౧౦. సుసిమసుత్తం

౭౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో లాభీ చీవర-పిణ్డపాత-సేనాసన-గిలానప్పచ్చయ-భేసజ్జపరిక్ఖారానం. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో లాభీ చీవర-పిణ్డపాత-సేనాసనగిలానప్పచ్చయ-భేసజ్జపరిక్ఖారానం. అఞ్ఞతిత్థియా పన పరిబ్బాజకా అసక్కతా హోన్తి అగరుకతా అమానితా అపూజితా అనపచితా, న లాభినో చీవర-పిణ్డపాత-సేనాసనగిలానప్పచ్చయ-భేసజ్జపరిక్ఖారానం.

తేన ఖో పన సమయేన సుసిమో [సుసీమో (సీ. క.)] పరిబ్బాజకో రాజగహే పటివసతి మహతియా పరిబ్బాజకపరిసాయ సద్ధిం. అథ ఖో సుసిమస్స పరిబ్బాజకస్స పరిసా సుసిమం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచుం – ‘‘ఏహి త్వం, ఆవుసో సుసిమ, సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం చర. త్వం ధమ్మం పరియాపుణిత్వా అమ్హే వాచేయ్యాసి [వాచేస్ససి (పీ. క.)]. తం మయం ధమ్మం పరియాపుణిత్వా గిహీనం భాసిస్సామ. ఏవం మయమ్పి సక్కతా భవిస్సామ గరుకతా మానితా పూజితా అపచితా లాభినో చీవర-పిణ్డపాతసేనాసన-గిలానప్పచ్చయ-భేసజ్జపరిక్ఖారాన’’న్తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో సుసిమో పరిబ్బాజకో సకాయ పరిసాయ పటిస్సుణిత్వా యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సుసిమో పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, ఆవుసో ఆనన్ద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే బ్రహ్మచరియం చరితు’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సుసిమం పరిబ్బాజకం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, భన్తే, సుసిమో పరిబ్బాజకో ఏవమాహ – ‘ఇచ్ఛామహం, ఆవుసో ఆనన్ద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే బ్రహ్మచరియం చరితు’’న్తి. ‘‘తేనహానన్ద, సుసిమం పబ్బాజేథా’’తి. అలత్థ ఖో సుసిమో పరిబ్బాజకో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం.

తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి భగవతో సన్తికే అఞ్ఞా బ్యాకతా హోతి – ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామా’’తి. అస్సోసి ఖో ఆయస్మా సుసిమో – ‘‘సమ్బహులేహి కిర భిక్ఖూహి భగవతో సన్తికే అఞ్ఞా బ్యాకతా – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సుసిమో యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సుసిమో తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చం కిరాయస్మన్తేహి భగవతో సన్తికే అఞ్ఞా బ్యాకతా – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి.

‘‘అపి పన [అపి ను (సీ. స్యా. కం.) ఏవముపరిపి] తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఏవం జానన్తా ఏవం పస్సన్తా అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోథ – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోథ, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోథ; ఆవిభావం, తిరోభావం, తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానా గచ్ఛథ, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోథ, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానే గచ్ఛథ, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమథ, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో; ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరిమసథ పరిమజ్జథ, యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’.

‘‘అపి పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఏవం జానన్తా ఏవం పస్సన్తా దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణాథ దిబ్బే చ మానుసే చ యే దూరే సన్తికే చా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’.

‘‘అపి పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఏవం జానన్తా ఏవం పస్సన్తా పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాథ – సరాగం వా చిత్తం సరాగం చిత్తన్తి పజానాథ; వీతరాగం వా చిత్తం వీతరాగం చిత్తన్తి పజానాథ; సదోసం వా చిత్తం సదోసం చిత్తన్తి పజానాథ; వీతదోసం వా చిత్తం వీతదోసం చిత్తన్తి పజానాథ; సమోహం వా చిత్తం సమోహం చిత్తన్తి పజానాథ; వీతమోహం వా చిత్తం వీతమోహం చిత్తన్తి పజానాథ; సంఖిత్తం వా చిత్తం సంఖిత్తం చిత్తన్తి పజానాథ; విక్ఖిత్తం వా చిత్తం విక్ఖిత్తం చిత్తన్తి పజానాథ; మహగ్గతం వా చిత్తం మహగ్గతం చిత్తన్తి పజానాథ; అమహగ్గతం వా చిత్తం అమహగ్గతం చిత్తన్తి పజానాథ; సఉత్తరం వా చిత్తం సఉత్తరం చిత్తన్తి పజానాథ; అనుత్తరం వా చిత్తం అనుత్తరం చిత్తన్తి పజానాథ; సమాహితం వా చిత్తం సమాహితం చిత్తన్తి పజానాథ; అసమాహితం వా చిత్తం అసమాహితం చిత్తన్తి పజానాథ; విముత్తం వా చిత్తం విముత్తం చిత్తన్తి పజానాథ; అవిముత్తం వా చిత్తం అవిముత్తం చిత్తన్తి పజానాథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’.

