౨. ఉపాసకవగ్గో

౧. కసిభారద్వాజసుత్తం

౧౯౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మగధేసు విహరతి దక్ఖిణాగిరిస్మిం ఏకనాళాయం బ్రాహ్మణగామే. తేన ఖో పన సమయేన కసిభారద్వాజస్స [కసికభారద్వాజస్స (క.)] బ్రాహ్మణస్స పఞ్చమత్తాని నఙ్గలసతాని పయుత్తాని హోన్తి వప్పకాలే. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన కసిభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స కమ్మన్తో తేనుపసఙ్కమి.

తేన ఖో పన సమయేన కసిభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స పరివేసనా వత్తతి. అథ ఖో భగవా యేన పరివేసనా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అద్దసా ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం పిణ్డాయ ఠితం. దిస్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, సమణ, కసామి చ వపామి చ, కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జామి. త్వమ్పి, సమణ, కసస్సు చ వపస్సు చ, కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జస్సూ’’తి. ‘‘అహమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, కసామి చ వపామి చ, కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జామీ’’తి. న ఖో మయం పస్సామ భోతో గోతమస్స యుగం వా నఙ్గలం వా ఫాలం వా పాచనం వా బలీబద్దే వా, అథ చ పన భవం గోతమో ఏవమాహ – ‘‘అహమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, కసామి చ వపామి చ, కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జామీ’’తి. అథ ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కస్సకో పటిజానాసి, న చ పస్సామి తే కసిం;

కస్సకో పుచ్ఛితో బ్రూహి, కథం జానేము తం కసి’’న్తి.

‘‘సద్ధా బీజం తపో వుట్ఠి, పఞ్ఞా మే యుగనఙ్గలం;

హిరీ ఈసా మనో యోత్తం, సతి మే ఫాలపాచనం.

‘‘కాయగుత్తో వచీగుత్తో, ఆహారే ఉదరే యతో;

సచ్చం కరోమి నిద్దానం, సోరచ్చం మే పమోచనం.

‘‘వీరియం మే ధురధోరయ్హం, యోగక్ఖేమాధివాహనం;

గచ్ఛతి అనివత్తన్తం, యత్థ గన్త్వా న సోచతి.

‘‘ఏవమేసా కసీ కట్ఠా, సా హోతి అమతప్ఫలా;

ఏతం కసిం కసిత్వాన, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి.

‘‘భుఞ్జతు భవం గోతమో. కస్సకో భవం. యఞ్హి భవం గోతమో అమతప్ఫలమ్పి కసిం కసతీ’’తి [భాసతీతి (క.)].

‘‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్యం,

సమ్పస్సతం బ్రాహ్మణ నేస ధమ్మో;

గాథాభిగీతం పనుదన్తి బుద్ధా,

ధమ్మే సతి బ్రాహ్మణ వుత్తిరేసా.

‘‘అఞ్ఞేన చ కేవలినం మహేసిం,

ఖీణాసవం కుక్కుచ్చవూపసన్తం;

అన్నేన పానేన ఉపట్ఠహస్సు,

ఖేత్తఞ్హి తం పుఞ్ఞపేక్ఖస్స హోతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౨. ఉదయసుత్తం

౧౯౮. సావత్థినిదానం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన ఉదయస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో ఉదయో బ్రాహ్మణో భగవతో పత్తం ఓదనేన పూరేసి. దుతియమ్పి ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన ఉదయస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి…పే… తతియమ్పి ఖో ఉదయో బ్రాహ్మణో భగవతో పత్తం ఓదనేన పూరేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పకట్ఠకోయం సమణో గోతమో పునప్పునం ఆగచ్ఛతీ’’తి.

‘‘పునప్పునఞ్చేవ వపన్తి బీజం, పునప్పునం వస్సతి దేవరాజా;

పునప్పునం ఖేత్తం కసన్తి కస్సకా, పునప్పునం ధఞ్ఞముపేతి రట్ఠం.

