౧. పుగ్గలసుత్తం

౧౩౨. సావత్థినిదానం. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో రాజానం పసేనదిం కోసలం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘చత్తారోమే, మహారాజ, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? తమోతమపరాయనో, తమోజోతిపరాయనో, జోతితమపరాయనో, జోతిజోతిపరాయనో’’.

‘‘కథఞ్చ, మహారాజ పుగ్గలో తమోతమపరాయనో హోతి? ఇధ, మహారాజ, ఏకచ్చో పుగ్గలో నీచే కులే పచ్చాజాతో హోతి, చణ్డాలకులే వా వేనకులే [వేణకులే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా నేసాదకులే వా రథకారకులే వా పుక్కుసకులే వా దలిద్దే అప్పన్నపానభోజనే కసిరవుత్తికే, యత్థ కసిరేన ఘాసచ్ఛాదో లబ్భతి. సో చ హోతి దుబ్బణ్ణో దుద్దసికో ఓకోటిమకో బవ్హాబాధో [బహ్వాబాధో (క.)] కాణో వా కుణీ వా ఖఞ్జో వా పక్ఖహతో వా, న లాభీ అన్నస్స పానస్స వత్థస్స యానస్స మాలాగన్ధవిలేపనస్స సేయ్యావసథపదీపేయ్యస్స. సో కాయేన దుచ్చరితం చరతి, వాచాయ దుచ్చరితం చరతి, మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘సేయ్యథాపి, మహారాజ, పురిసో అన్ధకారా వా అన్ధకారం గచ్ఛేయ్య, తమా వా తమం గచ్ఛేయ్య, లోహితమలా వా లోహితమలం గచ్ఛేయ్య. తథూపమాహం, మహారాజ, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవం ఖో, మహారాజ, పుగ్గలో తమోతమపరాయనో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, మహారాజ, పుగ్గలో తమోజోతిపరాయనో హోతి? ఇధ, మహారాజ, ఏకచ్చో పుగ్గలో నీచే కులే పచ్చాజాతో హోతి, చణ్డాలకులే వా వేనకులే వా నేసాదకులే వా రథకారకులే వా పుక్కుసకులే వా దలిద్దే అప్పన్నపానభోజనే కసిరవుత్తికే, యత్థ కసిరేన ఘాసచ్ఛాదో లబ్భతి. సో చ ఖో హోతి దుబ్బణ్ణో దుద్దసికో ఓకోటిమకో బవ్హాబాధో, కాణో వా కుణీ వా ఖఞ్జో వా పక్ఖహతో వా, న లాభీ అన్నస్స పానస్స వత్థస్స యానస్స మాలాగన్ధవిలేపనస్స సేయ్యావసథపదీపేయ్యస్స. సో కాయేన సుచరితం చరతి, వాచాయ సుచరితం చరతి, మనసా సుచరితం చరతి. సో కాయేన సుచరితం చరిత్వా వాచాయ సుచరితం చరిత్వా మనసా సుచరితం చరిత్వా, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి.

‘‘సేయ్యథాపి, మహారాజ, పురిసో పథవియా వా పల్లఙ్కం ఆరోహేయ్య, పల్లఙ్కా వా అస్సపిట్ఠిం ఆరోహేయ్య, అస్సపిట్ఠియా వా హత్థిక్ఖన్ధం ఆరోహేయ్య, హత్థిక్ఖన్ధా వా పాసాదం ఆరోహేయ్య. తథూపమాహం, మహారాజ, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవం ఖో, మహారాజ, పుగ్గలో తమోజోతిపరాయనో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, మహారాజ, పుగ్గలో జోతితమపరాయనో హోతి? ఇధ, మహారాజ, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉచ్చే కులే పచ్చాజాతో హోతి, ఖత్తియమహాసాలకులే వా బ్రాహ్మణమహాసాలకులే వా గహపతిమహాసాలకులే వా, అడ్ఢే మహద్ధనే మహాభోగే పహూతజాతరూపరజతే పహూతవిత్తూపకరణే పహూతధనధఞ్ఞే. సో చ హోతి అభిరూపో దస్సనీయో పాసాదికో, పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో, లాభీ అన్నస్స పానస్స వత్థస్స యానస్స మాలాగన్ధవిలేపనస్స సేయ్యావసథపదీపేయ్యస్స. సో కాయేన దుచ్చరితం చరతి, వాచాయ దుచ్చరితం చరతి, మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘సేయ్యథాపి, మహారాజ, పురిసో పాసాదా వా హత్థిక్ఖన్ధం ఓరోహేయ్య, హత్థిక్ఖన్ధా వా అస్సపిట్ఠిం ఓరోహేయ్య, అస్సపిట్ఠియా వా పల్లఙ్కం ఓరోహేయ్య, పల్లఙ్కా వా పథవిం ఓరోహేయ్య, పథవియా వా అన్ధకారం పవిసేయ్య. తథూపమాహం, మహారాజ, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవం ఖో, మహారాజ, పుగ్గలో జోతితమపరాయనో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, మహారాజ, పుగ్గలో జోతిజోతిపరాయనో హోతి? ఇధ, మహారాజ, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉచ్చే కులే పచ్చాజాతో హోతి, ఖత్తియమహాసాలకులే వా బ్రాహ్మణమహాసాలకులే వా గహపతిమహాసాలకులే వా, అడ్ఢే మహద్ధనే మహాభోగే పహూతజాతరూపరజతే పహూతవిత్తూపకరణే పహూతధనధఞ్ఞే. సో చ హోతి అభిరూపో దస్సనీయో పాసాదికో, పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో, లాభీ అన్నస్స పానస్స వత్థస్స యానస్స మాలాగన్ధవిలేపనస్స సేయ్యావసథపదీపేయ్యస్స. సో కాయేన సుచరితం చరతి, వాచాయ సుచరితం చరతి, మనసా సుచరితం చరతి. సో కాయేన సుచరితం చరిత్వా వాచాయ సుచరితం చరిత్వా మనసా సుచరితం చరిత్వా, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి.

