౧. అరహన్తవగ్గో

౧. ధనఞ్జానీసుత్తం

౧౮౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స ధనఞ్జానీ [ధానఞ్జానీ (పీ. సీ. అట్ఠ.)] నామ బ్రాహ్మణీ అభిప్పసన్నా హోతి బుద్ధే చ ధమ్మే చ సఙ్ఘే చ. అథ ఖో ధనఞ్జానీ బ్రాహ్మణీ భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స భత్తం ఉపసంహరన్తీ ఉపక్ఖలిత్వా తిక్ఖత్తుం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స;

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స;

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి.

ఏవం వుత్తే, భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణిం ఏతదవోచ – ‘‘ఏవమేవం పనాయం వసలీ యస్మిం వా తస్మిం వా తస్స ముణ్డకస్స సమణస్స వణ్ణం భాసతి. ఇదాని త్యాహం, వసలి, తస్స సత్థునో వాదం ఆరోపేస్సామీ’’తి. ‘‘న ఖ్వాహం తం, బ్రాహ్మణ, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ, యో తస్స భగవతో వాదం ఆరోపేయ్య అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. అపి చ త్వం, బ్రాహ్మణ, గచ్ఛ, గన్త్వా విజానిస్ససీ’’తి [గన్త్వాపి జానిస్ససీతి (స్యా. కం.)].

అథ ఖో భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో కుపితో అనత్తమనో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కింసు ఛేత్వా సుఖం సేతి, కింసు ఛేత్వా న సోచతి;

కిస్సస్సు ఏకధమ్మస్స, వధం రోచేసి గోతమా’’తి.

‘‘కోధం ఛేత్వా సుఖం సేతి, కోధం ఛేత్వా న సోచతి;

కోధస్స విసమూలస్స, మధురగ్గస్స బ్రాహ్మణ;

వధం అరియా పసంసన్తి, తఞ్హి ఛేత్వా న సోచతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. లభేయ్యాహం భోతో గోతమస్స సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి.

అలత్థ ఖో భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో ఖో పనాయస్మా భారద్వాజో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీతి.

౨. అక్కోససుత్తం

౧౮౮. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అస్సోసి ఖో అక్కోసకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో – ‘‘భారద్వాజగోత్తో కిర బ్రాహ్మణో సమణస్స గోతమస్స సన్తికే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో’’తి కుపితో అనత్తమనో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసతి పరిభాసతి.

ఏవం వుత్తే, భగవా అక్కోసకభారద్వాజం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, బ్రాహ్మణ, అపి ను ఖో తే ఆగచ్ఛన్తి మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా అతిథియో [అతిథయో (?)]’’తి? ‘‘అప్పేకదా మే, భో గోతమ, ఆగచ్ఛన్తి మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా అతిథియో’’తి. ‘‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, బ్రాహ్మణ, అపి ను తేసం అనుప్పదేసి ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా సాయనీయం వా’’’తి? ‘‘‘అప్పేకదా నేసాహం, భో గోతమ, అనుప్పదేమి ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా సాయనీయం వా’’’తి. ‘‘‘సచే ఖో పన తే, బ్రాహ్మణ, నప్పటిగ్గణ్హన్తి, కస్స తం హోతీ’’’తి? ‘‘‘సచే తే, భో గోతమ, నప్పటిగ్గణ్హన్తి, అమ్హాకమేవ తం హోతీ’’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, బ్రాహ్మణ, యం త్వం అమ్హే అనక్కోసన్తే అక్కోససి, అరోసేన్తే రోసేసి, అభణ్డన్తే భణ్డసి, తం తే మయం నప్పటిగ్గణ్హామ. తవేవేతం, బ్రాహ్మణ, హోతి; తవేవేతం, బ్రాహ్మణ, హోతి’’.

