి. ఇదమవోచుం తా దేవతాయో. ఇదం వత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయింసు.

అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఏథ తుమ్హే, భిక్ఖవే, యేన వక్కలి భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమథ; ఉపసఙ్కమిత్వా వక్కలిం భిక్ఖుం ఏవం వదేథ –

‘‘‘సుణావుసో త్వం, వక్కలి, భగవతో వచనం ద్విన్నఞ్చ దేవతానం. ఇమం, ఆవుసో, రత్తిం ద్వే దేవతాయో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం గిజ్ఝకూటం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, ఆవుసో, ఏకా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – వక్కలి, భన్తే, భిక్ఖు విమోక్ఖాయ చేతేతీతి. అపరా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – సో హి నూన, భన్తే, సువిముత్తో విముచ్చిస్సతీతి. భగవా చ తం, ఆవుసో వక్కలి, ఏవమాహ – మా భాయి, వక్కలి; మా భాయి, వక్కలి! అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా కాలకిరియా’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా వక్కలి తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం వక్కలిం ఏతదవోచుం – ‘‘సుణావుసో వక్కలి, భగవతో వచనం ద్విన్నఞ్చ దేవతాన’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా వక్కలి ఉపట్ఠాకే ఆమన్తేసి – ‘‘ఏథ మం, ఆవుసో, మఞ్చకా ఓరోపేథ. కథఞ్హి నామ మాదిసో ఉచ్చే ఆసనే నిసీదిత్వా తస్స భగవతో సాసనం సోతబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి! ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో వక్కలిస్స పటిస్సుత్వా ఆయస్మన్తం వక్కలిం మఞ్చకా ఓరోపేసుం. ‘‘ఇమం, ఆవుసో, రత్తిం ద్వే దేవతాయో అభిక్కన్తాయ రత్తియా…పే… ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, ఆవుసో, ఏకా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘వక్కలి, భన్తే, భిక్ఖు విమోక్ఖాయ చేతేతీ’తి. అపరా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘సో హి నూన, భన్తే, సువిముత్తో విముచ్చిస్సతీ’తి. భగవా చ తం, ఆవుసో వక్కలి, ఏవమాహ – ‘మా భాయి, వక్కలి; మా భాయి, వక్కలి! అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా కాలకిరియా’’’తి. ‘‘తేన హావుసో, మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దథ – ‘వక్కలి, భన్తే, భిక్ఖు ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేథ – ‘రూపం అనిచ్చం. తాహం, భన్తే, న కఙ్ఖామి. యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి న విచికిచ్ఛామి. యదనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, నత్థి మే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వాతి న విచికిచ్ఛామి. వేదనా అనిచ్చా. తాహం, భన్తే, న కఙ్ఖామి. యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి న విచికిచ్ఛామి. యదనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, నత్థి మే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వాతి న విచికిచ్ఛామి. సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా అనిచ్చా. తాహం, భన్తే, న కఙ్ఖామి. యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి న విచికిచ్ఛామి. యదనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, నత్థి మే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వాతి న విచికిచ్ఛామి. విఞ్ఞాణం అనిచ్చం. తాహం, భన్తే, న కఙ్ఖామి. యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి న విచికిచ్ఛామి. యదనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, నత్థి మే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వాతి న విచికిచ్ఛామీ’’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో వక్కలిస్స పటిస్సుత్వా పక్కమింసు. అథ ఖో ఆయస్మా వక్కలి అచిరపక్కన్తేసు తేసు భిక్ఖూసు సత్థం ఆహరేసి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘వక్కలి, భన్తే, భిక్ఖు ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో; సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి; ఏవఞ్చ వదేతి – ‘రూపం అనిచ్చం. తాహం, భన్తే, న కఙ్ఖామి. యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి న విచికిచ్ఛామి. యదనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, నత్థి మే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వాతి న విచికిచ్ఛామి. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా … విఞ్ఞాణం అనిచ్చం. తాహం, భన్తే, న కఙ్ఖామి. యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి న విచికిచ్ఛామి. యదనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, నత్థి మే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమం వాతి న విచికిచ్ఛామీ’’’తి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆయామ, భిక్ఖవే, యేన ఇసిగిలిపస్సం కాళసిలా తేనుపసఙ్కమిస్సామ; యత్థ వక్కలినా కులపుత్తేన సత్థమాహరిత’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. అథ ఖో భగవా సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం యేన ఇసిగిలిపస్సం కాళసిలా తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో భగవా ఆయస్మన్తం వక్కలిం దూరతోవ మఞ్చకే వివత్తక్ఖన్ధం సేమానం.

తేన ఖో పన సమయేన ధూమాయితత్తం తిమిరాయితత్తం గచ్ఛతేవ పురిమం దిసం, గచ్ఛతి పచ్ఛిమం దిసం, గచ్ఛతి ఉత్తరం దిసం, గచ్ఛతి దక్ఖిణం దిసం, గచ్ఛతి ఉద్ధం దిసం, గచ్ఛతి అధో దిసం, గచ్ఛతి అనుదిసం. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏతం ధూమాయితత్తం తిమిరాయితత్తం గచ్ఛతేవ పురిమం దిసం…పే… గచ్ఛతి అనుదిస’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏసో ఖో, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా వక్కలిస్స కులపుత్తస్స విఞ్ఞాణం సమన్వేసతి [సమన్నేసతి (క. సీ. పీ.)] – ‘కత్థ వక్కలిస్స కులపుత్తస్స విఞ్ఞాణం పతిట్ఠిత’న్తి? అప్పతిట్ఠితేన చ, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణేన వక్కలి కులపుత్తో పరినిబ్బుతో’’తి. పఞ్చమం.