‘‘పునప్పునం యాచకా యాచయన్తి, పునప్పునం దానపతీ దదన్తి;

పునప్పునం దానపతీ దదిత్వా, పునప్పునం సగ్గముపేన్తి ఠానం.

‘‘పునప్పునం ఖీరనికా దుహన్తి, పునప్పునం వచ్ఛో ఉపేతి మాతరం;

పునప్పునం కిలమతి ఫన్దతి చ, పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో.

‘‘పునప్పునం జాయతి మీయతి చ, పునప్పునం సివథికం [సీవథికం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] హరన్తి;

మగ్గఞ్చ లద్ధా అపునబ్భవాయ, న పునప్పునం జాయతి భూరిపఞ్ఞో’’తి [పునప్పునం జాయతి భూరిపఞ్ఞోతి (స్యా. కం. క.)].

ఏవం వుత్తే, ఉదయో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౩. దేవహితసుత్తం

౧౯౯. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన భగవా వాతేహాబాధికో హోతి; ఆయస్మా చ ఉపవాణో భగవతో ఉపట్ఠాకో హోతి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఉపవాణం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఉపవాణ, ఉణ్హోదకం జానాహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఉపవాణో భగవతో పటిస్సుత్వా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన దేవహితస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తుణ్హీభూతో ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అద్దసా ఖో దేవహితో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం ఉపవాణం తుణ్హీభూతం ఏకమన్తం ఠితం. దిస్వాన ఆయస్మన్తం ఉపవాణం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘తుణ్హీభూతో భవం తిట్ఠం, ముణ్డో సఙ్ఘాటిపారుతో;

కిం పత్థయానో కిం ఏసం, కిం ను యాచితుమాగతో’’తి.

‘‘అరహం సుగతో లోకే, వాతేహాబాధికో ముని;

సచే ఉణ్హోదకం అత్థి, మునినో దేహి బ్రాహ్మణ.

‘‘పూజితో పూజనేయ్యానం, సక్కరేయ్యాన సక్కతో;

అపచితో అపచేయ్యానం [అపచినేయ్యానం (సీ. స్యా. కం.) టీకా ఓలోకేతబ్బా], తస్స ఇచ్ఛామి హాతవే’’తి.

అథ ఖో దేవహితో బ్రాహ్మణో ఉణ్హోదకస్స కాజం పురిసేన గాహాపేత్వా ఫాణితస్స చ పుటం ఆయస్మతో ఉపవాణస్స పాదాసి. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపవాణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఉణ్హోదకేన న్హాపేత్వా [నహాపేత్వా (సీ. పీ.)] ఉణ్హోదకేన ఫాణితం ఆలోలేత్వా భగవతో పాదాసి. అథ ఖో భగవతో ఆబాధో పటిప్పస్సమ్భి.

అథ ఖో దేవహితో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో దేవహితో బ్రాహ్మణో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కత్థ దజ్జా దేయ్యధమ్మం, కత్థ దిన్నం మహప్ఫలం;

కథఞ్హి యజమానస్స, కథం ఇజ్ఝతి దక్ఖిణా’’తి.

‘‘పుబ్బేనివాసం యో వేదీ, సగ్గాపాయఞ్చ పస్సతి;

అథో జాతిక్ఖయం పత్తో, అభిఞ్ఞావోసితో ముని.

‘‘ఏత్థ దజ్జా దేయ్యధమ్మం, ఏత్థ దిన్నం మహప్ఫలం;

ఏవఞ్హి యజమానస్స, ఏవం ఇజ్ఝతి దక్ఖిణా’’తి.

