౨. దుతియవగ్గో

౧. సనఙ్కుమారసుత్తం

౧౮౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి సప్పినీతీరే. అథ ఖో బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం సప్పినీతీరం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘ఖత్తియో సేట్ఠో జనేతస్మిం, యే గోత్తపటిసారినో;

విజ్జాచరణసమ్పన్నో, సో సేట్ఠో దేవమానుసే’’తి.

ఇదమవోచ బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో. సమనుఞ్ఞో సత్థా అహోసి. అథ ఖో బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో ‘‘సమనుఞ్ఞో మే సత్థా’’తి భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయీతి.

౨. దేవదత్తసుత్తం

౧౮౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే అచిరపక్కన్తే దేవదత్తే. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం గిజ్ఝకూటం పబ్బతం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి దేవదత్తం ఆరబ్భ భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘ఫలం వే కదలిం హన్తి, ఫలం వేళుం ఫలం నళం;

సక్కారో కాపురిసం హన్తి, గబ్భో అస్సతరిం యథా’’తి.

౩. అన్ధకవిన్దసుత్తం

౧౮౪. ఏకం సమయం భగవా మాగధేసు విహరతి అన్ధకవిన్దే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా రత్తన్ధకారతిమిసాయం అబ్భోకాసే నిసిన్నో హోతి, దేవో చ ఏకమేకం ఫుసాయతి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం అన్ధకవిన్దం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి భగవతో సన్తికే ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘సేవేథ పన్తాని సేనాసనాని,

చరేయ్య సంయోజనవిప్పమోక్ఖా;

సచే రతిం నాధిగచ్ఛేయ్య తత్థ,

సఙ్ఘే వసే రక్ఖితత్తో సతీమా.

‘‘కులాకులం పిణ్డికాయ చరన్తో,

ఇన్ద్రియగుత్తో నిపకో సతీమా;

సేవేథ పన్తాని సేనాసనాని,

భయా పముత్తో అభయే విముత్తో.

‘‘యత్థ భేరవా సరీసపా [సిరిం సపా (సీ. స్యా. కం. పీ.)],

విజ్జు సఞ్చరతి థనయతి దేవో;

అన్ధకారతిమిసాయ రత్తియా,

నిసీది తత్థ భిక్ఖు విగతలోమహంసో.

‘‘ఇదఞ్హి జాతు మే దిట్ఠం, నయిదం ఇతిహీతిహం;

ఏకస్మిం బ్రహ్మచరియస్మిం, సహస్సం మచ్చుహాయినం.

‘‘భియ్యో [భీయో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పఞ్చసతా సేక్ఖా, దసా చ దసధా దస;

సబ్బే సోతసమాపన్నా, అతిరచ్ఛానగామినో.

‘‘అథాయం [అత్థాయం-ఇతిపి దీ. ని. ౨.౨౯౦] ఇతరా పజా, పుఞ్ఞభాగాతి మే మనో;

సఙ్ఖాతుం నోపి సక్కోమి, ముసావాదస్స ఓత్తప’’న్తి [ఓత్తపేతి (సీ. స్యా. కం. పీ.), ఓత్తప్పేతి (క.)].

౪. అరుణవతీసుత్తం

౧౮౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి…పే… తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా అహోసి అరుణవా నామ. రఞ్ఞో ఖో పన, భిక్ఖవే, అరుణవతో అరుణవతీ నామ రాజధానీ అహోసి. అరుణవతిం ఖో పన, భిక్ఖవే, రాజధానిం [అరుణవతియం ఖో పన భిక్ఖవే రాజధానియం (పీ. క.)] సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ఉపనిస్సాయ విహాసి. సిఖిస్స ఖో పన, భిక్ఖవే, భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అభిభూసమ్భవం నామ సావకయుగం అహోసి అగ్గం భద్దయుగం. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అభిభుం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘ఆయామ, బ్రాహ్మణ, యేన అఞ్ఞతరో బ్రహ్మలోకో తేనుపసఙ్కమిస్సామ, యావ భత్తస్స కాలో భవిస్సతీ’తి. ‘ఏవం, భన్తే’తి ఖో భిక్ఖవే, అభిభూ భిక్ఖు సిఖిస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అభిభూ చ భిక్ఖు – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – అరుణవతియా రాజధానియా అన్తరహితా తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహేసుం.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అభిభుం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘పటిభాతు, బ్రాహ్మణ, తం బ్రహ్మునో చ బ్రహ్మపరిసాయ చ బ్రహ్మపారిసజ్జానఞ్చ ధమ్మీ కథా’తి. ‘ఏవం, భన్తే’తి ఖో, భిక్ఖవే, అభిభూ భిక్ఖు సిఖిస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పటిస్సుత్వా, బ్రహ్మానఞ్చ బ్రహ్మపరిసఞ్చ బ్రహ్మపారిసజ్జే చ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. తత్ర సుదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా చ బ్రహ్మపరిసా చ బ్రహ్మపారిసజ్జా చ ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి [ఖీయన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] విపాచేన్తి – ‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత భో, కథఞ్హి నామ సత్థరి సమ్ముఖీభూతే సావకో ధమ్మం దేసేస్సతీ’’’తి!