‘‘సేయ్యథాపి, మహారాజ, పురిసో పల్లఙ్కా వా పల్లఙ్కం సఙ్కమేయ్య, అస్సపిట్ఠియా వా అస్సపిట్ఠిం సఙ్కమేయ్య, హత్థిక్ఖన్ధా వా హత్థిక్ఖన్ధం సఙ్కమేయ్య, పాసాదా వా పాసాదం సఙ్కమేయ్య. తథూపమాహం, మహారాజ, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవం ఖో, మహారాజ, పుగ్గలో జోతిజోతిపరాయనో హోతి. ఇమే ఖో, మహారాజ, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘దలిద్దో పురిసో రాజ, అస్సద్ధో హోతి మచ్ఛరీ;

కదరియో పాపసఙ్కప్పో, మిచ్ఛాదిట్ఠి అనాదరో.

‘‘సమణే బ్రాహ్మణే వాపి, అఞ్ఞే వాపి వనిబ్బకే;

అక్కోసతి పరిభాసతి, నత్థికో హోతి రోసకో.

‘‘దదమానం నివారేతి, యాచమానాన భోజనం;

తాదిసో పురిసో రాజ, మీయమానో జనాధిప;

ఉపేతి నిరయం ఘోరం, తమోతమపరాయనో.

‘‘దలిద్దో పురిసో రాజ, సద్ధో హోతి అమచ్ఛరీ;

దదాతి సేట్ఠసఙ్కప్పో, అబ్యగ్గమనసో నరో.

‘‘సమణే బ్రాహ్మణే వాపి, అఞ్ఞే వాపి వనిబ్బకే;

ఉట్ఠాయ అభివాదేతి, సమచరియాయ సిక్ఖతి.

‘‘దదమానం న వారేతి [న నివారేతి (సీ.)], యాచమానాన భోజనం;

తాదిసో పురిసో రాజ, మీయమానో జనాధిప;

ఉపేతి తిదివం ఠానం, తమోజోతిపరాయనో.

‘‘అడ్ఢో చే [అడ్ఢో వే (పీ. క.)] పురిసో రాజ, అస్సద్ధో హోతి మచ్ఛరీ;

కదరియో పాపసఙ్కప్పో, మిచ్ఛాదిట్ఠి అనాదరో.

‘‘సమణే బ్రాహ్మణే వాపి, అఞ్ఞే వాపి వనిబ్బకే;

అక్కోసతి పరిభాసతి, నత్థికో హోతి రోసకో.

‘‘దదమానం నివారేతి, యాచమానాన భోజనం;

తాదిసో పురిసో రాజ, మీయమానో జనాధిప;

ఉపేతి నిరయం ఘోరం, జోతితమపరాయనో.

‘‘అడ్ఢో చే పురిసో రాజ, సద్ధో హోతి అమచ్ఛరీ;

దదాతి సేట్ఠసఙ్కప్పో, అబ్యగ్గమనసో నరో.

‘‘సమణే బ్రాహ్మణే వాపి, అఞ్ఞే వాపి వనిబ్బకే;

ఉట్ఠాయ అభివాదేతి, సమచరియాయ సిక్ఖతి.

‘‘దదమానం న వారేతి, యాచమానాన భోజనం;

తాదిసో పురిసో రాజ, మీయమానో జనాధిప;

ఉపేతి తిదివం ఠానం, జోతిజోతిపరాయనో’’తి.