ఏవం వుత్తే, దేవహితో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౪. మహాసాలసుత్తం

౨౦౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణమహాసాలో లూఖో లూఖపావురణో [లూఖపాపురణో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం బ్రాహ్మణమహాసాలం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిన్ను త్వం, బ్రాహ్మణ, లూఖో లూఖపావురణో’’తి? ‘‘ఇధ మే, భో గోతమ, చత్తారో పుత్తా. తే మం దారేహి సంపుచ్ఛ ఘరా నిక్ఖామేన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి త్వం, బ్రాహ్మణ, ఇమా గాథాయో పరియాపుణిత్వా సభాయం మహాజనకాయే సన్నిపతితే పుత్తేసు చ సన్నిసిన్నేసు భాసస్సు –

‘‘యేహి జాతేహి నన్దిస్సం, యేసఞ్చ భవమిచ్ఛిసం;

తే మం దారేహి సంపుచ్ఛ, సావ వారేన్తి సూకరం.

‘‘అసన్తా కిర మం జమ్మా, తాత తాతాతి భాసరే;

రక్ఖసా పుత్తరూపేన, తే జహన్తి వయోగతం.

‘‘అస్సోవ జిణ్ణో నిబ్భోగో, ఖాదనా అపనీయతి;

బాలకానం పితా థేరో, పరాగారేసు భిక్ఖతి.

‘‘దణ్డోవ కిర మే సేయ్యో, యఞ్చే పుత్తా అనస్సవా;

చణ్డమ్పి గోణం వారేతి, అథో చణ్డమ్పి కుక్కురం.

‘‘అన్ధకారే పురే హోతి, గమ్భీరే గాధమేధతి;

దణ్డస్స ఆనుభావేన, ఖలిత్వా పతితిట్ఠతీ’’తి.

అథ ఖో సో బ్రాహ్మణమహాసాలో భగవతో సన్తికే ఇమా గాథాయో పరియాపుణిత్వా సభాయం మహాజనకాయే సన్నిపతితే పుత్తేసు చ సన్నిసిన్నేసు అభాసి –

‘‘యేహి జాతేహి నన్దిస్సం, యేసఞ్చ భవమిచ్ఛిసం;

తే మం దారేహి సంపుచ్ఛ, సావ వారేన్తి సూకరం.

‘‘అసన్తా కిర మం జమ్మా, తాత తాతాతి భాసరే;

రక్ఖసా పుత్తరూపేన, తే జహన్తి వయోగతం.

‘‘అస్సోవ జిణ్ణో నిబ్భోగో, ఖాదనా అపనీయతి;

బాలకానం పితా థేరో, పరాగారేసు భిక్ఖతి.

‘‘దణ్డోవ కిర మే సేయ్యో, యఞ్చే పుత్తా అనస్సవా;

చణ్డమ్పి గోణం వారేతి, అథో చణ్డమ్పి కుక్కురం.

‘‘అన్ధకారే పురే హోతి, గమ్భీరే గాధమేధతి;

దణ్డస్స ఆనుభావేన, ఖలిత్వా పతితిట్ఠతీ’’తి.

అథ ఖో నం బ్రాహ్మణమహాసాలం పుత్తా ఘరం నేత్వా న్హాపేత్వా పచ్చేకం దుస్సయుగేన అచ్ఛాదేసుం. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణమహాసాలో ఏకం దుస్సయుగం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో బ్రాహ్మణమహాసాలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మయం, భో గోతమ, బ్రాహ్మణా నామ ఆచరియస్స ఆచరియధనం పరియేసామ. పటిగ్గణ్హతు మే భవం గోతమో ఆచరియధన’’న్తి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణమహాసాలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౫. మానత్థద్ధసుత్తం

