౨. దుతియవగ్గో

౧. సత్తజటిలసుత్తం

౧౨౨. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో బహిద్వారకోట్ఠకే నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

తేన ఖో పన సమయేన సత్త చ జటిలా సత్త చ నిగణ్ఠా సత్త చ అచేలకా సత్త చ ఏకసాటకా సత్త చ పరిబ్బాజకా పరూళ్హకచ్ఛనఖలోమా ఖారివివిధమాదాయ [ఖారివిధం ఆదాయ (పీ.) దీ. ని. ౧.౨౮౦ తదట్ఠకథాపి ఓలోకేతబ్బా] భగవతో అవిదూరే అతిక్కమన్తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా దక్ఖిణజాణుమణ్డలం పథవియం నిహన్త్వా యేన తే సత్త చ జటిలా సత్త చ నిగణ్ఠా సత్త చ అచేలకా సత్త చ ఏకసాటకా సత్త చ పరిబ్బాజకా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా తిక్ఖత్తుం నామం సావేసి – ‘‘రాజాహం, భన్తే, పసేనది కోసలో…పే… రాజాహం, భన్తే, పసేనది కోసలో’’తి.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అచిరపక్కన్తేసు తేసు సత్తసు చ జటిలేసు సత్తసు చ నిగణ్ఠేసు సత్తసు చ అచేలకేసు సత్తసు చ ఏకసాటకేసు సత్తసు చ పరిబ్బాజకేసు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యే తే, భన్తే, లోకే అరహన్తో వా అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నా ఏతే తేసం అఞ్ఞతరా’’తి.

‘‘దుజ్జానం ఖో ఏతం, మహారాజ, తయా గిహినా కామభోగినా పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసన్తేన కాసికచన్దనం పచ్చనుభోన్తేన మాలాగన్ధవిలేపనం ధారయన్తేన జాతరూపరజతం సాదియన్తేన – ‘ఇమే వా అరహన్తో, ఇమే వా అరహత్తమగ్గం సమాపన్నా’’’తి.

‘‘సంవాసేన ఖో, మహారాజ, సీలం వేదితబ్బం. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. సంవోహారేన ఖో, మహారాజ, సోచేయ్యం వేదితబ్బం. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. ఆపదాసు ఖో, మహారాజ, థామో వేదితబ్బో. సో చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. సాకచ్ఛాయ, ఖో, మహారాజ, పఞ్ఞా వేదితబ్బా. సా చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం భన్తే! యావ సుభాసితమిదం, భన్తే, భగవతా – ‘దుజ్జానం ఖో ఏతం, మహారాజ, తయా గిహినా కామభోగినా పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసన్తేన కాసికచన్దనం పచ్చనుభోన్తేన మాలాగన్ధవిలేపనం ధారయన్తేన జాతరూపరజతం సాదియన్తేన – ఇమే వా అరహన్తో, ఇమే వా అరహత్తమగ్గం సమాపన్నా’తి. సంవాసేన ఖో, మహారాజ, సీలం వేదితబ్బం. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. సంవోహారేన ఖో మహారాజ, సోచేయ్యం వేదితబ్బం. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. ఆపదాసు ఖో, మహారాజ, థామో వేదితబ్బో. సో చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేన. సాకచ్ఛాయ ఖో, మహారాజ, పఞ్ఞా వేదితబ్బా. సా చ ఖో దీఘేన అద్ధునా, న ఇత్తరం; మనసికరోతా, నో అమనసికరోతా; పఞ్ఞవతా, నో దుప్పఞ్ఞేనా’’తి.

‘‘ఏతే, భన్తే, మమ పురిసా చరా ఓచరకా జనపదం ఓచరిత్వా ఆగచ్ఛన్తి. తేహి పఠమం ఓచిణ్ణం అహం పచ్ఛా ఓసాపయిస్సామి [ఓయాయిస్సామి (సీ.), ఓహయిస్సామి (స్యా. కం.)]. ఇదాని తే, భన్తే, తం రజోజల్లం పవాహేత్వా సున్హాతా సువిలిత్తా కప్పితకేసమస్సూ ఓదాతవత్థా [ఓదాతవత్థవసనా (సీ.)] పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారేస్సన్తీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘న వణ్ణరూపేన నరో సుజానో,

న విస్ససే ఇత్తరదస్సనేన;

సుసఞ్ఞతానఞ్హి వియఞ్జనేన,

అసఞ్ఞతా లోకమిమం చరన్తి.

