౩. హాలిద్దికానిసుత్తం

౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో అవన్తీసు విహరతి కురరఘరే [కులఘరే (క.)] పపాతే పబ్బతే. అథ ఖో హాలిద్దికాని [హాలిద్దకాని (సీ.), హలిద్దికాని (స్యా.)] గహపతి యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో హాలిద్దికాని గహపతి ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘వుత్తమిదం, భన్తే, భగవతా అట్ఠకవగ్గియే మాగణ్డియపఞ్హే –

‘‘ఓకం పహాయ అనికేతసారీ,

గామే అకుబ్బం [అక్రుబ్బం (క.)] ముని సన్థవాని [సన్ధవాని (క.)];

కామేహి రిత్తో అపురక్ఖరానో [అపురేక్ఖరానో (సీ. సుత్తనిపాతేపి) మోగ్గల్లానే ౫-౧౩౫ సుత్తమ్పి ఓలోకేతబ్బం],

కథం న విగ్గయ్హ జనేన కయిరా’’తి.

‘‘ఇమస్స ను ఖో, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స కథం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి?

‘‘రూపధాతు ఖో, గహపతి, విఞ్ఞాణస్స ఓకో. రూపధాతురాగవినిబన్ధఞ్చ [… వినిబద్ధఞ్జ (పీ. సీ. అట్ఠ.)] పన విఞ్ఞాణం ‘ఓకసారీ’తి వుచ్చతి. వేదనాధాతు ఖో, గహపతి, విఞ్ఞాణస్స ఓకో. వేదనాధాతురాగవినిబన్ధఞ్చ పన విఞ్ఞాణం ‘ఓకసారీ’తి వుచ్చతి. సఞ్ఞాధాతు ఖో, గహపతి, విఞ్ఞాణస్స ఓకో. సఞ్ఞాధాతురాగవినిబన్ధఞ్చ పన విఞ్ఞాణం ‘ఓకసారీ’తి వుచ్చతి. సఙ్ఖారధాతు ఖో, గహపతి, విఞ్ఞాణస్స ఓకో. సఙ్ఖారధాతురాగవినిబన్ధఞ్చ పన విఞ్ఞాణం ‘ఓకసారీ’తి వుచ్చతి. ఏవం ఖో, గహపతి, ఓకసారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, అనోకసారీ హోతి? రూపధాతుయా ఖో, గహపతి, యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ [నన్ది (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యా తణ్హా యే ఉపయుపాదానా [ఉపాయుపాదానా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] చేతసో అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా [అనభావకతా (సీ. పీ.), అనభావంగతా (స్యా. కం.)] ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా తథాగతో ‘అనోకసారీ’తి వుచ్చతి. వేదనాధాతుయా ఖో, గహపతి… సఞ్ఞాధాతుయా ఖో, గహపతి… సఙ్ఖారధాతుయా ఖో, గహపతి… విఞ్ఞాణధాతుయా ఖో, గహపతి, యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా యే ఉపయుపాదానా చేతసో అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా తథాగతో ‘అనోకసారీ’తి వుచ్చతి. ఏవం ఖో, గహపతి, అనోకసారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, నికేతసారీ హోతి? రూపనిమిత్తనికేతవిసారవినిబన్ధా ఖో, గహపతి, ‘నికేతసారీ’తి వుచ్చతి. సద్దనిమిత్త…పే… గన్ధనిమిత్త… రసనిమిత్త… ఫోట్ఠబ్బనిమిత్త… ధమ్మనిమిత్తనికేతవిసారవినిబన్ధా ఖో, గహపతి, ‘నికేతసారీ’తి వుచ్చతి. ఏవం ఖో, గహపతి, నికేతసారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, అనికేతసారీ హోతి? రూపనిమిత్తనికేతవిసారవినిబన్ధా ఖో, గహపతి, తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా తథాగతో ‘అనికేతసారీ’తి వుచ్చతి. సద్దనిమిత్త… గన్ధనిమిత్త… రసనిమిత్త… ఫోట్ఠబ్బనిమిత్త… ధమ్మనిమిత్తనికేతవిసారవినిబన్ధా ఖో, గహపతి, తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా తథాగతో ‘అనికేతసారీ’తి వుచ్చతి. ఏవం ఖో, గహపతి, అనికేతసారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, గామే సన్థవజాతో [సన్ధవజాతో (క.)] హోతి? ఇధ, గహపతి, ఏకచ్చో గిహీహి [గిహి (క.)] సంసట్ఠో