౬. బ్రహ్మసంయుత్తం

౧. పఠమవగ్గో

౧. బ్రహ్మాయాచనసుత్తం

౧౭౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఉరువేలాయం విహరతి నజ్జా నేరఞ్జరాయ తీరే అజపాలనిగ్రోధమూలే పఠమాభిసమ్బుద్ధో. అథ ఖో భగవతో రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘అధిగతో ఖో మ్యాయం ధమ్మో గమ్భీరో దుద్దసో దురనుబోధో సన్తో పణీతో అతక్కావచరో నిపుణో పణ్డితవేదనీయో. ఆలయరామా ఖో పనాయం పజా ఆలయరతా ఆలయసమ్ముదితా. ఆలయరామాయ ఖో పన పజాయ ఆలయరతాయ ఆలయసమ్ముదితాయ దుద్దసం ఇదం ఠానం యదిదం ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పాదో. ఇదమ్పి ఖో ఠానం దుద్దసం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. అహఞ్చేవ ఖో పన ధమ్మం దేసేయ్యం; పరే చ మే న ఆజానేయ్యుం; సో మమస్స కిలమథో, సా మమస్స విహేసా’’తి. అపిస్సు భగవన్తం ఇమా అనచ్ఛరియా గాథాయో పటిభంసు పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా –

‘‘కిచ్ఛేన మే అధిగతం, హలం దాని పకాసితుం;

రాగదోసపరేతేహి, నాయం ధమ్మో సుసమ్బుధో.

‘‘పటిసోతగామిం నిపుణం, గమ్భీరం దుద్దసం అణుం;

రాగరత్తా న దక్ఖన్తి, తమోఖన్ధేన ఆవుటా’’తి [తమోక్ఖన్ధేన ఆవుతాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

ఇతిహ భగవతో పటిసఞ్చిక్ఖతో అప్పోస్సుక్కతాయ చిత్తం నమతి, నో ధమ్మదేసనాయ.

అథ ఖో బ్రహ్మునో సహమ్పతిస్స భగవతో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ ఏతదహోసి – ‘‘నస్సతి వత భో లోకో, వినస్సతి వత భో లోకో, యత్ర హి నామ తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అప్పోస్సుక్కతాయ చిత్తం నమతి [నమిస్సతి (?)], నో ధమ్మదేసనాయా’’తి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం [సమ్మిఞ్జితం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో భగవతో పురతో పాతురహోసి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా దక్ఖిణజాణుమణ్డలం పథవియం నిహన్త్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దేసేతు, భన్తే, భగవా ధమ్మం, దేసేతు సుగతో ధమ్మం. సన్తి సత్తా అప్పరజక్ఖజాతికా, అస్సవనతా ధమ్మస్స పరిహాయన్తి. భవిస్సన్తి ధమ్మస్స అఞ్ఞాతారో’’తి. ఇదమవోచ బ్రహ్మా సహమ్పతి, ఇదం వత్వా అథాపరం ఏతదవోచ –

‘‘పాతురహోసి మగధేసు పుబ్బే,

ధమ్మో అసుద్ధో సమలేహి చిన్తితో;

అపాపురేతం [అవాపురేతం (సీ.)] అమతస్స ద్వారం,

సుణన్తు ధమ్మం విమలేనానుబుద్ధం.

‘‘సేలే యథా పబ్బతముద్ధనిట్ఠితో,

యథాపి పస్సే జనతం సమన్తతో;

తథూపమం ధమ్మమయం సుమేధ,

పాసాదమారుయ్హ సమన్తచక్ఖు;

సోకావతిణ్ణం [సోకావకిణ్ణం (సీ.)] జనతమపేతసోకో,

అవేక్ఖస్సు జాతిజరాభిభూతం.

‘‘ఉట్ఠేహి వీర విజితసఙ్గామ,

సత్థవాహ అనణ [అణణ (రూపసిద్ధిటీకా)] విచర లోకే;

దేసస్సు [దేసేతు (స్యా. కం. పీ. క.)] భగవా ధమ్మం,

అఞ్ఞాతారో భవిస్సన్తీ’’తి.

