౨. తిస్ససుత్తం

౮౪. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా తిస్సో భగవతో పితుచ్ఛాపుత్తో సమ్బహులానం భిక్ఖూనం ఏవమారోచేతి – ‘‘అపి మే, ఆవుసో, మధురకజాతో వియ కాయో; దిసాపి మే న పక్ఖాయన్తి; ధమ్మాపి మం న పటిభన్తి; థినమిద్ధఞ్చ [థీనమిద్ధఞ్చ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మే చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి; అనభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరామి; హోతి చ మే ధమ్మేసు విచికిచ్ఛా’’తి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, తిస్సో భగవతో పితుచ్ఛాపుత్తో సమ్బహులానం భిక్ఖూనం ఏవమారోచేతి – ‘అపి మే, ఆవుసో, మధురకజాతో వియ కాయో; దిసాపి మే న పక్ఖాయన్తి; ధమ్మాపి మం న పటిభన్తి; థినమిద్ధఞ్చ మే చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి; అనభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరామి; హోతి చ మే ధమ్మేసు విచికిచ్ఛా’’’తి.

అథ ఖో భగవా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, భిక్ఖు, మమ వచనేన తిస్సం భిక్ఖుం ఆమన్తేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా తిస్సో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం తిస్సం ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా తం, ఆవుసో తిస్స, ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా తిస్సో తస్స భిక్ఖునో పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం తిస్సం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చం కిర త్వం, తిస్స, సమ్బహులానం భిక్ఖూనం ఏవమారోచేసి – ‘అపి మే, ఆవుసో, మధురకజాతో వియ కాయో…పే… హోతి చ మే ధమ్మేసు విచికిచ్ఛా’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, తిస్స, రూపే అవిగతరాగస్స అవిగతచ్ఛన్దస్స అవిగతపేమస్స అవిగతపిపాసస్స అవిగతపరిళాహస్స అవిగతతణ్హస్స, తస్స రూపస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘సాధు సాధు, తిస్స! ఏవఞ్హేతం, తిస్స, హోతి. యథా తం రూపే అవిగతరాగస్స… వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు అవిగతరాగస్స…పే… తేసం సఙ్ఖారానం విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘సాధు సాధు, తిస్స! ఏవఞ్హేతం, తిస్స, హోతి. యథా తం విఞ్ఞాణే అవిగతరాగస్స అవిగతచ్ఛన్దస్స అవిగతపేమస్స అవిగతపిపాసస్స అవిగతపరిళాహస్స అవిగతతణ్హస్స, తస్స విఞ్ఞాణస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘సాధు సాధు, తిస్స! ఏవఞ్హేతం, తిస్స, హోతి. యథా తం విఞ్ఞాణే అవిగతరాగస్స. తం కిం మఞ్ఞసి, తిస్స, రూపే విగతరాగస్స విగతచ్ఛన్దస్స విగతపేమస్స విగతపిపాసస్స విగతపరిళాహస్స విగతతణ్హస్స, తస్స రూపస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘సాధు సాధు, తిస్స! ఏవఞ్హేతం, తిస్స, హోతి. యథా తం రూపే విగతరాగస్స… వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు విగతరాగస్స… విఞ్ఞాణే విగతరాగస్స విగతచ్ఛన్దస్స విగతపేమస్స విగతపిపాసస్స విగతపరిళాహస్స విగతతణ్హస్స తస్స విఞ్ఞాణస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘సాధు సాధు, తిస్స! ఏవఞ్హేతం, తిస్స, హోతి. యథా తం విఞ్ఞాణే విగతరాగస్స. తం కిం మఞ్ఞసి, తిస్స, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా … సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. తస్మాతిహ…పే… ఏవం పస్సం…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, తిస్స, ద్వే పురిసా – ఏకో పురిసో అమగ్గకుసలో, ఏకో పురిసో మగ్గకుసలో. తమేనం సో అమగ్గకుసలో పురిసో అముం మగ్గకుసలం పురిసం మగ్గం పుచ్ఛేయ్య. సో ఏవం వదేయ్య – ‘ఏహి, భో పురిస, అయం మగ్గో. తేన ముహుత్తం గచ్ఛ. తేన ముహుత్తం గన్త్వా దక్ఖిస్ససి ద్వేధాపథం, తత్థ వామం ముఞ్చిత్వా దక్ఖిణం గణ్హాహి. తేన ముహుత్తం గచ్ఛ. తేన ముహుత్తం గన్త్వా దక్ఖిస్ససి తిబ్బం వనసణ్డం. తేన ముహుత్తం గచ్ఛ. తేన ముహుత్తం గన్త్వా దక్ఖిస్ససి మహన్తం నిన్నం పల్లలం. తేన ముహుత్తం గచ్ఛ. తేన ముహుత్తం గన్త్వా దక్ఖిస్ససి సోబ్భం పపాతం. తేన ముహుత్తం గచ్ఛ. తేన ముహుత్తం గన్త్వా దక్ఖిస్ససి సమం భూమిభాగం రమణీయ’’’న్తి.

‘‘ఉపమా ఖో మ్యాయం, తిస్స, కతా అత్థస్స విఞ్ఞాపనాయ. అయం చేవేత్థ అత్థో – ‘పురిసో అమగ్గకుసలో’తి ఖో, తిస్స, పుథుజ్జనస్సేతం అధివచనం. ‘పురిసో మగ్గకుసలో’తి ఖో, తిస్స, తథాగతస్సేతం అధివచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. ‘ద్వేధాపథో’తి ఖో, తిస్స, విచికిచ్ఛాయేతం అధివచనం. ‘వామో మగ్గో’తి ఖో, తిస్స, అట్ఠఙ్గికస్సేతం మిచ్ఛామగ్గస్స అధివచనం, సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠియా…పే… మిచ్ఛాసమాధిస్స. ‘దక్ఖిణో మగ్గో’తి ఖో, తిస్స, అరియస్సేతం అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స అధివచనం, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠియా…పే… సమ్మాసమాధిస్స. ‘తిబ్బో వనసణ్డో’తి ఖో, తిస్స, అవిజ్జాయేతం అధివచనం. ‘మహన్తం నిన్నం పల్లల’న్తి ఖో, తిస్స, కామానమేతం అధివచనం. ‘సోబ్భో పపాతో’తి ఖో, తిస్స, కోధూపాయాసస్సేతం అధివచనం. ‘సమో భూమిభాగో రమణీయో’తి ఖో, తిస్స, నిబ్బానస్సేతం అధివచనం. అభిరమ, తిస్స, అభిరమ, తిస్స! అహమోవాదేన అహమనుగ్గహేన అహమనుసాసనియా’’తి [అహమామిసధమ్మానుగ్గహేన మమోవాదేన మమానుసాసనియాతి (క.)].

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా తిస్సో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి. దుతియం.