౨౦౧. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన మానత్థద్ధో నామ బ్రాహ్మణో సావత్థియం పటివసతి. సో నేవ మాతరం అభివాదేతి, న పితరం అభివాదేతి, న ఆచరియం అభివాదేతి, న జేట్ఠభాతరం అభివాదేతి. తేన ఖో పన సమయేన భగవా మహతియా పరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేతి. అథ ఖో మానత్థద్ధస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సమణో గోతమో మహతియా పరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేతి. యంనూనాహం యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమేయ్యం. సచే మం సమణో గోతమో ఆలపిస్సతి, అహమ్పి తం ఆలపిస్సామి. నో చే మం సమణో గోతమో ఆలపిస్సతి, అహమ్పి నాలపిస్సామీ’’తి. అథ ఖో మానత్థద్ధో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తుణ్హీభూతో ఏకమన్తం అట్ఠాసి. అథ ఖో భగవా తం నాలపి. అథ ఖో మానత్థద్ధో బ్రాహ్మణో – ‘నాయం సమణో గోతమో కిఞ్చి జానాతీ’తి తతోవ పున నివత్తితుకామో అహోసి. అథ ఖో భగవా మానత్థద్ధస్స బ్రాహ్మణస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ మానత్థద్ధం బ్రాహ్మణం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘న మానం బ్రాహ్మణ సాధు, అత్థికస్సీధ బ్రాహ్మణ;

యేన అత్థేన ఆగచ్ఛి, తమేవమనుబ్రూహయే’’తి.

అథ ఖో మానత్థద్ధో బ్రాహ్మణో – ‘‘చిత్తం మే సమణో గోతమో జానాతీ’’తి తత్థేవ భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవతో పాదాని ముఖేన చ పరిచుమ్బతి పాణీహి చ పరిసమ్బాహతి, నామఞ్చ సావేతి – ‘‘మానత్థద్ధాహం, భో గోతమ, మానత్థద్ధాహం, భో గోతమా’’తి. అథ ఖో సా పరిసా అబ్భుతచిత్తజాతా [అబ్భుతచిత్తజాతా (సీ. స్యా. కం. పీ.), అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా (క.)] అహోసి – ‘అచ్ఛరియం వత భో, అబ్భుతం వత భో! అయఞ్హి మానత్థద్ధో బ్రాహ్మణో నేవ మాతరం అభివాదేతి, న పితరం అభివాదేతి, న ఆచరియం అభివాదేతి, న జేట్ఠభాతరం అభివాదేతి; అథ చ పన సమణే గోతమే ఏవరూపం పరమనిపచ్చకారం కరోతీ’తి. అథ ఖో భగవా మానత్థద్ధం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, బ్రాహ్మణ, ఉట్ఠేహి, సకే ఆసనే నిసీద. యతో తే మయి చిత్తం పసన్న’’న్తి. అథ ఖో మానత్థద్ధో బ్రాహ్మణో సకే ఆసనే నిసీదిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కేసు న మానం కయిరాథ, కేసు చస్స సగారవో;

క్యస్స అపచితా అస్సు, క్యస్సు సాధు సుపూజితా’’తి.

‘‘మాతరి పితరి చాపి, అథో జేట్ఠమ్హి భాతరి;

ఆచరియే చతుత్థమ్హి,

తేసు న మానం కయిరాథ;

తేసు అస్స సగారవో,

త్యస్స అపచితా అస్సు;

త్యస్సు సాధు సుపూజితా.

‘‘అరహన్తే సీతీభూతే, కతకిచ్చే అనాసవే;

నిహచ్చ మానం అథద్ధో, తే నమస్సే అనుత్తరే’’తి.

ఏవం వుత్తే, మానత్థద్ధో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౬. పచ్చనీకసుత్తం

౨౦౨. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన పచ్చనీకసాతో నామ బ్రాహ్మణో సావత్థియం పటివసతి. అథ ఖో పచ్చనీకసాతస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘యంనూనాహం యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమేయ్యం. యం యదేవ సమణో గోతమో భాసిస్సతి తం తదేవస్సాహం [తదేవ సాహం (క.)] పచ్చనీకాస్స’’న్తి [పచ్చనీకస్సన్తి (పీ.), పచ్చనీకసాతన్తి (క.)]. తేన ఖో పన సమయేన భగవా అబ్భోకాసే చఙ్కమతి. అథ ఖో పచ్చనీకసాతో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం చఙ్కమన్తం ఏతదవోచ – ‘భణ సమణధమ్మ’న్తి.