‘‘పతిరూపకో మత్తికాకుణ్డలోవ,

లోహడ్ఢమాసోవ సువణ్ణఛన్నో;

చరన్తి లోకే [ఏకే (సీ. పీ.)] పరివారఛన్నా,

అన్తో అసుద్ధా బహి సోభమానా’’తి.

౨. పఞ్చరాజసుత్తం

౧౨౩. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన పఞ్చన్నం రాజూనం పసేనదిపముఖానం పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితానం సమఙ్గీభూతానం పరిచారయమానానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘‘కిం ను ఖో కామానం అగ్గ’’న్తి? తత్రేకచ్చే [తత్రేకే (సీ. పీ.)] ఏవమాహంసు – ‘‘రూపా కామానం అగ్గ’’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘‘సద్దా కామానం అగ్గ’’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘‘గన్ధా కామానం అగ్గ’’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘‘రసా కామానం అగ్గ’’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘‘ఫోట్ఠబ్బా కామానం అగ్గ’’న్తి. యతో ఖో తే రాజానో నాసక్ఖింసు అఞ్ఞమఞ్ఞం సఞ్ఞాపేతుం.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో తే రాజానో ఏతదవోచ – ‘‘ఆయామ, మారిసా, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమిస్సామ; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛిస్సామ. యథా నో భగవా బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’’తి [ధారేయ్యామాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. ‘‘ఏవం, మారిసా’’తి ఖో తే రాజానో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పచ్చస్సోసుం.

అథ ఖో తే పఞ్చ రాజానో పసేనదిపముఖా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ, భన్తే, అమ్హాకం పఞ్చన్నం రాజూనం పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితానం సమఙ్గీభూతానం పరిచారయమానానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘కిం ను ఖో కామానం అగ్గ’న్తి? ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘రూపా కామానం అగ్గ’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘సద్దా కామానం అగ్గ’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘గన్ధా కామానం అగ్గ’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘రసా కామానం అగ్గ’న్తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘ఫోట్ఠబ్బా కామానం అగ్గ’న్తి. కిం ను ఖో, భన్తే, కామానం అగ్గ’’న్తి?

‘‘మనాపపరియన్తం ఖ్వాహం, మహారాజ, పఞ్చసు కామగుణేసు అగ్గన్తి వదామి. తేవ [తే చ (సీ. పీ. క.), యే చ (స్యా. కం.)], మహారాజ, రూపా ఏకచ్చస్స మనాపా హోన్తి, తేవ [తే చ (సీ. పీ. క.)] రూపా ఏకచ్చస్స అమనాపా హోన్తి. యేహి చ యో రూపేహి అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో, సో తేహి రూపేహి అఞ్ఞం రూపం ఉత్తరితరం వా పణీతతరం వా న పత్థేతి. తే తస్స రూపా పరమా హోన్తి. తే తస్స రూపా అనుత్తరా హోన్తి.

‘‘తేవ, మహారాజ, సద్దా ఏకచ్చస్స మనాపా హోన్తి, తేవ సద్దా ఏకచ్చస్స అమనాపా హోన్తి. యేహి చ యో సద్దేహి అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో, సో తేహి సద్దేహి అఞ్ఞం సద్దం ఉత్తరితరం వా పణీతతరం వా న పత్థేతి. తే తస్స సద్దా పరమా హోన్తి. తే తస్స సద్దా అనుత్తరా హోన్తి.

‘‘తేవ, మహారాజ, గన్ధా ఏకచ్చస్స మనాపా హోన్తి, తేవ గన్ధా ఏకచ్చస్స అమనాపా హోన్తి. యేహి చ యో గన్ధేహి అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో, సో తేహి గన్ధేహి అఞ్ఞం గన్ధం ఉత్తరితరం వా పణీతతరం వా న పత్థేతి. తే తస్స గన్ధా పరమా హోన్తి. తే తస్స గన్ధా అనుత్తరా హోన్తి.

‘‘తేవ, మహారాజ, రసా ఏకచ్చస్స మనాపా హోన్తి, తేవ రసా ఏకచ్చస్స అమనాపా హోన్తి. యేహి చ యో రసేహి అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో, సో తేహి రసేహి అఞ్ఞం రసం ఉత్తరితరం వా పణీతతరం వా న పత్థేతి. తే తస్స రసా పరమా హోన్తి. తే తస్స రసా అనుత్తరా హోన్తి.

