౭. ఖజ్జనీయసుత్తం

౭౯. సావత్థినిదానం. ‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరమానా అనుస్సరన్తి సబ్బేతే పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే అనుస్సరన్తి ఏతేసం వా అఞ్ఞతరం. కతమే పఞ్చ? ‘ఏవంరూపో అహోసిం అతీతమద్ధాన’న్తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, అనుస్సరమానో రూపంయేవ అనుస్సరతి. ‘ఏవంవేదనో అహోసిం అతీతమద్ధాన’న్తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, అనుస్సరమానో వేదనంయేవ అనుస్సరతి. ‘ఏవంసఞ్ఞో అహోసిం అతీతమద్ధాన’న్తి… ‘ఏవంసఙ్ఖారో అహోసిం అతీతమద్ధాన’న్తి… ‘ఏవంవిఞ్ఞాణో అహోసిం అతీతమద్ధాన’న్తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, అనుస్సరమానో విఞ్ఞాణమేవ అనుస్సరతి’’.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, రూపం వదేథ? రుప్పతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘రూప’న్తి వుచ్చతి. కేన రుప్పతి? సీతేనపి రుప్పతి, ఉణ్హేనపి రుప్పతి, జిఘచ్ఛాయపి రుప్పతి, పిపాసాయపి రుప్పతి, డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సేనపి [… సిరింసపసమ్ఫస్సేనపి (సీ. పీ.)] రుప్పతి. రుప్పతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘రూప’న్తి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, వేదనం వదేథ? వేదయతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘వేదనా’తి వుచ్చతి. కిఞ్చ వేదయతి? సుఖమ్పి వేదయతి, దుక్ఖమ్పి వేదయతి, అదుక్ఖమసుఖమ్పి వేదయతి. వేదయతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘వేదనా’తి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, సఞ్ఞం వదేథ? సఞ్జానాతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘సఞ్ఞా’తి వుచ్చతి. కిఞ్చ సఞ్జానాతి? నీలమ్పి సఞ్జానాతి, పీతకమ్పి సఞ్జానాతి, లోహితకమ్పి సఞ్జానాతి, ఓదాతమ్పి సఞ్జానాతి. సఞ్జానాతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘సఞ్ఞా’తి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారే వదేథ? సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘సఙ్ఖారా’తి వుచ్చతి. కిఞ్చ సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తి? రూపం రూపత్తాయ [రూపత్థాయ (క.)] సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తి, వేదనం వేదనత్తాయ సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తి, సఞ్ఞం సఞ్ఞత్తాయ సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తి, సఙ్ఖారే సఙ్ఖారత్తాయ సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తి, విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణత్తాయ సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తి. సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘సఙ్ఖారా’తి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం వదేథ? విజానాతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘విఞ్ఞాణ’న్తి వుచ్చతి. కిఞ్చ విజానాతి? అమ్బిలమ్పి విజానాతి, తిత్తకమ్పి విజానాతి, కటుకమ్పి విజానాతి, మధురమ్పి విజానాతి, ఖారికమ్పి విజానాతి, అఖారికమ్పి విజానాతి, లోణికమ్పి విజానాతి, అలోణికమ్పి విజానాతి. విజానాతీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా ‘విఞ్ఞాణ’న్తి వుచ్చతి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘అహం ఖో ఏతరహి రూపేన ఖజ్జామి. అతీతమ్పాహం అద్ధానం ఏవమేవ రూపేన ఖజ్జిం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నేన రూపేన ఖజ్జామి. అహఞ్చేవ ఖో పన అనాగతం రూపం అభినన్దేయ్యం, అనాగతమ్పాహం అద్ధానం ఏవమేవ రూపేన ఖజ్జేయ్యం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నేన రూపేన ఖజ్జామీ’తి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అతీతస్మిం రూపస్మిం అనపేక్ఖో హోతి; అనాగతం రూపం నాభినన్దతి; పచ్చుప్పన్నస్స రూపస్స నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి.

‘‘‘అహం ఖో ఏతరహి వేదనాయ ఖజ్జామి. అతీతమ్పాహం అద్ధానం ఏవమేవ వేదనాయ ఖజ్జిం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నాయ వేదనాయ ఖజ్జామి. అహఞ్చేవ ఖో పన అనాగతం వేదనం అభినన్దేయ్యం; అనాగతమ్పాహం అద్ధానం ఏవమేవ వేదనాయ ఖజ్జేయ్యం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నాయ వేదనాయ ఖజ్జామీ’తి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అతీతాయ వేదనాయ అనపేక్ఖో హోతి; అనాగతం వేదనం నాభినన్దతి; పచ్చుప్పన్నాయ వేదనాయ నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి.