‘‘న పచ్చనీకసాతేన, సువిజానం సుభాసితం;

ఉపక్కిలిట్ఠచిత్తేన, సారమ్భబహులేన చ.

‘‘యో చ వినేయ్య సారమ్భం, అప్పసాదఞ్చ చేతసో;

ఆఘాతం పటినిస్సజ్జ, స వే [సచే (స్యా. కం. క.)] జఞ్ఞా సుభాసిత’’న్తి.

ఏవం వుత్తే, పచ్చనీకసాతో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౭. నవకమ్మికసుత్తం

౨౦౩. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి అఞ్ఞతరస్మిం వనసణ్డే. తేన ఖో పన సమయేన నవకమ్మికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో తస్మిం వనసణ్డే కమ్మన్తం కారాపేతి. అద్దసా ఖో నవకమ్మికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం సాలరుక్ఖమూలే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘అహం ఖో ఇమస్మిం వనసణ్డే కమ్మన్తం కారాపేన్తో రమామి. అయం సమణో గోతమో కిం కారాపేన్తో రమతీ’’తి? అథ ఖో నవకమ్మికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కే ను కమ్మన్తా కరీయన్తి, భిక్ఖు సాలవనే తవ;

యదేకకో అరఞ్ఞస్మిం, రతిం విన్దతి గోతమో’’తి.

‘‘న మే వనస్మిం కరణీయమత్థి,

ఉచ్ఛిన్నమూలం మే వనం విసూకం;

స్వాహం వనే నిబ్బనథో విసల్లో,

ఏకో రమే అరతిం విప్పహాయా’’తి.

ఏవం వుత్తే, నవకమ్మికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౮. కట్ఠహారసుత్తం

౨౦౪. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి అఞ్ఞతరస్మిం వనసణ్డే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స సమ్బహులా అన్తేవాసికా కట్ఠహారకా మాణవకా యేన వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా అద్దసంసు భగవన్తం తస్మిం వనసణ్డే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. దిస్వాన యేన భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భారద్వాజగోత్తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచుం – ‘‘యగ్ఘే, భవం జానేయ్యాసి! అసుకస్మిం వనసణ్డే సమణో నిసిన్నో పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా’’. అథ ఖో భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో తేహి మాణవకేహి సద్ధిం యేన సో వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో భగవన్తం తస్మిం వనసణ్డే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. దిస్వాన యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘గమ్భీరరూపే బహుభేరవే వనే,

సుఞ్ఞం అరఞ్ఞం విజనం విగాహియ;

అనిఞ్జమానేన ఠితేన వగ్గునా,

సుచారురూపం వత భిక్ఖు ఝాయసి.

‘‘న యత్థ గీతం నపి యత్థ వాదితం,

ఏకో అరఞ్ఞే వనవస్సితో ముని;

అచ్ఛేరరూపం పటిభాతి మం ఇదం,

యదేకకో పీతిమనో వనే వసే.

‘‘మఞ్ఞామహం లోకాధిపతిసహబ్యతం,

ఆకఙ్ఖమానో తిదివం అనుత్తరం;

కస్మా భవం విజనమరఞ్ఞమస్సితో,

తపో ఇధ కుబ్బసి బ్రహ్మపత్తియా’’తి.

‘‘యా కాచి కఙ్ఖా అభినన్దనా వా,

అనేకధాతూసు పుథూ సదాసితా;

అఞ్ఞాణమూలప్పభవా పజప్పితా,

సబ్బా మయా బ్యన్తికతా సమూలికా.

‘‘స్వాహం అకఙ్ఖో అసితో అనూపయో,

సబ్బేసు ధమ్మేసు విసుద్ధదస్సనో;

పప్పుయ్య సమ్బోధిమనుత్తరం సివం,

ఝాయామహం బ్రహ్మ రహో విసారదో’’తి.