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అభిభుం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘ఉజ్ఝాయన్తి ఖో తే, బ్రాహ్మణ, బ్రహ్మా చ బ్రహ్మపరిసా చ బ్రహ్మపారిసజ్జా చ – అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో, కథఞ్హి నామ సత్థరి సమ్ముఖీభూతే సావకో ధమ్మం దేసేస్సతీతి! తేన హి త్వం బ్రాహ్మణ, భియ్యోసోమత్తాయ బ్రహ్మానఞ్చ బ్రహ్మపరిసఞ్చ బ్రహ్మపారిసజ్జే చ సంవేజేహీ’తి. ‘ఏవం, భన్తే’తి ఖో, భిక్ఖవే, అభిభూ భిక్ఖు సిఖిస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పటిస్సుత్వా దిస్సమానేనపి కాయేన ధమ్మం దేసేసి, అదిస్సమానేనపి కాయేన ధమ్మం దేసేసి, దిస్సమానేనపి హేట్ఠిమేన ఉపడ్ఢకాయేన అదిస్సమానేన ఉపరిమేన ఉపడ్ఢకాయేన ధమ్మం దేసేసి, దిస్సమానేనపి ఉపరిమేన ఉపడ్ఢకాయేన అదిస్సమానేన హేట్ఠిమేన ఉపడ్ఢకాయేన ధమ్మం దేసేసి. తత్ర సుదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా చ బ్రహ్మపరిసా చ బ్రహ్మపారిసజ్జా చ అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా అహేసుం – ‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో, సమణస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా’’’తి!

‘‘అథ ఖో అభిభూ భిక్ఖు సిఖిం భగవన్తం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం ఏతదవోచ – ‘అభిజానామి ఖ్వాహం, భన్తే, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మజ్ఝే ఏవరూపిం వాచం భాసితా – పహోమి ఖ్వాహం ఆవుసో, బ్రహ్మలోకే ఠితో సహస్సిలోకధాతుం [సహస్సీలోకధాతుం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సరేన విఞ్ఞాపేతు’న్తి. ‘ఏతస్స, బ్రాహ్మణ, కాలో, ఏతస్స, బ్రాహ్మణ, కాలో; యం త్వం, బ్రాహ్మణ, బ్రహ్మలోకే ఠితో సహస్సిలోకధాతుం సరేన విఞ్ఞాపేయ్యాసీ’తి. ‘ఏవం, భన్తే’తి ఖో, భిక్ఖవే, అభిభూ భిక్ఖు సిఖిస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పటిస్సుత్వా బ్రహ్మలోకే ఠితో ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘ఆరమ్భథ [ఆరబ్భథ (సబ్బత్థ)] నిక్కమథ [నిక్ఖమథ (సీ. పీ.)], యుఞ్జథ బుద్ధసాసనే;

ధునాథ మచ్చునో సేనం, నళాగారంవ కుఞ్జరో.

‘‘యో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే, అప్పమత్తో విహస్సతి;

పహాయ జాతిసంసారం, దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, సిఖీ చ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అభిభూ చ భిక్ఖు బ్రహ్మానఞ్చ బ్రహ్మపరిసఞ్చ బ్రహ్మపారిసజ్జే చ సంవేజేత్వా – సేయ్యథాపి నామ…పే… తస్మిం బ్రహ్మలోకే అన్తరహితా అరుణవతియా రాజధానియా పాతురహేసుం. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘అస్సుత్థ నో, తుమ్హే, భిక్ఖవే, అభిభుస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మలోకే ఠితస్స గాథాయో భాసమానస్సా’తి? ‘అస్సుమ్హ ఖో మయం, భన్తే, అభిభుస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మలోకే ఠితస్స గాథాయో భాసమానస్సా’తి. ‘యథా కథం పన తుమ్హే, భిక్ఖవే, అస్సుత్థ అభిభుస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మలోకే ఠితస్స గాథాయో భాసమానస్సా’’’తి? ఏవం ఖో మయం, భన్తే, అస్సుమ్హ అభిభుస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మలోకే ఠితస్స గాథాయో భాసమానస్స –

‘‘ఆరమ్భథ నిక్కమథ, యుఞ్జథ బుద్ధసాసనే;

ధునాథ మచ్చునో సేనం, నళాగారంవ కుఞ్జరో.

‘‘యో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే, అప్పమత్తో విహస్సతి;

పహాయ జాతిసంసారం, దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’’తి.

‘‘‘ఏవం ఖో మయం, భన్తే, అస్సుమ్హ అభిభుస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మలోకే ఠితస్స గాథాయో భాసమానస్సా’తి. ‘సాధు సాధు, భిక్ఖవే; సాధు ఖో తుమ్హే, భిక్ఖవే! అస్సుత్థ అభిభుస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మలోకే ఠితస్స గాథాయో భాసమానస్సా’’’తి.