అథ ఖో భగవా బ్రహ్మునో చ అజ్ఝేసనం విదిత్వా సత్తేసు చ కారుఞ్ఞతం పటిచ్చ బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేసి. అద్దసా ఖో భగవా బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేన్తో సత్తే అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖే తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియే స్వాకారే ద్వాకారే సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయే, అప్పేకచ్చే పరలోకవజ్జభయదస్సావినే విహరన్తే, అప్పేకచ్చే న పరలోకవజ్జభయదస్సావినే [దస్సావినో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] విహరన్తే. సేయ్యథాపి నామ ఉప్పలినియం వా పదుమినియం వా పుణ్డరీకినియం వా అప్పేకచ్చాని ఉప్పలాని వా పదుమాని వా పుణ్డరీకాని వా ఉదకే జాతాని ఉదకే సంవడ్ఢాని ఉదకానుగ్గతాని అన్తో నిముగ్గపోసీని, అప్పేకచ్చాని ఉప్పలాని వా పదుమాని వా పుణ్డరీకాని వా ఉదకే జాతాని ఉదకే సంవడ్ఢాని సమోదకం ఠితాని, అప్పేకచ్చాని ఉప్పలాని వా పదుమాని వా పుణ్డరీకాని వా ఉదకే జాతాని ఉదకే సంవడ్ఢాని ఉదకా అచ్చుగ్గమ్మ ఠితాని [తిట్ఠన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అనుపలిత్తాని ఉదకేన; ఏవమేవ భగవా బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేన్తో అద్దస సత్తే అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖే తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియే స్వాకారే ద్వాకారే సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయే, అప్పేకచ్చే పరలోకవజ్జభయదస్సావినే విహరన్తే, అప్పేకచ్చే న పరలోకవజ్జభయదస్సావినే విహరన్తే. దిస్వాన బ్రహ్మానం సహమ్పతిం గాథాయ పచ్చభాసి –

‘‘అపారుతా తేసం అమతస్స ద్వారా,

యే సోతవన్తో పముఞ్చన్తు సద్ధం;

విహింససఞ్ఞీ పగుణం న భాసిం,

ధమ్మం పణీతం మనుజేసు బ్రహ్మే’’తి.

అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి ‘‘కతావకాసో ఖోమ్హి భగవతా ధమ్మదేసనాయా’’తి భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయీతి.

౨. గారవసుత్తం

౧౭౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఉరువేలాయం విహరతి నజ్జా నేరఞ్జరాయ తీరే అజపాలనిగ్రోధమూలే పఠమాభిసమ్బుద్ధో. అథ ఖో భగవతో రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘దుక్ఖం ఖో అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, కం ను ఖ్వాహం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా సక్కత్వా గరుం కత్వా [గరుకత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉపనిస్సాయ విహరేయ్య’’న్తి?

అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘అపరిపుణ్ణస్స ఖో సీలక్ఖన్ధస్స పారిపూరియా అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం. న ఖో పనాహం పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అత్తనా సీలసమ్పన్నతరం అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా, యమహం సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం.

‘‘అపరిపుణ్ణస్స ఖో సమాధిక్ఖన్ధస్స పారిపూరియా అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం. న ఖో పనాహం పస్సామి సదేవకే లోకే…పే… అత్తనా సమాధిసమ్పన్నతరం అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా, యమహం సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం.

‘‘అపరిపుణ్ణస్స పఞ్ఞాక్ఖన్ధస్స పారిపూరియా అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం. న ఖో పనాహం పస్సామి సదేవకే…పే… అత్తనా పఞ్ఞాసమ్పన్నతరం అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా, యమహం సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం.

‘‘అపరిపుణ్ణస్స ఖో విముత్తిక్ఖన్ధస్స పారిపూరియా అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం. న ఖో పనాహం పస్సామి సదేవకే…పే… అత్తనా విముత్తిసమ్పన్నతరం అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా, యమహం సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం.