‘‘తేవ, మహారాజ, ఫోట్ఠబ్బా ఏకచ్చస్స మనాపా హోన్తి, తేవ ఫోట్ఠబ్బా ఏకచ్చస్స అమనాపా హోన్తి. యేహి చ యో ఫోట్ఠబ్బేహి అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో, సో తేహి ఫోట్ఠబ్బేహి అఞ్ఞం ఫోట్ఠబ్బం ఉత్తరితరం వా పణీతతరం వా న పత్థేతి. తే తస్స ఫోట్ఠబ్బా పరమా హోన్తి. తే తస్స ఫోట్ఠబ్బా అనుత్తరా హోన్తీ’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన చన్దనఙ్గలికో ఉపాసకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో చన్దనఙ్గలికో ఉపాసకో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పటిభాతి మం భగవా, పటిభాతి మం సుగతా’’తి. ‘‘పటిభాతు తం చన్దనఙ్గలికా’’తి భగవా అవోచ.

అథ ఖో చన్దనఙ్గలికో ఉపాసకో భగవతో సమ్ముఖా తదనురూపాయ గాథాయ అభిత్థవి –

‘‘పదుమం యథా కోకనదం సుగన్ధం,

పాతో సియా ఫుల్లమవీతగన్ధం;

అఙ్గీరసం పస్స విరోచమానం,

తపన్తమాదిచ్చమివన్తలిక్ఖే’’తి.

అథ ఖో తే పఞ్చ రాజానో చన్దనఙ్గలికం ఉపాసకం పఞ్చహి ఉత్తరాసఙ్గేహి అచ్ఛాదేసుం. అథ ఖో చన్దనఙ్గలికో ఉపాసకో తేహి పఞ్చహి ఉత్తరాసఙ్గేహి భగవన్తం అచ్ఛాదేసీతి.

౩. దోణపాకసుత్తం

౧౨౪. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో దోణపాకకురం [దోణపాకసుదం (సీ.), దోణపాకం సుదం (పీ.)] భుఞ్జతి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో భుత్తావీ మహస్సాసీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం భుత్తావిం మహస్సాసిం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘మనుజస్స సదా సతీమతో,

మత్తం జానతో లద్ధభోజనే;

తనుకస్స [తను తస్స (సీ. పీ.)] భవన్తి వేదనా,

సణికం జీరతి ఆయుపాలయ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సుదస్సనో మాణవో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పిట్ఠితో ఠితో హోతి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో సుదస్సనం మాణవం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, తాత సుదస్సన, భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం పరియాపుణిత్వా మమ భత్తాభిహారే (భత్తాభిహారే) [( ) సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] భాస. అహఞ్చ తే దేవసికం కహాపణసతం (కహాపణసతం) [( ) సీ. స్యా. కం. పోత్థకేసు నత్థి] నిచ్చం భిక్ఖం పవత్తయిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం దేవా’’తి ఖో సుదస్సనో మాణవో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పటిస్సుత్వా భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం పరియాపుణిత్వా రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స భత్తాభిహారే సుదం భాసతి –

‘‘మనుజస్స సదా సతీమతో,

మత్తం జానతో లద్ధభోజనే;

తనుకస్స భవన్తి వేదనా,

సణికం జీరతి ఆయుపాలయ’’న్తి.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అనుపుబ్బేన నాళికోదనపరమతాయ [నాళికోదనమత్తాయ (క.)] సణ్ఠాసి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అపరేన సమయేన సుసల్లిఖితగత్తో పాణినా గత్తాని అనుమజ్జన్తో తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘ఉభయేన వత మం సో భగవా అత్థేన అనుకమ్పి – దిట్ఠధమ్మికేన చేవ అత్థేన సమ్పరాయికేన చా’’తి.

౪. పఠమసఙ్గామసుత్తం

౧౨౫. సావత్థినిదానం. అథ ఖో రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం అబ్భుయ్యాసి యేన కాసి. అస్సోసి ఖో రాజా పసేనది కోసలో – ‘‘రాజా కిర మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా మమం అబ్భుయ్యాతో యేన కాసీ’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం మాగధం అజాతసత్తుం వేదేహిపుత్తం పచ్చుయ్యాసి యేన కాసి. అథ ఖో రాజా చ మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో రాజా చ పసేనది కోసలో సఙ్గామేసుం. తస్మిం ఖో పన సఙ్గామే రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో రాజానం పసేనదిం కోసలం పరాజేసి. పరాజితో చ రాజా పసేనది కోసలో సకమేవ [సఙ్గామా (క.)] రాజధానిం సావత్థిం పచ్చుయ్యాసి [పాయాసి (సీ. పీ.)].

