౧. నకులపితుసుత్తం

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా భగ్గేసు విహరతి సుసుమారగిరే [సుంసుమారగిరే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భేసకళావనే మిగదాయే. అథ ఖో నకులపితా గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో నకులపితా గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అహమస్మి, భన్తే, జిణ్ణో వుడ్ఢో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో ఆతురకాయో అభిక్ఖణాతఙ్కో. అనిచ్చదస్సావీ ఖో పనాహం, భన్తే, భగవతో మనోభావనీయానఞ్చ భిక్ఖూనం. ఓవదతు మం, భన్తే, భగవా; అనుసాసతు మం, భన్తే, భగవా; యం మమస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవమేతం, గహపతి, ఏవమేతం, గహపతి! ఆతురో హాయం, గహపతి, కాయో అణ్డభూతో పరియోనద్ధో. యో హి, గహపతి, ఇమం కాయం పరిహరన్తో ముహుత్తమ్పి ఆరోగ్యం పటిజానేయ్య, కిమఞ్ఞత్ర బాల్యా? తస్మాతిహ తే, గహపతి, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘ఆతురకాయస్స మే సతో చిత్తం అనాతురం భవిస్సతీ’తి. ఏవఞ్హి తే, గహపతి, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

అథ ఖో నకులపితా గహపతి భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో నకులపితరం గహపతిం ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘విప్పసన్నాని ఖో తే, గహపతి, ఇన్ద్రియాని; పరిసుద్ధో ముఖవణ్ణో పరియోదాతో. అలత్థ నో అజ్జ భగవతో సమ్ముఖా ధమ్మిం కథం సవనాయా’’తి?

‘‘కథఞ్హి నో సియా, భన్తే! ఇదానాహం, భన్తే, భగవతా ధమ్మియా కథాయ అమతేన అభిసిత్తో’’తి. ‘‘యథా కథం పన త్వం, గహపతి, భగవతా ధమ్మియా కథాయ అమతేన అభిసిత్తో’’తి? ‘‘ఇధాహం, భన్తే, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదిం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖ్వాహం, భన్తే, భగవన్తం ఏతదవోచం – ‘అహమస్మి, భన్తే, జిణ్ణో వుడ్ఢో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో ఆతురకాయో అభిక్ఖణాతఙ్కో. అనిచ్చదస్సావీ ఖో పనాహం, భన్తే, భగవతో మనోభావనీయానఞ్చ భిక్ఖూనం. ఓవదతు మం, భన్తే, భగవా; అనుసాసతు మం, భన్తే, భగవా; యం మమస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’’తి.

‘‘ఏవం వుత్తే, మం, భన్తే, భగవా ఏతదవోచ – ‘ఏవమేతం, గహపతి, ఏవమేతం, గహపతి! ఆతురో హాయం, గహపతి, కాయో అణ్డభూతో పరియోనద్ధో. యో హి, గహపతి, ఇమం కాయం పరిహరన్తో ముహుత్తమ్పి ఆరోగ్యం పటిజానేయ్య, కిమఞ్ఞత్ర బాల్యా? తస్మాతిహ తే గహపతి, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ఆతురకాయస్స మే సతో చిత్తం అనాతురం భవిస్సతీతి. ఏవఞ్హి తే, గహపతి, సిక్ఖితబ్బ’న్తి. ఏవం ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా ధమ్మియా కథాయ అమతేన అభిసిత్తో’’తి.

‘‘న హి పన తం, గహపతి, పటిభాసి భగవన్తం [తం భగవన్తం (సీ.)] ఉత్తరిం పటిపుచ్ఛితుం – ‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, ఆతురకాయో చేవ హోతి ఆతురచిత్తో చ, కిత్తావతా చ పన ఆతురకాయో హి ఖో హోతి నో చ ఆతురచిత్తో’’’తి? ‘‘దూరతోపి ఖో మయం, భన్తే, ఆగచ్ఛేయ్యామ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సన్తికే ఏతస్స భాసితస్స అత్థమఞ్ఞాతుం. సాధు వతాయస్మన్తంయేవ సారిపుత్తం పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో’’తి.