‘‘అపరిపుణ్ణస్స ఖో విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధస్స పారిపూరియా అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం. న ఖో పనాహం పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అత్తనా విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నతరం అఞ్ఞం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా, యమహం సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం. యంనూనాహం య్వాయం ధమ్మో మయా అభిసమ్బుద్ధో తమేవ ధమ్మం సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి భగవతో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో భగవతో పురతో పాతురహోసి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏవమేతం, భగవా, ఏవమేతం, సుగత! యేపి తే, భన్తే, అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, తేపి భగవన్తో ధమ్మఞ్ఞేవ సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరింసు; యేపి తే, భన్తే, భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా తేపి భగవన్తో ధమ్మఞ్ఞేవ సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరిస్సన్తి. భగవాపి, భన్తే, ఏతరహి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మఞ్ఞేవ సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరతూ’’తి. ఇదమవోచ బ్రహ్మా సహమ్పతి, ఇదం వత్వా అథాపరం ఏతదవోచ –

‘‘యే చ అతీతా సమ్బుద్ధా, యే చ బుద్ధా అనాగతా;

యో చేతరహి సమ్బుద్ధో, బహూనం [బహున్నం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సోకనాసనో.

‘‘సబ్బే సద్ధమ్మగరునో, విహంసు [విహరింసు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] విహరన్తి చ;

తథాపి విహరిస్సన్తి, ఏసా బుద్ధాన ధమ్మతా.

‘‘తస్మా హి అత్తకామేన [అత్థకామేన (సీ. పీ. క.)], మహత్తమభికఙ్ఖతా;

సద్ధమ్మో గరుకాతబ్బో, సరం బుద్ధాన సాసన’’న్తి.

౩. బ్రహ్మదేవసుత్తం

౧౭౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరిస్సా బ్రాహ్మణియా బ్రహ్మదేవో నామ పుత్తో భగవతో సన్తికే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి.

అథ ఖో ఆయస్మా బ్రహ్మదేవో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా బ్రహ్మదేవో అరహతం అహోసి.

అథ ఖో ఆయస్మా బ్రహ్మదేవో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం సపదానం పిణ్డాయ చరమానో యేన సకమాతు నివేసనం తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో బ్రహ్మదేవస్స మాతా బ్రాహ్మణీ బ్రహ్మునో ఆహుతిం నిచ్చం పగ్గణ్హాతి. అథ ఖో బ్రహ్మునో సహమ్పతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మతో బ్రహ్మదేవస్స మాతా బ్రాహ్మణీ బ్రహ్మునో ఆహుతిం నిచ్చం పగ్గణ్హాతి. యంనూనాహం తం ఉపసఙ్కమిత్వా సంవేజేయ్య’’న్తి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో ఆయస్మతో బ్రహ్మదేవస్స మాతు నివేసనే పాతురహోసి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి వేహాసం ఠితో ఆయస్మతో బ్రహ్మదేవస్స మాతరం బ్రాహ్మణిం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘దూరే ఇతో బ్రాహ్మణి బ్రహ్మలోకో,

యస్సాహుతిం పగ్గణ్హాసి నిచ్చం;

నేతాదిసో బ్రాహ్మణి బ్రహ్మభక్ఖో,

కిం జప్పసి బ్రహ్మపథం అజానం [అజానన్తీ (సీ. పీ. క.)].

‘‘ఏసో హి తే బ్రాహ్మణి బ్రహ్మదేవో,

నిరూపధికో అతిదేవపత్తో;

అకిఞ్చనో భిక్ఖు అనఞ్ఞపోసీ,

యో తే సో [తే సో (సీ. పీ.), యో తే స (?)] పిణ్డాయ ఘరం పవిట్ఠో.

‘‘ఆహునేయ్యో వేదగు భావితత్తో,

నరానం దేవానఞ్చ దక్ఖిణేయ్యో;

బాహిత్వా పాపాని అనూపలిత్తో,

ఘాసేసనం ఇరియతి సీతిభూతో.