‘‘అపి పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఏవం జానన్తా ఏవం పస్సన్తా అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరథ, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తారీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి, అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖపటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖపటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’.

‘‘అపి పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఏవం జానన్తా ఏవం పస్సన్తా దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సథ చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాథ – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా, అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా; ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా, అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి, ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సథ చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’.

‘‘అపి పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఏవం జానన్తా ఏవం పస్సన్తా యే తే సన్తా విమోక్ఖా అతిక్కమ్మ రూపే ఆరుప్పా, తే కాయేన ఫుసిత్వా విహరథా’’తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’.

‘‘ఏత్థ దాని ఆయస్మన్తో ఇదఞ్చ వేయ్యాకరణం ఇమేసఞ్చ ధమ్మానం అసమాపత్తి; ఇదం నో, ఆవుసో, కథ’’న్తి? ‘‘పఞ్ఞావిముత్తా ఖో మయం, ఆవుసో సుసిమా’’తి.

‘‘న ఖ్వాహం ఇమస్స ఆయస్మన్తానం సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. సాధు మే ఆయస్మన్తో తథా భాసన్తు యథాహం ఇమస్స ఆయస్మన్తానం సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానేయ్య’’న్తి. ‘‘ఆజానేయ్యాసి వా త్వం, ఆవుసో సుసిమ, న వా త్వం ఆజానేయ్యాసి అథ ఖో పఞ్ఞావిముత్తా మయ’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా సుసిమో ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సుసిమో యావతకో తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి. ‘‘పుబ్బే ఖో, సుసిమ, ధమ్మట్ఠితిఞాణం, పచ్ఛా నిబ్బానే ఞాణ’’న్తి.

‘‘న ఖ్వాహం, భన్తే, ఇమస్స భగవతా [భగవతో (పీ.)] సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. సాధు మే, భన్తే, భగవా తథా భాసతు యథాహం ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానేయ్య’’న్తి. ‘‘ఆజానేయ్యాసి వా త్వం, సుసిమ, న వా త్వం ఆజానేయ్యాసి, అథ ఖో ధమ్మట్ఠితిఞాణం పుబ్బే, పచ్ఛా నిబ్బానే ఞాణం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సుసిమ, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘సఞ్ఞా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘సఙ్ఖారా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తస్మాతిహ, సుసిమ, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం నేతం మమ నేసోహమస్మి న మేసో అత్తాతి; ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యా కాచి వేదనా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నా అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికా వా సుఖుమా వా హీనా వా పణీతా వా యా దూరే సన్తికే వా, సబ్బా వేదనా నేతం మమ నేసోహమస్మి న మేసో అత్తాతి; ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యా కాచి సఞ్ఞా…పే… యే కేచి సఙ్ఖారా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నా అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికా వా సుఖుమా వా హీనా వా పణీతా వా యే దూరే సన్తికే వా, సబ్బే సఙ్ఖారా నేతం మమ నేసోహమస్మి న మేసో అత్తాతి; ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం నేతం మమ నేసోహమస్మి న మేసో అత్తాతి; ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం.

‘‘ఏవం పస్సం, సుసిమ, సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి, సఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి, సఙ్ఖారేసుపి నిబ్బిన్దతి, విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి, విరాగా విముచ్చతి, విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి.