ఇదమవోచ భగవా, అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

౫. పరినిబ్బానసుత్తం

౧౮౬. ఏకం సమయం భగవా కుసినారాయం విహరతి ఉపవత్తనే మల్లానం సాలవనే అన్తరేన యమకసాలానం పరినిబ్బానసమయే. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘హన్ద దాని, భిక్ఖవే, ఆమన్తయామి వో – ‘వయధమ్మా సఙ్ఖారా, అప్పమాదేన సమ్పాదేథా’తి. అయం తథాగతస్స పచ్ఛిమా వాచా’’.

అథ ఖో భగవా పఠమం ఝానం [పఠమజ్ఝానం (స్యా. కం.) ఏవం దుతియం ఝానం ఇచ్చాదీసుపి] సమాపజ్జి. పఠమా ఝానా [పఠమజ్ఝానా (స్యా. కం.) ఏవం దుతియా ఝానా ఇచ్చాదీసుపి] వుట్ఠహిత్వా దుతియం ఝానం సమాపజ్జి. దుతియా ఝానా వుట్ఠహిత్వా తతియం ఝానం సమాపజ్జి. తతియా ఝానా వుట్ఠహిత్వా చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జి. చతుత్థా ఝానా వుట్ఠహిత్వా ఆకాసానఞ్చాయతనం సమాపజ్జి. ఆకాసానఞ్చాయతనా వుట్ఠహిత్వా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమాపజ్జి. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనా వుట్ఠహిత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జి. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనా వుట్ఠహిత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జి. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనా వుట్ఠహిత్వా సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపజ్జి.

సఞ్ఞావేదయితనిరోధా వుట్ఠహిత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జి. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనా వుట్ఠహిత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జి. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనా వుట్ఠహిత్వా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమాపజ్జి. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనా వుట్ఠహిత్వా ఆకాసానఞ్చాయతనం సమాపజ్జి. ఆకాసానఞ్చాయతనా వుట్ఠహిత్వా చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జి. చతుత్థా ఝానా వుట్ఠహిత్వా తతియం ఝానం సమాపజ్జి. తతియా ఝానా వుట్ఠహిత్వా దుతియం ఝానం సమాపజ్జి. దుతియా ఝానా వుట్ఠహిత్వా పఠమం ఝానం సమాపజ్జి. పఠమా ఝానా వుట్ఠహిత్వా దుతియం ఝానం సమాపజ్జి. దుతియా ఝానా వుట్ఠహిత్వా తతియం ఝానం సమాపజ్జి. తతియా ఝానా వుట్ఠహిత్వా చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జి. చతుత్థా ఝానా వుట్ఠహిత్వా సమనన్తరం భగవా పరినిబ్బాయి. పరినిబ్బుతే భగవతి సహ పరినిబ్బానా బ్రహ్మా సహమ్పతి ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘సబ్బేవ నిక్ఖిపిస్సన్తి, భూతా లోకే సముస్సయం;

యత్థ ఏతాదిసో సత్థా, లోకే అప్పటిపుగ్గలో;

తథాగతో బలప్పత్తో, సమ్బుద్ధో పరినిబ్బుతో’’తి.

పరినిబ్బుతే భగవతి సహ పరినిబ్బానా సక్కో దేవానమిన్దో ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘అనిచ్చా వత సఙ్ఖారా, ఉప్పాదవయధమ్మినో;

ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝన్తి, తేసం వూపసమో సుఖో’’తి.

పరినిబ్బుతే భగవతి సహ పరినిబ్బానా ఆయస్మా ఆనన్దో ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘తదాసి యం భింసనకం, తదాసి లోమహంసనం;

సబ్బాకారవరూపేతే, సమ్బుద్ధే పరినిబ్బుతే’’తి.

పరినిబ్బుతే భగవతి సహ పరినిబ్బానా ఆయస్మా అనురుద్ధో ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘నాహు అస్సాసపస్సాసో, ఠితచిత్తస్స తాదినో;

అనేజో సన్తిమారబ్భ, చక్ఖుమా పరినిబ్బుతో [యం కాలమకరీ ముని (మహాపరినిబ్బానసుత్తే)].

‘‘అసల్లీనేన చిత్తేన, వేదనం అజ్ఝవాసయి;

పజ్జోతస్సేవ నిబ్బానం, విమోక్ఖో చేతసో అహూ’’తి.

దుతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

బ్రహ్మాసనం దేవదత్తో, అన్ధకవిన్దో అరుణవతీ;

పరినిబ్బానేన చ దేసితం, ఇదం బ్రహ్మపఞ్చకన్తి.

బ్రహ్మసంయుత్తం సమత్తం. [ఇతో పరం మరమ్మపోత్థకేసు ఏవమ్పి దిస్సతి –§బ్రహ్మాయాచనం అగారవఞ్చ, బ్రహ్మదేవో బకో చ బ్రహ్మా.§అఞ్ఞతరో చ బ్రహ్మాకోకాలికఞ్చ, తిస్సకఞ్చ తురూ చ.§బ్రహ్మా కోకాలికభిక్ఖు, సనఙ్కుమారేన దేవదత్తం.§అన్ధకవిన్దం అరుణవతి, పరినిబ్బానేన పన్నరసాతి.]