‘‘న తస్స పచ్ఛా న పురత్థమత్థి,

సన్తో విధూమో అనిఘో నిరాసో;

నిక్ఖిత్తదణ్డో తసథావరేసు,

సో త్యాహుతిం భుఞ్జతు అగ్గపిణ్డం.

‘‘విసేనిభూతో ఉపసన్తచిత్తో,

నాగోవ దన్తో చరతి అనేజో;

భిక్ఖు సుసీలో సువిముత్తచిత్తో,

సో త్యాహుతిం భుఞ్జతు అగ్గపిణ్డం.

‘‘తస్మిం పసన్నా అవికమ్పమానా,

పతిట్ఠపేహి దక్ఖిణం దక్ఖిణేయ్యే;

కరోహి పుఞ్ఞం సుఖమాయతికం,

దిస్వా మునిం బ్రాహ్మణి ఓఘతిణ్ణ’’న్తి.

‘‘తస్మిం పసన్నా అవికమ్పమానా,

పతిట్ఠపేసి దక్ఖిణం దక్ఖిణేయ్యే;

అకాసి పుఞ్ఞం సుఖమాయతికం,

దిస్వా మునిం బ్రాహ్మణీ ఓఘతిణ్ణ’’న్తి.

౪. బకబ్రహ్మసుత్తం

౧౭౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన బకస్స బ్రహ్మునో ఏవరూపం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం హోతి – ‘‘ఇదం నిచ్చం, ఇదం ధువం, ఇదం సస్సతం, ఇదం కేవలం, ఇదం అచవనధమ్మం, ఇదఞ్హి న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, ఇతో చ పనఞ్ఞం ఉత్తరిం [ఉత్తరిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నిస్సరణం నత్థీ’’తి.

అథ ఖో భగవా బకస్స బ్రహ్మునో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసి. అద్దసా ఖో బకో బ్రహ్మా భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏహి ఖో మారిస, స్వాగతం తే, మారిస! చిరస్సం ఖో మారిస! ఇమం పరియాయమకాసి యదిదం ఇధాగమనాయ. ఇదఞ్హి, మారిస, నిచ్చం, ఇదం ధువం, ఇదం సస్సతం, ఇదం కేవలం, ఇదం అచవనధమ్మం, ఇదఞ్హి న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి. ఇతో చ పనఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం నత్థీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, భగవా బకం బ్రహ్మానం ఏతదవోచ – ‘‘అవిజ్జాగతో వత, భో, బకో బ్రహ్మా; అవిజ్జాగతో వత, భో, బకో బ్రహ్మా. యత్ర హి నామ అనిచ్చంయేవ సమానం నిచ్చన్తి వక్ఖతి, అధువంయేవ సమానం ధువన్తి వక్ఖతి, అసస్సతంయేవ సమానం సస్సతన్తి వక్ఖతి, అకేవలంయేవ సమానం కేవలన్తి వక్ఖతి, చవనధమ్మంయేవ సమానం అచవనధమ్మన్తి వక్ఖతి. యత్థ చ పన జాయతి చ జీయతి చ మీయతి చ చవతి చ ఉపపజ్జతి చ, తఞ్చ తథా వక్ఖతి – ‘ఇదఞ్హి న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి’. సన్తఞ్చ పనఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం, ‘నత్థఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణ’న్తి వక్ఖతీ’’తి.

‘‘ద్వాసత్తతి గోతమ పుఞ్ఞకమ్మా,

వసవత్తినో జాతిజరం అతీతా;

అయమన్తిమా వేదగూ బ్రహ్ముపపత్తి,

అస్మాభిజప్పన్తి జనా అనేకా’’తి.

‘‘అప్పఞ్హి ఏతం న హి దీఘమాయు,

యం త్వం బక మఞ్ఞసి దీఘమాయుం;

సతం సహస్సానం [సహస్సాన (స్యా. కం.)] నిరబ్బుదానం,

ఆయుం పజానామి తవాహం బ్రహ్మే’’తి.

‘‘అనన్తదస్సీ భగవాహమస్మి,

జాతిజరం సోకముపాతివత్తో;

కిం మే పురాణం వతసీలవత్తం,

ఆచిక్ఖ మే తం యమహం విజఞ్ఞా’’తి.