‘‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణ’న్తి, సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘‘భవపచ్చయా జాతీ’తి, సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘‘ఉపాదానపచ్చయా భవో’తి, సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘‘తణ్హాపచ్చయా ఉపాదాన’న్తి, సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హాతి… ఫస్సపచ్చయా వేదనాతి… సళాయతనపచ్చయా ఫస్సోతి… నామరూపపచ్చయా సళాయతనన్తి… విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపన్తి… సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణన్తి… అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారాతి, సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘‘జాతినిరోధా జరామరణనిరోధో’తి, సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘‘భవనిరోధా జాతినిరోధో’తి సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఉపాదాననిరోధా భవనిరోధోతి… తణ్హానిరోధా ఉపాదాననిరోధోతి… వేదనానిరోధా తణ్హానిరోధోతి… ఫస్సనిరోధా వేదనానిరోధోతి… సళాయతననిరోధా ఫస్సనిరోధోతి… నామరూపనిరోధా సళాయతననిరోధోతి… విఞ్ఞాణనిరోధా నామరూపనిరోధోతి… సఙ్ఖారనిరోధా విఞ్ఞాణనిరోధోతి… అవిజ్జానిరోధా సఙ్ఖారనిరోధోతి, సుసిమ, పస్ససీ’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘అపి పన త్వం, సుసిమ, ఏవం జానన్తో ఏవం పస్సన్తో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోసి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోసి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోసి; ఆవిభావం, తిరోభావం, తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానో గచ్ఛసి, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోసి, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానో గచ్ఛసి, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమసి, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో; ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరిమససి పరిమజ్జసి, యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేసీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘అపి పన త్వం, సుసిమ, ఏవం జానన్తో ఏవం పస్సన్తో దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణసి దిబ్బే చ మానుసే చ యే దూరే సన్తికే చా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘అపి పన త్వం, సుసిమ, ఏవం జానన్తో ఏవం పస్సన్తో పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాసి – సరాగం వా చిత్తం సరాగం చిత్తన్తి పజానాసి…పే… విముత్తం వా చిత్తం విముత్తం చిత్తన్తి పజానాసీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘అపి పన త్వం, సుసిమ, ఏవం జానన్తో ఏవం పస్సన్తో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరసి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరసీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘అపి పన త్వం, సుసిమ, ఏవం జానన్తో ఏవం పస్సన్తో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్ససి చవమానే…పే… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాసీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘అపి పన త్వం, సుసిమ, ఏవం జానన్తో ఏవం పస్సన్తో యే తే సన్తా విమోక్ఖా అతిక్కమ్మ రూపే, ఆరుప్పా తే కాయేన ఫుసిత్వా విహరసీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏత్థ దాని, సుసిమ, ఇదఞ్చ వేయ్యాకరణం ఇమేసఞ్చ ధమ్మానం అసమాపత్తి, ఇదం నో, సుసిమ, కథ’’న్తి?

అథ ఖో ఆయస్మా సుసిమో భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, య్వాహం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే ధమ్మత్థేనకో పబ్బజితో. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హాతు ఆయతిం సంవరాయా’’తి.

‘‘తగ్ఘ త్వం, సుసిమ, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యో త్వం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే ధమ్మత్థేనకో పబ్బజితో. సేయ్యథాపి, సుసిమ, చోరం ఆగుచారిం గహేత్వా రఞ్ఞో దస్సేయ్యుం – ‘అయం తే, దేవ, చోరో ఆగుచారీ, ఇమస్స యం ఇచ్ఛసి తం దణ్డం పణేహీ’తి. తమేనం రాజా ఏవం వదేయ్య – ‘గచ్ఛథ, భో, ఇమం పురిసం దళ్హాయ రజ్జుయా పచ్ఛాబాహం గాళ్హబన్ధనం బన్ధిత్వా ఖురముణ్డం కరిత్వా ఖరస్సరేన పణవేన రథియాయ రథియం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం పరినేత్వా దక్ఖిణేన ద్వారేన నిక్ఖామేత్వా దక్ఖిణతో నగరస్స సీసం ఛిన్దథా’తి. తమేనం రఞ్ఞో పురిసా దళ్హాయ రజ్జుయా పచ్ఛాబాహం గాళ్హబన్ధనం బన్ధిత్వా ఖురముణ్డం కరిత్వా ఖరస్సరేన పణవేన రథియాయ రథియం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం పరినేత్వా దక్ఖిణేన ద్వారేన నిక్ఖామేత్వా దక్ఖిణతో నగరస్స సీసం ఛిన్దేయ్యుం. తం కిం మఞ్ఞసి, సుసిమ, అపి ను సో పురిసో తతోనిదానం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదియేథా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘యం ఖో సో, సుసిమ, పురిసో తతోనిదానం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదియేథ [పటిసంవేదియేథ వా, న వా పటిసంవేదియేథ (క.)]. యా ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే ధమ్మత్థేనకస్స పబ్బజ్జా, అయం తతో దుక్ఖవిపాకతరా చ కటుకవిపాకతరా చ, అపి చ వినిపాతాయ సంవత్తతి. యతో చ ఖో త్వం, సుసిమ, అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోసి తం తే మయం పటిగ్గణ్హామ. వుద్ధి హేసా, సుసిమ, అరియస్స వినయే యో అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోతి, ఆయతిఞ్చ [ఆయతిం (స్యా. కం.)] సంవరం ఆపజ్జతీ’’తి. దసమం.

మహావగ్గో సత్తమో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే అస్సుతవతా వుత్తా, పుత్తమంసేన చాపరం;

అత్థిరాగో చ నగరం, సమ్మసం నళకలాపియం;

కోసమ్బీ ఉపయన్తి చ, దసమో సుసిమేన చాతి [దసమో వుత్తో సుసీమేనాతి (సీ.)].