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పవిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ, భన్తే, రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం అబ్భుయ్యాసి యేన కాసి. అస్సోసి ఖో, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో – ‘రాజా కిర మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా మమం అబ్భుయ్యాతో యేన కాసీ’తి. అథ ఖో, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం మాగధం అజాతసత్తుం వేదేహిపుత్తం పచ్చుయ్యాసి యేన కాసి. అథ ఖో, భన్తే, రాజా చ మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో రాజా చ పసేనది కోసలో సఙ్గామేసుం. తస్మిం ఖో పన, భన్తే, సఙ్గామే రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో రాజానం పసేనదిం కోసలం పరాజేసి. పరాజితో చ, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో సకమేవ రాజధానిం సావత్థిం పచ్చుయ్యాసీ’’తి.

‘‘రాజా, భిక్ఖవే, మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో పాపమిత్తో పాపసహాయో పాపసమ్పవఙ్కో; రాజా చ ఖో, భిక్ఖవే, పసేనది కోసలో కల్యాణమిత్తో కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో. అజ్జేవ [అజ్జతఞ్చ (సీ. పీ.), అజ్జేవం (స్యా. కం.)], భిక్ఖవే, రాజా పసేనది కోసలో ఇమం రత్తిం దుక్ఖం సేతి పరాజితో’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘జయం వేరం పసవతి, దుక్ఖం సేతి పరాజితో;

ఉపసన్తో సుఖం సేతి, హిత్వా జయపరాజయ’’న్తి.

౫. దుతియసఙ్గామసుత్తం

౧౨౬. [ఏత్థ ‘‘అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం మాగధం అజాతసత్తుం వేదేహిపుత్తం అబ్భుయ్యాసీ’’తి ఆదినా పాఠేన భవితబ్బం. అట్ఠకథాయం హి ‘‘అబ్భుయ్యాసీతి పరాజయే గరహప్పత్తో…పే… వుత్తజయకారణం సుత్వా అభిఉయ్యాసీ’’తి వుత్తం] అథ ఖో రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం అబ్భుయ్యాసి యేన కాసి. అస్సోసి ఖో రాజా పసేనది కోసలో – ‘‘రాజా కిర మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా మమం అబ్భుయ్యాతో యేన కాసీ’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం మాగధం అజాతసత్తుం వేదేహిపుత్తం పచ్చుయ్యాసి యేన కాసి. అథ ఖో రాజా చ మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో రాజా చ పసేనది కోసలో సఙ్గామేసుం. తస్మిం ఖో పన సఙ్గామే రాజా పసేనది కోసలో రాజానం మాగధం అజాతసత్తుం వేదేహిపుత్తం పరాజేసి, జీవగ్గాహఞ్చ నం అగ్గహేసి. అథ ఖో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఏతదహోసి – ‘‘కిఞ్చాపి ఖో మ్యాయం రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో అదుబ్భన్తస్స దుబ్భతి, అథ చ పన మే భాగినేయ్యో హోతి. యంనూనాహం రఞ్ఞో మాగధస్స అజాతసత్తునో వేదేహిపుత్తస్స సబ్బం హత్థికాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం అస్సకాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం రథకాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం పత్తికాయం పరియాదియిత్వా జీవన్తమేవ నం ఓసజ్జేయ్య’’న్తి [ఓస్సజ్జేయ్యన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో రఞ్ఞో మాగధస్స అజాతసత్తునో వేదేహిపుత్తస్స సబ్బం హత్థికాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం అస్సకాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం రథకాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం పత్తికాయం పరియాదియిత్వా జీవన్తమేవ నం ఓసజ్జి [ఓస్సజి (సీ.), ఓస్సజ్జి (స్యా. కం. పీ.)].