‘‘యం త్వం అపాయేసి బహూ మనుస్సే,

పిపాసితే ఘమ్మని సమ్పరేతే;

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం,

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామి.

‘‘యం ఏణికూలస్మిం జనం గహీతం,

అమోచయీ గయ్హకం నీయమానం;

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం,

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామి.

‘‘గఙ్గాయ సోతస్మిం గహీతనావం,

లుద్దేన నాగేన మనుస్సకమ్యా;

పమోచయిత్థ బలసా పసయ్హ,

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం,

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామి.

‘‘కప్పో చ తే బద్ధచరో అహోసిం,

సమ్బుద్ధిమన్తం [సమ్బుద్ధివన్తం (బహూసు)] వతినం అమఞ్ఞి;

తం తే పురాణం వతసీలవత్తం,

సుత్తప్పబుద్ధోవ అనుస్సరామీ’’తి.

‘‘అద్ధా పజానాసి మమేతమాయుం,

అఞ్ఞేపి [అఞ్ఞమ్పి (సీ. పీ.)] జానాసి తథా హి బుద్ధో;

తథా హి త్యాయం జలితానుభావో,

ఓభాసయం తిట్ఠతి బ్రహ్మలోక’’న్తి.

౫. అఞ్ఞతరబ్రహ్మసుత్తం

౧౭౬. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స బ్రహ్మునో ఏవరూపం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం హోతి – ‘‘నత్థి సో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా యో ఇధ ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి. అథ ఖో భగవా తస్స బ్రహ్మునో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో…పే… తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసి. అథ ఖో భగవా తస్స బ్రహ్మునో ఉపరి వేహాసం పల్లఙ్కేన నిసీది తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా.

అథ ఖో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఏతదహోసి – ‘‘కహం ను ఖో భగవా ఏతరహి విహరతీ’’తి? అద్దసా ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో [మహామోగ్గలానో (క.)] భగవన్తం దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన తస్స బ్రహ్మునో ఉపరి వేహాసం పల్లఙ్కేన నిసిన్నం తేజోధాతుం సమాపన్నం. దిస్వాన – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో పురత్థిమం దిసం నిస్సాయ [ఉపనిస్సాయ (సీ.)] తస్స బ్రహ్మునో ఉపరి వేహాసం పల్లఙ్కేన నిసీది తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా నీచతరం భగవతో.

అథ ఖో ఆయస్మతో మహాకస్సపస్స ఏతదహోసి – ‘‘కహం ను ఖో భగవా ఏతరహి విహరతీ’’తి? అద్దసా ఖో ఆయస్మా మహాకస్సపో భగవన్తం దిబ్బేన చక్ఖునా…పే… దిస్వాన – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో…పే… ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకస్సపో దక్ఖిణం దిసం నిస్సాయ తస్స బ్రహ్మునో ఉపరి వేహాసం పల్లఙ్కేన నిసీది తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా నీచతరం భగవతో.

అథ ఖో ఆయస్మతో మహాకప్పినస్స ఏతదహోసి – ‘‘కహం ను ఖో భగవా ఏతరహి విహరతీ’’తి? అద్దసా ఖో ఆయస్మా మహాకప్పినో భగవన్తం దిబ్బేన చక్ఖునా…పే… తేజోధాతుం సమాపన్నం. దిస్వాన – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో…పే… ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకప్పినో పచ్ఛిమం దిసం నిస్సాయ తస్స బ్రహ్మునో ఉపరి వేహాసం పల్లఙ్కేన నిసీది తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా నీచతరం భగవతో.

అథ ఖో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స ఏతదహోసి – ‘‘కహం ను ఖో భగవా ఏతరహి విహరతీ’’తి? అద్దసా ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో…పే… తేజోధాతుం సమాపన్నం. దిస్వాన – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో…పే… తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో ఉత్తరం దిసం నిస్సాయ తస్స బ్రహ్మునో ఉపరి వేహాసం పల్లఙ్కేన నిసీది తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా నీచతరం భగవతో.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం బ్రహ్మానం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘అజ్జాపి తే ఆవుసో సా దిట్ఠి, యా తే దిట్ఠి పురే అహు;

పస్ససి వీతివత్తన్తం, బ్రహ్మలోకే పభస్సర’’న్తి.