‘‘యో ఖో, బ్రాహ్మణ, అక్కోసన్తం పచ్చక్కోసతి, రోసేన్తం పటిరోసేతి, భణ్డన్తం పటిభణ్డతి, అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణ, సమ్భుఞ్జతి వీతిహరతీతి. తే మయం తయా నేవ సమ్భుఞ్జామ న వీతిహరామ. తవేవేతం, బ్రాహ్మణ, హోతి; తవేవేతం, బ్రాహ్మణ, హోతీ’’తి. ‘‘భవన్తం ఖో గోతమం సరాజికా పరిసా ఏవం జానాతి – ‘అరహం సమణో గోతమో’తి. అథ చ పన భవం గోతమో కుజ్ఝతీ’’తి.

‘‘అక్కోధస్స కుతో కోధో, దన్తస్స సమజీవినో;

సమ్మదఞ్ఞా విముత్తస్స, ఉపసన్తస్స తాదినో.

‘‘తస్సేవ తేన పాపియో, యో కుద్ధం పటికుజ్ఝతి;

కుద్ధం అప్పటికుజ్ఝన్తో, సఙ్గామం జేతి దుజ్జయం.

‘‘ఉభిన్నమత్థం చరతి, అత్తనో చ పరస్స చ;

పరం సఙ్కుపితం ఞత్వా, యో సతో ఉపసమ్మతి.

‘‘ఉభిన్నం తికిచ్ఛన్తానం, అత్తనో చ పరస్స చ;

జనా మఞ్ఞన్తి బాలోతి, యే ధమ్మస్స అకోవిదా’’తి.

ఏవం వుత్తే, అక్కోసకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. లభేయ్యాహం, భన్తే, భోతో గోతమస్స సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి.

అలత్థ ఖో అక్కోసకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో ఖో పనాయస్మా అక్కోసకభారద్వాజో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీతి.

౩. అసురిన్దకసుత్తం

౧౮౯. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అస్సోసి ఖో అసురిన్దకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో – ‘‘భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో కిర సమణస్స గోతమస్స సన్తికే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో’’తి కుపితో అనత్తమనో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసతి పరిభాసతి. ఏవం వుత్తే, భగవా తుణ్హీ అహోసి. అథ ఖో అసురిన్దకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘జితోసి, సమణ, జితోసి, సమణా’’తి.

‘‘జయం వే మఞ్ఞతి బాలో, వాచాయ ఫరుసం భణం;

జయఞ్చేవస్స తం హోతి, యా తితిక్ఖా విజానతో.

‘‘తస్సేవ తేన పాపియో, యో కుద్ధం పటికుజ్ఝతి;

కుద్ధం అప్పటికుజ్ఝన్తో, సఙ్గామం జేతి దుజ్జయం.

‘‘ఉభిన్నమత్థం చరతి, అత్తనో చ పరస్స చ;

పరం సఙ్కుపితం ఞత్వా, యో సతో ఉపసమ్మతి.

‘‘ఉభిన్నం తికిచ్ఛన్తానం, అత్తనో చ పరస్స చ;

జనా మఞ్ఞన్తి బాలోతి, యే ధమ్మస్స అకోవిదా’’తి.

ఏవం వుత్తే, అసురిన్దకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీ’’తి.

౪. బిలఙ్గికసుత్తం

౧౯౦. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అస్సోసి ఖో బిలఙ్గికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో – ‘‘భారద్వాజగోత్తో కిర బ్రాహ్మణో సమణస్స గోతమస్స సన్తికే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో’’తి కుపితో అనత్తమనో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తుణ్హీభూతో ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అథ ఖో భగవా బిలఙ్గికస్స భారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ బిలఙ్గికం భారద్వాజం బ్రాహ్మణం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘యో అప్పదుట్ఠస్స నరస్స దుస్సతి,

సుద్ధస్స పోసస్స అనఙ్గణస్స;

తమేవ బాలం పచ్చేతి పాపం,

సుఖుమో రజో పటివాతంవ ఖిత్తో’’తి.