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పవిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ, భన్తే, రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం అబ్భుయ్యాసి యేన కాసి. అస్సోసి ఖో, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో – ‘రాజా కిర మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా మమం అబ్భుయ్యాతో యేన కాసీ’తి. అథ ఖో, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా రాజానం మాగధం అజాతసత్తుం వేదేహిపుత్తం పచ్చుయ్యాసి యేన కాసి. అథ ఖో, భన్తే, రాజా చ మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో రాజా చ పసేనది కోసలో సఙ్గామేసుం. తస్మిం ఖో పన, భన్తే, సఙ్గామే రాజా పసేనది కోసలో రాజానం మాగధం అజాతసత్తుం వేదేహిపుత్తం పరాజేసి, జీవగ్గాహఞ్చ నం అగ్గహేసి. అథ ఖో, భన్తే, రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఏతదహోసి – ‘కిఞ్చాపి ఖో మ్యాయం రాజా మాగధో అజాతసత్తు వేదేహిపుత్తో అదుబ్భన్తస్స దుబ్భతి, అథ చ పన మే భాగినేయ్యో హోతి. యంనూనాహం రఞ్ఞో మాగధస్స అజాతసత్తునో వేదేహిపుత్తస్స సబ్బం హత్థికాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం అస్సకాయం సబ్బం రథకాయం సబ్బం పత్తికాయం పరియాదియిత్వా జీవన్తమేవ నం ఓసజ్జేయ్య’’’న్తి.

‘‘అథ ఖో, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో రఞ్ఞో మాగధస్స అజాతసత్తునో వేదేహిపుత్తస్స సబ్బం హత్థికాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం అస్సకాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం రథకాయం పరియాదియిత్వా సబ్బం పత్తికాయం పరియాదియిత్వా జీవన్తమేవ నం ఓసజ్జీ’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘విలుమ్పతేవ పురిసో, యావస్స ఉపకప్పతి;

యదా చఞ్ఞే విలుమ్పన్తి, సో విలుత్తో విలుప్పతి [విలుమ్పతి (సీ. పీ. క.)].

‘‘ఠానఞ్హి మఞ్ఞతి బాలో, యావ పాపం న పచ్చతి;

యదా చ పచ్చతి పాపం, అథ దుక్ఖం నిగచ్ఛతి.

‘‘హన్తా లభతి [లభతి హన్తా (సీ. స్యా. కం.)] హన్తారం, జేతారం లభతే జయం;

అక్కోసకో చ అక్కోసం, రోసేతారఞ్చ రోసకో;

అథ కమ్మవివట్టేన, సో విలుత్తో విలుప్పతీ’’తి.

౬. మల్లికాసుత్తం

౧౨౭. సావత్థినిదానం. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ ఖో అఞ్ఞతరో పురిసో యేన రాజా పసేనది కోసలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఉపకణ్ణకే ఆరోచేసి – ‘‘మల్లికా, దేవ, దేవీ ధీతరం విజాతా’’తి. ఏవం వుత్తే, రాజా పసేనది కోసలో అనత్తమనో అహోసి.

అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం అనత్తమనతం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘ఇత్థీపి హి ఏకచ్చియా, సేయ్యా పోస జనాధిప;

మేధావినీ సీలవతీ, సస్సుదేవా పతిబ్బతా.

‘‘తస్సా యో జాయతి పోసో, సూరో హోతి దిసమ్పతి;

తాదిసా సుభగియా [సుభరియాపుత్తో (క.)] పుత్తో, రజ్జమ్పి అనుసాసతీ’’తి.

౭. అప్పమాదసుత్తం

౧౨౮. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, ఏకో ధమ్మో యో ఉభో అత్థే సమధిగ్గయ్హ తిట్ఠతి – దిట్ఠధమ్మికఞ్చేవ అత్థం సమ్పరాయికఞ్చా’’తి?

‘‘అత్థి ఖో, మహారాజ, ఏకో ధమ్మో యో ఉభో అత్థే సమధిగ్గయ్హ తిట్ఠతి – దిట్ఠధమ్మికఞ్చేవ అత్థం సమ్పరాయికఞ్చా’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే, ఏకో ధమ్మో, యో ఉభో అత్థే సమధిగ్గయ్హ తిట్ఠతి – దిట్ఠధమ్మికఞ్చేవ అత్థం సమ్పరాయికఞ్చా’’తి?

‘‘అప్పమాదో ఖో, మహారాజ, ఏకో ధమ్మో, యో ఉభో అత్థే సమధిగ్గయ్హ తిట్ఠతి – దిట్ఠధమ్మికఞ్చేవ అత్థం సమ్పరాయికఞ్చాతి. సేయ్యథాపి, మహారాజ, యాని కానిచి జఙ్గలానం [జఙ్గమానం (సీ. పీ.)] పాణానం పదజాతాని, సబ్బాని తాని హత్థిపదే సమోధానం గచ్ఛన్తి, హత్థిపదం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి – యదిదం మహన్తత్తేన; ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అప్పమాదో ఏకో ధమ్మో, యో ఉభో అత్థే సమధిగ్గయ్హ తిట్ఠతి – దిట్ఠధమ్మికఞ్చేవ అత్థం సమ్పరాయికఞ్చా’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘ఆయుం అరోగియం వణ్ణం, సగ్గం ఉచ్చాకులీనతం;

రతియో పత్థయన్తేన, ఉళారా అపరాపరా.