‘‘తేన హి, గహపతి, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో నకులపితా గహపతి ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసి. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, ఆతురకాయో చేవ హోతి, ఆతురచిత్తో చ? ఇధ, గహపతి, అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి, రూపవన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా రూపం, రూపస్మిం వా అత్తానం. ‘అహం రూపం, మమ రూప’న్తి పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం రూపం, మమ రూప’న్తి పరియుట్ఠట్ఠాయినో తం రూపం విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స రూపవిపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

‘‘వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి, వేదనావన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా వేదనం, వేదనాయ వా అత్తానం. ‘అహం వేదనా, మమ వేదనా’తి పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం వేదనా, మమ వేదనా’తి పరియుట్ఠట్ఠాయినో, సా వేదనా విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స వేదనావిపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

‘‘సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి, సఞ్ఞావన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా సఞ్ఞం, సఞ్ఞాయ వా అత్తానం. ‘అహం సఞ్ఞా, మమ సఞ్ఞా’తి పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం సఞ్ఞా, మమ సఞ్ఞా’తి పరియుట్ఠట్ఠాయినో, సా సఞ్ఞా విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స సఞ్ఞావిపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

‘‘సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి, సఙ్ఖారవన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా సఙ్ఖారే, సఙ్ఖారేసు వా అత్తానం. ‘అహం సఙ్ఖారా, మమ సఙ్ఖారా’తి పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం సఙ్ఖారా, మమ సఙ్ఖారా’తి పరియుట్ఠట్ఠాయినో, తే సఙ్ఖారా విపరిణమన్తి అఞ్ఞథా హోన్తి. తస్స సఙ్ఖారవిపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

‘‘విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. ‘అహం విఞ్ఞాణం, మమ విఞ్ఞాణ’న్తి పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం విఞ్ఞాణం, మమ విఞ్ఞాణ’న్తి పరియుట్ఠట్ఠాయినో, తం విఞ్ఞాణం విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స విఞ్ఞాణవిపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. ఏవం ఖో, గహపతి, ఆతురకాయో చేవ హోతి ఆతురచిత్తో చ.

‘‘కథఞ్చ, గహపతి, ఆతురకాయో హి ఖో హోతి నో చ ఆతురచిత్తో? ఇధ, గహపతి, సుతవా అరియసావకో అరియానం దస్సావీ అరియధమ్మస్స కోవిదో అరియధమ్మే సువినీతో సప్పురిసానం దస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స కోవిదో సప్పురిసధమ్మే సువినీతో న రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి, న రూపవన్తం వా అత్తానం; న అత్తని వా రూపం, న రూపస్మిం వా అత్తానం. ‘అహం రూపం, మమ రూప’న్తి న పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం రూపం, మమ రూప’న్తి అపరియుట్ఠట్ఠాయినో, తం రూపం విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స రూపవిపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

‘‘న వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి, న వేదనావన్తం వా అత్తానం; న అత్తని వా వేదనం, న వేదనాయ వా అత్తానం. ‘అహం వేదనా, మమ వేదనా’తి న పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం వేదనా, మమ వేదనా’తి అపరియుట్ఠట్ఠాయినో, సా వేదనా విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స వేదనావిపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

‘‘న సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి, న సఞ్ఞావన్తం వా అత్తానం; న అత్తని వా సఞ్ఞం, న సఞ్ఞాయ వా అత్తానం. ‘అహం సఞ్ఞా, మమ సఞ్ఞా’తి న పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం సఞ్ఞా, మమ సఞ్ఞా’తి అపరియుట్ఠట్ఠాయినో, సా సఞ్ఞా విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స సఞ్ఞావిపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

``న సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి, న సఙ్ఖారవన్తం వా అత్తానం; న అత్తని వా సఙ్ఖారే, న సఙ్ఖారేసు వా అత్తానం. ‘అహం సఙ్ఖారా, మమ సఙ్ఖారా’తి న పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం సఙ్ఖారా, మమ సఙ్ఖారా’తి అపరియుట్ఠట్ఠాయినో, తే సఙ్ఖారా విపరిణమన్తి అఞ్ఞథా హోన్తి. తస్స సఙ్ఖారవిపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా.

‘‘న విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, న విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం; న అత్తని వా విఞ్ఞాణం, న విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. ‘అహం విఞ్ఞాణం, మమ విఞ్ఞాణ’న్తి న పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘అహం విఞ్ఞాణం, మమ విఞ్ఞాణ’న్తి అపరియుట్ఠట్ఠాయినో, తం విఞ్ఞాణం విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స విఞ్ఞాణవిపరిణామఞ్ఞథాభావా నుప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా. ఏవం ఖో, గహపతి, ఆతురకాయో హోతి నో చ ఆతురచిత్తో’’తి.

ఇదమవోచ ఆయస్మా సారిపుత్తో. అత్తమనో నకులపితా గహపతి ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దీతి. పఠమం.