ఏవం వుత్తే, విలఙ్గికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీ’’తి.

౫. అహింసకసుత్తం

౧౯౧. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అహింసకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అహింసకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహింసకాహం, భో గోతమ, అహింసకాహం, భో గోతమా’’తి.

‘‘యథా నామం తథా చస్స, సియా ఖో త్వం అహింసకో;

యో చ కాయేన వాచాయ, మనసా చ న హింసతి;

స వే అహింసకో హోతి, యో పరం న విహింసతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, అహింసకభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా అహింసకభారద్వాజో అరహతం అహోసీ’’తి.

౬. జటాసుత్తం

౧౯౨. సావత్థినిదానం. అథ ఖో జటాభారద్వాజో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జటాభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘అన్తోజటా బహిజటా, జటాయ జటితా పజా;

తం తం గోతమ పుచ్ఛామి, కో ఇమం విజటయే జట’’న్తి.

‘‘సీలే పతిట్ఠాయ నరో సపఞ్ఞో, చిత్తం పఞ్ఞఞ్చ భావయం;

ఆతాపీ నిపకో భిక్ఖు, సో ఇమం విజటయే జటం.

‘‘యేసం రాగో చ దోసో చ, అవిజ్జా చ విరాజితా;

ఖీణాసవా అరహన్తో, తేసం విజటితా జటా.

‘‘యత్థ నామఞ్చ రూపఞ్చ, అసేసం ఉపరుజ్ఝతి;

పటిఘం రూపసఞ్ఞా చ, ఏత్థేసా ఛిజ్జతే జటా’’తి.

ఏవం వుత్తే, జటాభారద్వాజో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీ’’తి.

౭. సుద్ధికసుత్తం

౧౯౩. సావత్థినిదానం. అథ ఖో సుద్ధికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సుద్ధికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అజ్ఝభాసి –

‘‘న బ్రాహ్మణో [నాబ్రాహ్మణో (?)] సుజ్ఝతి కోచి, లోకే సీలవాపి తపోకరం;

విజ్జాచరణసమ్పన్నో, సో సుజ్ఝతి న అఞ్ఞా ఇతరా పజా’’తి.

‘‘బహుమ్పి పలపం జప్పం, న జచ్చా హోతి బ్రాహ్మణో;

అన్తోకసమ్బు సఙ్కిలిట్ఠో, కుహనం ఉపనిస్సితో.

‘‘ఖత్తియో బ్రాహ్మణో వేస్సో, సుద్దో చణ్డాలపుక్కుసో;

ఆరద్ధవీరియో పహితత్తో, నిచ్చం దళ్హపరక్కమో;

పప్పోతి పరమం సుద్ధిం, ఏవం జానాహి బ్రాహ్మణా’’తి.

ఏవం వుత్తే, సుద్ధికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీ’’తి.

౮. అగ్గికసుత్తం

౧౯౪. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన అగ్గికభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స సప్పినా పాయసో సన్నిహితో హోతి – ‘‘అగ్గిం జుహిస్సామి, అగ్గిహుత్తం పరిచరిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. రాజగహే సపదానం పిణ్డాయ చరమానో యేన అగ్గికభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అద్దసా ఖో అగ్గికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం పిణ్డాయ ఠితం. దిస్వాన భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘తీహి విజ్జాహి సమ్పన్నో, జాతిమా సుతవా బహూ;

విజ్జాచరణసమ్పన్నో, సోమం భుఞ్జేయ్య పాయస’’న్తి.

‘‘బహుమ్పి పలపం జప్పం, న జచ్చా హోతి బ్రాహ్మణో;

అన్తోకసమ్బు సంకిలిట్ఠో, కుహనాపరివారితో.

‘‘పుబ్బేనివాసం యో వేదీ, సగ్గాపాయఞ్చ పస్సతి;

అథో జాతిక్ఖయం పత్తో, అభిఞ్ఞావోసితో ముని.