‘‘అప్పమాదం పసంసన్తి, పుఞ్ఞకిరియాసు పణ్డితా;

అప్పమత్తో ఉభో అత్థే, అధిగ్గణ్హాతి పణ్డితో.

‘‘దిట్ఠే ధమ్మే చ యో అత్థో, యో చత్థో సమ్పరాయికో;

అత్థాభిసమయా ధీరో, పణ్డితోతి పవుచ్చతీ’’తి.

౮. కల్యాణమిత్తసుత్తం

౧౨౯. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో, సో చ ఖో కల్యాణమిత్తస్స కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స, నో పాపమిత్తస్స నో పాపసహాయస్స నో పాపసమ్పవఙ్కస్సా’’’తి.

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ! స్వాక్ఖాతో, మహారాజ, మయా ధమ్మో. సో చ ఖో కల్యాణమిత్తస్స కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స, నో పాపమిత్తస్స నో పాపసహాయస్స నో పాపసమ్పవఙ్కస్సాతి.

‘‘ఏకమిదాహం, మహారాజ, సమయం సక్కేసు విహరామి నగరకం నామ సక్యానం నిగమో. అథ ఖో, మహారాజ, ఆనన్దో భిక్ఖు యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో, మహారాజ, ఆనన్దో భిక్ఖు మం ఏతదవోచ – ‘ఉపడ్ఢమిదం, భన్తే, బ్రహ్మచరియస్స – యదిదం కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా’’’తి.

‘‘ఏవం వుత్తాహం, మహారాజ, ఆనన్దం భిక్ఖుం ఏతదవోచం – ‘మా హేవం, ఆనన్ద, మా హేవం, ఆనన్ద! సకలమేవ హిదం, ఆనన్ద, బ్రహ్మచరియం – యదిదం కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా. కల్యాణమిత్తస్సేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేస్సతి అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరిస్సతి’’’.

‘‘కథఞ్చ, ఆనన్ద, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి? ఇధానన్ద, భిక్ఖు సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం, సమ్మాసఙ్కప్పం భావేతి…పే… సమ్మావాచం భావేతి…పే… సమ్మాకమ్మన్తం భావేతి…పే… సమ్మాఆజీవం భావేతి…పే… సమ్మావాయామం భావేతి…పే… సమ్మాసతిం భావేతి…పే… సమ్మాసమాధిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి. తదమినాపేతం, ఆనన్ద, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా సకలమేవిదం బ్రహ్మచరియం – యదిదం కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా’’తి.

‘‘మమఞ్హి, ఆనన్ద, కల్యాణమిత్తం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి, జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి, బ్యాధిధమ్మా సత్తా బ్యాధితో పరిముచ్చన్తి, మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి. ఇమినా ఖో ఏతం, ఆనన్ద, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా సకలమేవిదం బ్రహ్మచరియం – యదిదం కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా’’తి.

‘‘తస్మాతిహ తే, మహారాజ, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘కల్యాణమిత్తో భవిస్సామి కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో’తి. ఏవఞ్హి తే, మహారాజ, సిక్ఖితబ్బం.

‘‘కల్యాణమిత్తస్స తే, మహారాజ, కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స అయం ఏకో ధమ్మో ఉపనిస్సాయ విహాతబ్బో – అప్పమాదో కుసలేసు ధమ్మేసు.

‘‘అప్పమత్తస్స తే, మహారాజ, విహరతో అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ, ఇత్థాగారస్స అనుయన్తస్స ఏవం భవిస్సతి – ‘రాజా ఖో అప్పమత్తో విహరతి, అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ. హన్ద, మయమ్పి అప్పమత్తా విహరామ, అప్పమాదం ఉపనిస్సాయా’’’తి.

‘‘అప్పమత్తస్స తే, మహారాజ, విహరతో అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ, ఖత్తియానమ్పి అనుయన్తానం ఏవం భవిస్సతి – ‘రాజా ఖో అప్పమత్తో విహరతి అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ. హన్ద, మయమ్పి అప్పమత్తా విహరామ, అప్పమాదం ఉపనిస్సాయా’’’తి.