ఏవం వుత్తే, భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౯. మాతుపోసకసుత్తం

౨౦౫. సావత్థినిదానం. అథ ఖో మాతుపోసకో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మాతుపోసకో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహఞ్హి, భో గోతమ, ధమ్మేన భిక్ఖం పరియేసామి, ధమ్మేన భిక్ఖం పరియేసిత్వా మాతాపితరో పోసేమి. కచ్చాహం, భో గోతమ, ఏవంకారీ కిచ్చకారీ హోమీ’’తి? ‘‘తగ్ఘ త్వం, బ్రాహ్మణ, ఏవంకారీ కిచ్చకారీ హోసి. యో ఖో, బ్రాహ్మణ, ధమ్మేన భిక్ఖం పరియేసతి, ధమ్మేన భిక్ఖం పరియేసిత్వా మాతాపితరో పోసేతి, బహుం సో పుఞ్ఞం పసవతీ’’తి.

‘‘యో మాతరం పితరం వా, మచ్చో ధమ్మేన పోసతి;

తాయ నం పారిచరియాయ, మాతాపితూసు పణ్డితా;

ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, మాతుపోసకో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౧౦. భిక్ఖకసుత్తం

౨౦౬. సావత్థినిదానం. అథ ఖో భిక్ఖకో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో భిక్ఖకో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహమ్పి ఖో, భో గోతమ, భిక్ఖకో, భవమ్పి భిక్ఖకో, ఇధ నో కిం నానాకరణ’’న్తి?

‘‘న తేన భిక్ఖకో హోతి, యావతా భిక్ఖతే పరే;

విస్సం ధమ్మం సమాదాయ, భిక్ఖు హోతి న తావతా.

‘‘యోధ పుఞ్ఞఞ్చ పాపఞ్చ, బాహిత్వా బ్రహ్మచరియం;

సఙ్ఖాయ లోకే చరతి, స వే భిక్ఖూతి వుచ్చతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, భిక్ఖకో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౧౧. సఙ్గారవసుత్తం

౨౦౭. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన సఙ్గారవో నామ బ్రాహ్మణో సావత్థియం పటివసతి ఉదకసుద్ధికో, ఉదకేన పరిసుద్ధిం పచ్చేతి, సాయం పాతం ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ, భన్తే, సఙ్గారవో నామ బ్రాహ్మణో సావత్థియం పటివసతి ఉదకసుద్ధికో, ఉదకేన సుద్ధిం పచ్చేతి, సాయం పాతం ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. సాధు, భన్తే, భగవా యేన సఙ్గారవస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సఙ్గారవస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సఙ్గారవం బ్రాహ్మణం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చం కిర త్వం, బ్రాహ్మణ, ఉదకసుద్ధికో, ఉదకేన సుద్ధిం పచ్చేసి, సాయం పాతం ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరసీ’’తి? ‘‘ఏవం, భో గోతమ’’. ‘‘కిం పన త్వం, బ్రాహ్మణ, అత్థవసం సమ్పస్సమానో ఉదకసుద్ధికో, ఉదకసుద్ధిం పచ్చేసి, సాయం పాతం ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరసీ’’తి? ‘‘ఇధ మే, భో గోతమ [ఇధ మే భో గోతమ అహం (పీ. క.)], యం దివా పాపకమ్మం కతం హోతి, తం సాయం న్హానేన [నహానేన (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పవాహేమి, యం రత్తిం పాపకమ్మం కతం హోతి తం పాతం న్హానేన పవాహేమి. ఇమం ఖ్వాహం, భో గోతమ, అత్థవసం సమ్పస్సమానో ఉదకసుద్ధికో, ఉదకేన సుద్ధిం పచ్చేమి, సాయం పాతం ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరామీ’’తి.

‘‘ధమ్మో రహదో బ్రాహ్మణ సీలతిత్థో,

అనావిలో సబ్భి సతం పసత్థో;

యత్థ హవే వేదగునో సినాతా,