‘‘ఏతాహి తీహి విజ్జాహి, తేవిజ్జో హోతి బ్రాహ్మణో;

విజ్జాచరణసమ్పన్నో, సోమం భుఞ్జేయ్య పాయస’’న్తి.

‘‘భుఞ్జతు భవం గోతమో. బ్రాహ్మణో భవ’’న్తి.

‘‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్యం,

సమ్పస్సతం బ్రాహ్మణ నేస ధమ్మో;

గాథాభిగీతం పనుదన్తి బుద్ధా,

ధమ్మే సతి బ్రాహ్మణ వుత్తిరేసా.

‘‘అఞ్ఞేన చ కేవలినం మహేసిం,

ఖీణాసవం కుక్కుచ్చవూపసన్తం;

అన్నేన పానేన ఉపట్ఠహస్సు,

ఖేత్తఞ్హి తం పుఞ్ఞపేక్ఖస్స హోతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, అగ్గికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా అగ్గికభారద్వాజో అరహతం అహోసీ’’తి.

౯. సున్దరికసుత్తం

౧౯౫. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి సున్దరికాయ నదియా తీరే. తేన ఖో పన సమయేన సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో సున్దరికాయ నదియా తీరే అగ్గిం జుహతి, అగ్గిహుత్తం పరిచరతి. అథ ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో అగ్గిం జుహిత్వా అగ్గిహుత్తం పరిచరిత్వా ఉట్ఠాయాసనా సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేసి – ‘‘కో ను ఖో ఇమం హబ్యసేసం భుఞ్జేయ్యా’’తి? అద్దసా ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే ససీసం పారుతం నిసిన్నం. దిస్వాన వామేన హత్థేన హబ్యసేసం గహేత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన కమణ్డలుం గహేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో భగవా సున్దరికభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స పదసద్దేన సీసం వివరి. అథ ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో ‘ముణ్డో అయం భవం, ముణ్డకో అయం భవ’న్తి తతోవ పున నివత్తితుకామో అహోసి. అథ ఖో సున్దరికభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘ముణ్డాపి హి ఇధేకచ్చే బ్రాహ్మణా భవన్తి; యంనూనాహం తం ఉపసఙ్కమిత్వా జాతిం పుచ్ఛేయ్య’న్తి.

అథ ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘కింజచ్చో భవ’న్తి?

‘‘మా జాతిం పుచ్ఛ చరణఞ్చ పుచ్ఛ,

కట్ఠా హవే జాయతి జాతవేదో;

నీచాకులీనోపి ముని ధితిమా,

ఆజానీయో హోతి హిరీనిసేధో.

‘‘సచ్చేన దన్తో దమసా ఉపేతో,

వేదన్తగూ వుసితబ్రహ్మచరియో;

యఞ్ఞోపనీతో తముపవ్హయేథ,

కాలేన సో జుహతి దక్ఖిణేయ్యే’’తి.

‘‘అద్ధా సుయిట్ఠం సుహుతం మమ యిదం,

యం తాదిసం వేదగుమద్దసామి;

తుమ్హాదిసానఞ్హి అదస్సనేన,

అఞ్ఞో జనో భుఞ్జతి హబ్యసేస’’న్తి.

‘‘భుఞ్జతు భవం గోతమో. బ్రాహ్మణో భవ’’న్తి.

‘‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్యం,

సమ్పస్సతం బ్రాహ్మణ నేస ధమ్మో;

గాథాభిగీతం పనుదన్తి బుద్ధా,

ధమ్మే సతి బ్రాహ్మణ వుత్తిరేసా.

‘‘అఞ్ఞేన చ కేవలినం మహేసిం,

ఖీణాసవం కుక్కుచ్చవూపసన్తం;

అన్నేన పానేన ఉపట్ఠహస్సు,

ఖేత్తఞ్హి తం పుఞ్ఞపేక్ఖస్స హోతీ’’తి.