‘‘న మే మారిస సా దిట్ఠి, యా మే దిట్ఠి పురే అహు;

పస్సామి వీతివత్తన్తం, బ్రహ్మలోకే పభస్సరం;

స్వాహం అజ్జ కథం వజ్జం, అహం నిచ్చోమ్హి సస్సతో’’తి.

అథ ఖో భగవా తం బ్రహ్మానం సంవేజేత్వా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – తస్మిం బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో జేతవనే పాతురహోసి. అథ ఖో సో బ్రహ్మా అఞ్ఞతరం బ్రహ్మపారిసజ్జం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, మారిస, యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏవం వదేహి – ‘అత్థి ను ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, అఞ్ఞేపి తస్స భగవతో సావకా ఏవంమహిద్ధికా ఏవంమహానుభావా; సేయ్యథాపి భవం మోగ్గల్లానో కస్సపో కప్పినో అనురుద్ధో’’’తి? ‘‘ఏవం, మారిసా’’తి ఖో సో బ్రహ్మపారిసజ్జో తస్స బ్రహ్మునో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, అఞ్ఞేపి తస్స భగవతో సావకా ఏవంమహిద్ధికా ఏవంమహానుభావా; సేయ్యథాపి భవం మోగ్గల్లానో కస్సపో కప్పినో అనురుద్ధో’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం బ్రహ్మపారిసజ్జం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘తేవిజ్జా ఇద్ధిపత్తా చ, చేతోపరియాయకోవిదా;

ఖీణాసవా అరహన్తో, బహూ బుద్ధస్స సావకా’’తి.

అథ ఖో సో బ్రహ్మపారిసజ్జో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా యేన సో బ్రహ్మా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం బ్రహ్మానం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయస్మా మారిస, మహామోగ్గల్లానో ఏవమాహ –

‘‘తేవిజ్జా ఇద్ధిపత్తా చ, చేతోపరియాయకోవిదా;

ఖీణాసవా అరహన్తో, బహూ బుద్ధస్స సావకా’’తి.

ఇదమవోచ సో బ్రహ్మపారిసజ్జో. అత్తమనో చ సో బ్రహ్మా తస్స బ్రహ్మపారిసజ్జస్స భాసితం అభినన్దీతి.

౬. బ్రహ్మలోకసుత్తం

౧౭౭. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన భగవా దివావిహారగతో హోతి పటిసల్లీనో. అథ ఖో సుబ్రహ్మా చ పచ్చేకబ్రహ్మా సుద్ధావాసో చ పచ్చేకబ్రహ్మా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా పచ్చేకం ద్వారబాహం [పచ్చేకద్వారబాహం (పీ. క.)] ఉపనిస్సాయ అట్ఠంసు. అథ ఖో సుబ్రహ్మా పచ్చేకబ్రహ్మా సుద్ధావాసం పచ్చేకబ్రహ్మానం ఏతదవోచ – ‘‘అకాలో ఖో తావ, మారిస, భగవన్తం పయిరుపాసితుం; దివావిహారగతో భగవా పటిసల్లీనో చ. అసుకో చ బ్రహ్మలోకో ఇద్ధో చేవ ఫీతో చ, బ్రహ్మా చ తత్ర పమాదవిహారం విహరతి. ఆయామ, మారిస, యేన సో బ్రహ్మలోకో తేనుపసఙ్కమిస్సామ; ఉపసఙ్కమిత్వా తం బ్రహ్మానం సంవేజేయ్యామా’’తి. ‘‘ఏవం, మారిసా’’తి ఖో సుద్ధావాసో పచ్చేకబ్రహ్మా సుబ్రహ్మునో పచ్చేకబ్రహ్మునో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో సుబ్రహ్మా చ పచ్చేకబ్రహ్మా సుద్ధావాసో చ పచ్చేకబ్రహ్మా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో…పే… ఏవమేవ – భగవతో పురతో అన్తరహితా తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహేసుం. అద్దసా ఖో సో బ్రహ్మా తే బ్రహ్మానో దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే. దిస్వాన తే బ్రహ్మానో ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద కుతో ను తుమ్హే, మారిసా, ఆగచ్ఛథా’’తి? ‘‘ఆగతా ఖో మయం, మారిస, అమ్హ తస్స భగవతో సన్తికా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. గచ్ఛేయ్యాసి పన త్వం, మారిస, తస్స భగవతో ఉపట్ఠానం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి?