‘‘అప్పమత్తస్స తే, మహారాజ, విహరతో అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ, బలకాయస్సపి ఏవం భవిస్సతి – ‘రాజా ఖో అప్పమత్తో విహరతి అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ. హన్ద, మయమ్పి అప్పమత్తా విహరామ, అప్పమాదం ఉపనిస్సాయా’’’తి.

‘‘అప్పమత్తస్స తే, మహారాజ, విహరతో అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ, నేగమజానపదస్సపి ఏవం భవిస్సతి – ‘రాజా ఖో అప్పమత్తో విహరతి, అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ. హన్ద, మయమ్పి అప్పమత్తా విహరామ, అప్పమాదం ఉపనిస్సాయా’’’తి?

‘‘అప్పమత్తస్స తే, మహారాజ, విహరతో అప్పమాదం ఉపనిస్సాయ, అత్తాపి గుత్తో రక్ఖితో భవిస్సతి – ఇత్థాగారమ్పి గుత్తం రక్ఖితం భవిస్సతి, కోసకోట్ఠాగారమ్పి గుత్తం రక్ఖితం భవిస్సతీ’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘భోగే పత్థయమానేన, ఉళారే అపరాపరే;

అప్పమాదం పసంసన్తి, పుఞ్ఞకిరియాసు పణ్డితా.

‘‘అప్పమత్తో ఉభో అత్థే, అధిగ్గణ్హాతి పణ్డితో;

దిట్ఠే ధమ్మే చ యో అత్థో, యో చత్థో సమ్పరాయికో;

అత్థాభిసమయా ధీరో, పణ్డితోతి పవుచ్చతీ’’తి.

౯. పఠమఅపుత్తకసుత్తం

౧౩౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో దివా దివస్స యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో రాజానం పసేనదిం కోసలం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద, కుతో ను త్వం, మహారాజ, ఆగచ్ఛసి దివా దివస్సా’’తి?

‘‘ఇధ, భన్తే, సావత్థియం సేట్ఠి గహపతి కాలఙ్కతో. తమహం అపుత్తకం సాపతేయ్యం రాజన్తేపురం అతిహరిత్వా ఆగచ్ఛామి. అసీతి, భన్తే, సతసహస్సాని హిరఞ్ఞస్సేవ, కో పన వాదో రూపియస్స! తస్స ఖో పన, భన్తే, సేట్ఠిస్స గహపతిస్స ఏవరూపో భత్తభోగో అహోసి – కణాజకం భుఞ్జతి బిలఙ్గదుతియం. ఏవరూపో వత్థభోగో అహోసి – సాణం ధారేతి తిపక్ఖవసనం. ఏవరూపో యానభోగో అహోసి – జజ్జరరథకేన యాతి పణ్ణఛత్తకేన ధారియమానేనా’’తి.

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ! అసప్పురిసో ఖో, మహారాజ, ఉళారే భోగే లభిత్వా నేవత్తానం సుఖేతి పీణేతి, న మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి, న పుత్తదారం సుఖేతి పీణేతి, న దాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి, న మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి, న సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. తస్స తే భోగే ఏవం సమ్మా అపరిభుఞ్జియమానే [అపరిభుఞ్జమానో (సబ్బత్థ)] రాజానో వా హరన్తి చోరా వా హరన్తి అగ్గి వా డహతి ఉదకం వా వహతి అప్పియా వా దాయాదా హరన్తి. ఏవంస తే [ఏవం సన్తే (సీ. పీ.)], మహారాజ, భోగా సమ్మా అపరిభుఞ్జియమానా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, నో పరిభోగం.

‘‘సేయ్యథాపి, మహారాజ, అమనుస్సట్ఠానే పోక్ఖరణీ అచ్ఛోదకా సీతోదకా సాతోదకా సేతోదకా సుపతిత్థా రమణీయా. తం జనో నేవ హరేయ్య న పివేయ్య న నహాయేయ్య న యథాపచ్చయం వా కరేయ్య. ఏవఞ్హి తం, మహారాజ, ఉదకం సమ్మా అపరిభుఞ్జియమానం [అపరిభుఞ్జమానం (స్యా. కం.)] పరిక్ఖయం గచ్ఛేయ్య, నో పరిభోగం. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అసప్పురిసో ఉళారే భోగే లభిత్వా నేవత్తానం సుఖేతి పీణేతి, న మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి, న పుత్తదారం సుఖేతి పీణేతి, న దాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి, న మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి, న సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. తస్స తే భోగే ఏవం సమ్మా అపరిభుఞ్జియమానే రాజానో వా హరన్తి చోరా వా హరన్తి అగ్గి వా డహతి ఉదకం వా వహతి అప్పియా వా దాయాదా హరన్తి. ఏవంస తే [ఏవం సన్తే (సీ. పీ.)], మహారాజ, భోగా సమ్మా అపరిభుఞ్జియమానా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, నో పరిభోగం.