‘‘‘అహం ఖో ఏతరహి సఞ్ఞాయ ఖజ్జామి…పే… అహం ఖో ఏతరహి సఙ్ఖారేహి ఖజ్జామి. అతీతమ్పాహం అద్ధానం ఏవమేవ సఙ్ఖారేహి ఖజ్జిం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నేహి సఙ్ఖారేహి ఖజ్జామీతి. అహఞ్చేవ ఖో పన అనాగతే సఙ్ఖారే అభినన్దేయ్యం; అనాగతమ్పాహం అద్ధానం ఏవమేవ సఙ్ఖారేహి ఖజ్జేయ్యం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నేహి సఙ్ఖారేహి ఖజ్జామీ’తి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అతీతేసు సఙ్ఖారేసు అనపేక్ఖో హోతి; అనాగతే సఙ్ఖారే నాభినన్దతి; పచ్చుప్పన్నానం సఙ్ఖారానం నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి.

‘‘‘అహం ఖో ఏతరహి విఞ్ఞాణేన ఖజ్జామి. అతీతమ్పి అద్ధానం ఏవమేవ విఞ్ఞాణేన ఖజ్జిం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నేన విఞ్ఞాణేన ఖజ్జామి. అహఞ్చేవ ఖో పన అనాగతం విఞ్ఞాణం అభినన్దేయ్యం; అనాగతమ్పాహం అద్ధానం ఏవమేవ విఞ్ఞాణేన ఖజ్జేయ్యం, సేయ్యథాపి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నేన విఞ్ఞాణేన ఖజ్జామీ’తి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ అతీతస్మిం విఞ్ఞాణస్మిం అనపేక్ఖో హోతి; అనాగతం విఞ్ఞాణం నాభినన్దతి; పచ్చుప్పన్నస్స విఞ్ఞాణస్స నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా … సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం…పే… యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం’’.

‘‘అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియసావకో అపచినాతి, నో ఆచినాతి; పజహతి [నో (సీ.)], న ఉపాదియతి; విసినేతి [నో (సీ.)], న ఉస్సినేతి; విధూపేతి [నో (సీ.)], న సన్ధూపేతి. కిఞ్చ అపచినాతి, నో ఆచినాతి? రూపం అపచినాతి, నో ఆచినాతి; వేదనం … సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అపచినాతి, నో ఆచినాతి. కిఞ్చ పజహతి, న ఉపాదియతి? రూపం పజహతి, న ఉపాదియతి; వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం పజహతి, న ఉపాదియతి. కిఞ్చ విసినేతి, న ఉస్సినేతి? రూపం విసినేతి, న ఉస్సినేతి; వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం విసినేతి, న ఉస్సినేతి. కిఞ్చ విధూపేతి, న సన్ధూపేతి? రూపం విధూపేతి, న సన్ధూపేతి; వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం విధూపేతి, న సన్ధూపేతి.

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి… సఞ్ఞాయపి… సఙ్ఖారేసుపి… విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి.

‘‘అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు నేవాచినాతి న అపచినాతి, అపచినిత్వా ఠితో నేవ పజహతి న ఉపాదియతి, పజహిత్వా ఠితో నేవ విసినేతి న ఉస్సినేతి, విసినేత్వా ఠితో నేవ విధూపేతి న సన్ధూపేతి. విధూపేత్వా ఠితో కిఞ్చ నేవాచినాతి న అపచినాతి? అపచినిత్వా ఠితో రూపం నేవాచినాతి న అపచినాతి; అపచినిత్వా ఠితో వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం నేవాచినాతి న అపచినాతి. అపచినిత్వా ఠితో కిఞ్చ నేవ పజహతి న ఉపాదియతి? పజహిత్వా ఠితో రూపం నేవ పజహతి న ఉపాదియతి; పజహిత్వా ఠితో వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం నేవ పజహతి న ఉపాదియతి. పజహిత్వా ఠితో కిఞ్చ నేవ విసినేతి న ఉస్సినేతి? విసినేత్వా ఠితో రూపం నేవ విసినేతి న ఉస్సినేతి; విసినేత్వా ఠితో వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం నేవ విసినేతి న ఉస్సినేతి. విసినేత్వా ఠితో కిఞ్చ నేవ విధూపేతి న సన్ధూపేతి? విధూపేత్వా ఠితో రూపం నేవ విధూపేతి న సన్ధూపేతి; విధూపేత్వా ఠితో వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం నేవ విధూపేతి న సన్ధూపేతి. విధూపేత్వా ఠితో ఏవంవిముత్తచిత్తం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖుం సఇన్దా దేవా సబ్రహ్మకా సపజాపతికా ఆరకావ నమస్సన్తి –

‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, నమో తే పురిసుత్తమ;

యస్స తే నాభిజానామ, యమ్పి నిస్సాయ ఝాయసీ’’తి. సత్తమం;