ఏవం వుత్తో [ఏవం వుత్తే (సీ. స్యా. కం.)] ఖో సో బ్రహ్మా తం వచనం అనధివాసేన్తో సహస్సక్ఖత్తుం అత్తానం అభినిమ్మినిత్వా సుబ్రహ్మానం పచ్చేకబ్రహ్మానం ఏతదవోచ – ‘‘పస్ససి మే నో త్వం, మారిస, ఏవరూపం ఇద్ధానుభావ’’న్తి? ‘‘పస్సామి ఖో త్యాహం, మారిస, ఏవరూపం ఇద్ధానుభావ’’న్తి. ‘‘సో ఖ్వాహం, మారిస, ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో కస్స అఞ్ఞస్స సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా ఉపట్ఠానం గమిస్సామీ’’తి?

అథ ఖో సుబ్రహ్మా పచ్చేకబ్రహ్మా ద్విసహస్సక్ఖత్తుం అత్తానం అభినిమ్మినిత్వా తం బ్రహ్మానం ఏతదవోచ – ‘‘పస్ససి మే నో త్వం, మారిస, ఏవరూపం ఇద్ధానుభావ’’న్తి? ‘‘పస్సామి ఖో త్యాహం, మారిస, ఏవరూపం ఇద్ధానుభావ’’న్తి. ‘‘తయా చ ఖో, మారిస, మయా చ స్వేవ భగవా మహిద్ధికతరో చేవ మహానుభావతరో చ. గచ్ఛేయ్యాసి త్వం, మారిస, తస్స భగవతో ఉపట్ఠానం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి? అథ ఖో సో బ్రహ్మా సుబ్రహ్మానం పచ్చేకబ్రహ్మానం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘తయో సుపణ్ణా చతురో చ హంసా,

బ్యగ్ఘీనిసా పఞ్చసతా చ ఝాయినో;

తయిదం విమానం జలతే చ [జలతేవ (పీ. క.)] బ్రహ్మే,

ఓభాసయం ఉత్తరస్సం దిసాయ’’న్తి.

‘‘కిఞ్చాపి తే తం జలతే విమానం,

ఓభాసయం ఉత్తరస్సం దిసాయం;

రూపే రణం దిస్వా సదా పవేధితం,

తస్మా న రూపే రమతీ సుమేధో’’తి.

అథ ఖో సుబ్రహ్మా చ పచ్చేకబ్రహ్మా సుద్ధావాసో చ పచ్చేకబ్రహ్మా తం బ్రహ్మానం సంవేజేత్వా తత్థేవన్తరధాయింసు. అగమాసి చ ఖో సో బ్రహ్మా అపరేన సమయేన భగవతో ఉపట్ఠానం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సాతి.

౭. కోకాలికసుత్తం

౧౭౮. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన భగవా దివావిహారగతో హోతి పటిసల్లీనో. అథ ఖో సుబ్రహ్మా చ పచ్చేకబ్రహ్మా సుద్ధావాసో చ పచ్చేకబ్రహ్మా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా పచ్చేకం ద్వారబాహం నిస్సాయ అట్ఠంసు. అథ ఖో సుబ్రహ్మా పచ్చేకబ్రహ్మా కోకాలికం భిక్ఖుం ఆరబ్భ భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘అప్పమేయ్యం పమినన్తో, కోధ విద్వా వికప్పయే;

అప్పమేయ్యం పమాయినం, నివుతం తం మఞ్ఞే పుథుజ్జన’’న్తి.