విహరతి సహనన్దీ సహసోకీ, సుఖితేసు సుఖితో, దుక్ఖితేసు దుక్ఖితో, ఉప్పన్నేసు కిచ్చకరణీయేసు అత్తనా తేసు యోగం ఆపజ్జతి. ఏవం ఖో, గహపతి, గామే సన్థవజాతో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, గామే న సన్థవజాతో హోతి? ఇధ, గహపతి, భిక్ఖు గిహీహి [గిహి (క.)] అసంసట్ఠో విహరతి న సహనన్దీ న సహసోకీ న సుఖితేసు సుఖితో న దుక్ఖితేసు దుక్ఖితో, ఉప్పన్నేసు కిచ్చకరణీయేసు న అత్తనా తేసు యోగం ఆపజ్జతి. ఏవం ఖో, గహపతి, గామే న సన్థవజాతో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, కామేహి అరిత్తో హోతి? ఇధ, గహపతి, ఏకచ్చో కామేసు అవిగతరాగో హోతి అవిగతఛన్దో అవిగతపేమో అవిగతపిపాసో అవిగతపరిళాహో అవిగతతణ్హో. ఏవం ఖో, గహపతి, కామేహి అరిత్తో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, కామేహి రిత్తో హోతి? ఇధ, గహపతి, ఏకచ్చో కామేసు విగతరాగో హోతి విగతఛన్దో విగతపేమో విగతపిపాసో విగతపరిళాహో విగతతణ్హో. ఏవం ఖో, గహపతి, కామేహి రిత్తో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, పురక్ఖరానో హోతి? ఇధ, గహపతి, ఏకచ్చస్స ఏవం హోతి – ‘ఏవంరూపో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంవేదనో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంసఞ్ఞో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంసఙ్ఖారో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంవిఞ్ఞాణో సియం అనాగతమద్ధాన’న్తి. ఏవం ఖో, గహపతి, పురక్ఖరానో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, అపురక్ఖరానో హోతి? ఇధ, గహపతి, ఏకచ్చస్స న ఏవం హోతి – ‘ఏవంరూపో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంవేదనో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంసఞ్ఞో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంసఙ్ఖారో సియం అనాగతమద్ధానం, ఏవంవిఞ్ఞాణో సియం అనాగతమద్ధాన’న్తి. ఏవం ఖో, గహపతి, అపురక్ఖరానో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, కథం విగ్గయ్హ జనేన కత్తా హోతి? ఇధ, గహపతి, ఏకచ్చో ఏవరూపిం కథం కత్తా హోతి – ‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి; అహం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానామి. కిం త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానిస్ససి? మిచ్ఛాపటిపన్నో త్వమసి; అహమస్మి సమ్మాపటిపన్నో. పురే వచనీయం పచ్ఛా అవచ; పచ్ఛా వచనీయం పురే అవచ. సహితం మే, అసహితం తే. అధిచిణ్ణం తే విపరావత్తం. ఆరోపితో తే వాదో; చర వాదప్పమోక్ఖాయ. నిగ్గహితోసి; నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీ’తి. ఏవం ఖో, గహపతి, కథం విగ్గయ్హ జనేన కత్తా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, కథం న విగ్గయ్హ జనేన కత్తా హోతి? ఇధ, గహపతి, భిక్ఖు న ఏవరూపిం కథం కత్తా హోతి – ‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి…పే… నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీ’తి. ఏవం ఖో, గహపతి, కథం న విగ్గయ్హ జనేన కత్తా హోతి.

‘‘ఇతి ఖో, గహపతి, యం తం వుత్తం భగవతా అట్ఠకవగ్గియే మాగణ్డియపఞ్హే –

‘‘ఓకం పహాయ అనికేతసారీ,

గామే అకుబ్బం మునిసన్థవాని;

కామేహి రిత్తో అపురక్ఖరానో,

కథం న విగ్గయ్హ జనేన కయిరా’’తి.

‘‘ఇమస్స ఖో, గహపతి, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి. తతియం.