‘‘అథ కస్స చాహం, భో గోతమ, ఇమం హబ్యసేసం దమ్మీ’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం, బ్రాహ్మణ, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యస్సేసో హబ్యసేసో భుత్తో సమ్మా పరిణామం గచ్ఛేయ్య అఞ్ఞత్ర, బ్రాహ్మణ, తథాగతస్స వా తథాగతసావకస్స వా. తేన హి త్వం, బ్రాహ్మణ, తం హబ్యసేసం అప్పహరితే వా ఛడ్డేహి అప్పాణకే వా ఉదకే ఓపిలాపేహీ’’తి.

అథ ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో తం హబ్యసేసం అప్పాణకే ఉదకే ఓపిలాపేసి. అథ ఖో సో హబ్యసేసో ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి సన్ధూపాయతి సమ్పధూపాయతి. సేయ్యథాపి నామ ఫాలో [లోహో (క.)] దివసంసన్తత్తో [దివససన్తత్తో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి సన్ధూపాయతి సమ్పధూపాయతి; ఏవమేవ సో హబ్యసేసో ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి సన్ధూపాయతి సమ్పధూపాయతి.

అథ ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితం ఖో సున్దరికభారద్వాజం బ్రాహ్మణం భగవా గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘మా బ్రాహ్మణ దారు సమాదహానో,

సుద్ధిం అమఞ్ఞి బహిద్ధా హి ఏతం;

న హి తేన సుద్ధిం కుసలా వదన్తి,

యో బాహిరేన పరిసుద్ధిమిచ్ఛే.

‘‘హిత్వా అహం బ్రాహ్మణ దారుదాహం

అజ్ఝత్తమేవుజ్జలయామి [అజ్ఝత్తమేవ జలయామి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] జోతిం;

నిచ్చగ్గినీ నిచ్చసమాహితత్తో,

అరహం అహం బ్రహ్మచరియం చరామి.

‘‘మానో హి తే బ్రాహ్మణ ఖారిభారో,

కోధో ధుమో భస్మని మోసవజ్జం;

జివ్హా సుజా హదయం జోతిఠానం,

అత్తా సుదన్తో పురిసస్స జోతి.

‘‘ధమ్మో రహదో బ్రాహ్మణ సీలతిత్థో,

అనావిలో సబ్భి సతం పసత్థో;

యత్థ హవే వేదగునో సినాతా,

అనల్లగత్తావ [అనల్లీనగత్తావ (సీ. పీ. క.)] తరన్తి పారం.

‘‘సచ్చం ధమ్మో సంయమో బ్రహ్మచరియం,

మజ్ఝే సితా బ్రాహ్మణ బ్రహ్మపత్తి;

స తుజ్జుభూతేసు నమో కరోహి,

తమహం నరం ధమ్మసారీతి బ్రూమీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీ’’తి.

౧౦. బహుధీతరసుత్తం

౧౯౬. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి అఞ్ఞతరస్మిం వనసణ్డే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స చతుద్దస బలీబద్దా నట్ఠా హోన్తి. అథ ఖో భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో తే బలీబద్దే గవేసన్తో యేన సో వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అద్దస భగవన్తం తస్మిం వనసణ్డే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. దిస్వాన యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో సన్తికే ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘న హి నూనిమస్స [నహనూనిమస్స (సీ. స్యా. కం.)] సమణస్స, బలీబద్దా చతుద్దస;

అజ్జసట్ఠిం న దిస్సన్తి, తేనాయం సమణో సుఖీ.

‘‘న హి నూనిమస్స సమణస్స, తిలాఖేత్తస్మి పాపకా;

ఏకపణ్ణా దుపణ్ణా [ద్విపణ్ణా (సీ. పీ.)] చ, తేనాయం సమణో సుఖీ.

‘‘న హి నూనిమస్స సమణస్స, తుచ్ఛకోట్ఠస్మి మూసికా;