౨. దేవదహసుత్తం

౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు [సక్యేసు (క.)] విహరతి దేవదహం నామ సక్యానం నిగమో. అథ ఖో సమ్బహులా పచ్ఛాభూమగమికా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇచ్ఛామ మయం, భన్తే, పచ్ఛాభూమం జనపదం గన్తుం, పచ్ఛాభూమే జనపదే నివాసం కప్పేతు’’న్తి.

‘‘అపలోకితో పన వో, భిక్ఖవే, సారిపుత్తో’’తి? ‘‘న ఖో నో, భన్తే, అపలోకితో ఆయస్మా సారిపుత్తో’’తి. ‘‘అపలోకేథ, భిక్ఖవే, సారిపుత్తం. సారిపుత్తో, భిక్ఖవే, పణ్డితో, భిక్ఖూనం అనుగ్గాహకో సబ్రహ్మచారీన’’న్తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం.

తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం ఏళగలాగుమ్బే నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం [సారాణీయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇచ్ఛామ మయం, ఆవుసో సారిపుత్త, పచ్ఛాభూమం జనపదం గన్తుం, పచ్ఛాభూమే జనపదే నివాసం కప్పేతుం. అపలోకితో నో సత్థా’’తి.

‘‘సన్తి హావుసో, నానావేరజ్జగతం భిక్ఖుం పఞ్హం పుచ్ఛితారో – ఖత్తియపణ్డితాపి బ్రాహ్మణపణ్డితాపి గహపతిపణ్డితాపి సమణపణ్డితాపి. పణ్డితా హావుసో, మనుస్సా వీమంసకా – ‘కింవాదీ పనాయస్మన్తానం [కింవాదాయస్మన్తానం (పీ. క.)] సత్థా కిమక్ఖాయీతి, కచ్చి వో ఆయస్మన్తానం ధమ్మా సుస్సుతా సుగ్గహితా సుమనసికతా సూపధారితా సుప్పటివిద్ధా పఞ్ఞాయ, యథా బ్యాకరమానా ఆయస్మన్తో వుత్తవాదినో చేవ భగవతో అస్సథ, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్యాథ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్యాథ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో [వాదానుపాతో (అట్ఠకథాయం పాఠన్తరం)] గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్యా’’’తి?

‘‘దూరతోపి ఖో మయం, ఆవుసో, ఆగచ్ఛేయ్యామ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సన్తికే ఏతస్స భాసితస్స అత్థమఞ్ఞాతుం. సాధు వతాయస్మన్తంయేవ సారిపుత్తం పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో’’తి. ‘‘తేన హావుసో, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘సన్తి హావుసో, నానావేరజ్జగతం భిక్ఖుం పఞ్హం పుచ్ఛితారో – ఖత్తియపణ్డితాపి …పే… సమణపణ్డితాపి. పణ్డితా హావుసో, మనుస్సా వీమంసకా – ‘కింవాదీ పనాయస్మన్తానం సత్థా కిమక్ఖాయీ’తి? ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, ఆవుసో, ఏవం బ్యాకరేయ్యాథ – ‘ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ ఖో నో, ఆవుసో, సత్థా’’’తి.

‘‘ఏవం బ్యాకతేపి ఖో, ఆవుసో, అస్సుయేవ ఉత్తరిం పఞ్హం పుచ్ఛితారో – ఖత్తియపణ్డితాపి…పే… సమణపణ్డితాపి. పణ్డితా హావుసో, మనుస్సా వీమంసకా – ‘కిస్మిం పనాయస్మన్తానం ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా’తి? ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, ఆవుసో, ఏవం బ్యాకరేయ్యాథ – ‘రూపే ఖో, ఆవుసో, ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా, వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా’’’తి.

‘‘ఏవం బ్యాకతేపి ఖో, ఆవుసో, అస్సుయేవ ఉత్తరిం పఞ్హం పుచ్ఛితారో – ఖత్తియపణ్డితాపి…పే… సమణపణ్డితాపి. పణ్డితా హావుసో, మనుస్సా వీమంసకా – ‘కిం పనాయస్మన్తానం ఆదీనవం దిస్వా రూపే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా, వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా’తి? ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, ఆవుసో, ఏవం బ్యాకరేయ్యాథ – ‘రూపే ఖో, ఆవుసో, అవిగతరాగస్స [అవీతరాగస్స (స్యా. కం.)] అవిగతఛన్దస్స అవిగతపేమస్స అవిగతపిపాసస్స అవిగతపరిళాహస్స అవిగతతణ్హస్స తస్స రూపస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు అవిగతరాగస్స…పే… అవిగతతణ్హస్స తేసం సఙ్ఖారానం విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. విఞ్ఞాణే అవిగతరాగస్స అవిగతఛన్దస్స అవిగతపేమస్స అవిగతపిపాసస్స అవిగతపరిళాహస్స అవిగతతణ్హస్స తస్స విఞ్ఞాణస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, ఆదీనవం దిస్వా రూపే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా, వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా’’’తి.

‘‘ఏవం బ్యాకతేపి ఖో, ఆవుసో, అస్సుయేవ ఉత్తరిం పఞ్హం పుచ్ఛితారో – ఖత్తియపణ్డితాపి బ్రాహ్మణపణ్డితాపి గహపతిపణ్డితాపి సమణపణ్డితాపి. పణ్డితా హావుసో, మనుస్సా వీమంసకా – ‘కిం పనాయస్మన్తానం ఆనిసంసం దిస్వా రూపే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా, వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా’తి? ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, ఆవుసో, ఏవం బ్యాకరేయ్యాథ – ‘రూపే ఖో, ఆవుసో, విగతరాగస్స విగతఛన్దస్స విగతపేమస్స విగతపిపాసస్స విగతపరిళాహస్స విగతతణ్హస్స తస్స రూపస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు విగతరాగస్స విగతఛన్దస్స విగతపేమస్స విగతపిపాసస్స విగతపరిళాహస్స విగతతణ్హస్స తేసం సఙ్ఖారానం విపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. విఞ్ఞాణే విగతరాగస్స విగతఛన్దస్స విగతపేమస్స విగతపిపాసస్స విగతపరిళాహస్స విగతతణ్హస్స తస్స విఞ్ఞాణస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, ఆనిసంసం దిస్వా రూపే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా, వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే ఛన్దరాగవినయక్ఖాయీ సత్థా’’’తి.

‘‘అకుసలే చావుసో, ధమ్మే ఉపసమ్పజ్జ విహరతో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే సుఖో విహారో అభవిస్స అవిఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో, కాయస్స చ భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా, నయిదం భగవా అకుసలానం ధమ్మానం పహానం వణ్ణేయ్య. యస్మా చ ఖో, ఆవుసో, అకుసలే ధమ్మే ఉపసమ్పజ్జ విహరతో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే దుక్ఖో విహారో సవిఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో, కాయస్స చ భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా, తస్మా భగవా అకుసలానం ధమ్మానం పహానం వణ్ణేతి.

‘‘కుసలే చావుసో, ధమ్మే ఉపసమ్పజ్జ విహరతో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే దుక్ఖో విహారో అభవిస్స సవిఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో, కాయస్స చ భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా, నయిదం భగవా కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదం వణ్ణేయ్య. యస్మా చ ఖో, ఆవుసో, కుసలే ధమ్మే ఉపసమ్పజ్జ విహరతో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే సుఖో విహారో అవిఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో, కాయస్స చ భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా, తస్మా భగవా కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదం వణ్ణేతీ’’తి.

ఇదమవోచాయస్మా సారిపుత్తో. అత్తమనా తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దున్తి. దుతియం.