‘‘సప్పురిసో చ ఖో, మహారాజ, ఉళారే భోగే లభిత్వా అత్తానం సుఖేతి పీణేతి, మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి, పుత్తదారం సుఖేతి పీణేతి, దాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి, మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి, సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. తస్స తే భోగే ఏవం సమ్మా పరిభుఞ్జియమానే నేవ రాజానో హరన్తి, న చోరా హరన్తి, న అగ్గి డహతి, న ఉదకం వహతి, న అప్పియా దాయాదా హరన్తి. ఏవంస తే, మహారాజ, భోగా సమ్మా పరిభుఞ్జియమానా పరిభోగం గచ్ఛన్తి, నో పరిక్ఖయం.

‘‘సేయ్యథాపి, మహారాజ, గామస్స వా నిగమస్స వా అవిదూరే పోక్ఖరణీ అచ్ఛోదకా సీతోదకా సాతోదకా సేతోదకా సుపతిత్థా రమణీయా. తఞ్చ ఉదకం జనో హరేయ్యపి పివేయ్యపి నహాయేయ్యపి యథాపచ్చయమ్పి కరేయ్య. ఏవఞ్హి తం, మహారాజ, ఉదకం సమ్మా పరిభుఞ్జియమానం పరిభోగం గచ్ఛేయ్య, నో పరిక్ఖయం. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సప్పురిసో ఉళారే భోగే లభిత్వా అత్తానం సుఖేతి పీణేతి, మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి, పుత్తదారం సుఖేతి పీణేతి, దాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి, మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి, సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. తస్స తే భోగే ఏవం సమ్మా పరిభుఞ్జియమానే నేవ రాజానో హరన్తి, న చోరా హరన్తి, న అగ్గి డహతి, న ఉదకం వహతి, న అప్పియా దాయాదా హరన్తి. ఏవంస తే, మహారాజ, భోగా సమ్మా పరిభుఞ్జియమానా పరిభోగం గచ్ఛన్తి, నో పరిక్ఖయ’’న్తి.

‘‘అమనుస్సట్ఠానే ఉదకంవ సీతం,

తదపేయ్యమానం పరిసోసమేతి;

ఏవం ధనం కాపురిసో లభిత్వా,

నేవత్తనా భుఞ్జతి నో దదాతి.

ధీరో చ విఞ్ఞూ అధిగమ్మ భోగే,

సో భుఞ్జతి కిచ్చకరో చ హోతి;

సో ఞాతిసఙ్ఘం నిసభో భరిత్వా,

అనిన్దితో సగ్గముపేతి ఠాన’’న్తి.

౧౦. దుతియఅపుత్తకసుత్తం

౧౩౧. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో దివా దివస్స యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో రాజానం పసేనదిం కోసలం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద, కుతో ను త్వం, మహారాజ, ఆగచ్ఛసి దివా దివస్సా’’తి?

‘‘ఇధ, భన్తే, సావత్థియం సేట్ఠి గహపతి కాలఙ్కతో. తమహం అపుత్తకం సాపతేయ్యం రాజన్తేపురం అతిహరిత్వా ఆగచ్ఛామి. సతం, భన్తే, సతసహస్సాని హిరఞ్ఞస్సేవ, కో పన వాదో రూపియస్స! తస్స ఖో పన, భన్తే, సేట్ఠిస్స గహపతిస్స ఏవరూపో భత్తభోగో అహోసి – కణాజకం భుఞ్జతి బిలఙ్గదుతియం. ఏవరూపో వత్థభోగో అహోసి – సాణం ధారేతి తిపక్ఖవసనం. ఏవరూపో యానభోగో అహోసి – జజ్జరరథకేన యాతి పణ్ణఛత్తకేన ధారియమానేనా’’తి.

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ! భూతపుబ్బం సో, మహారాజ, సేట్ఠి గహపతి తగ్గరసిఖిం నామ పచ్చేకసమ్బుద్ధం పిణ్డపాతేన పటిపాదేసి. ‘దేథ సమణస్స పిణ్డ’న్తి వత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. దత్వా చ పన పచ్ఛా విప్పటిసారీ అహోసి – ‘వరమేతం పిణ్డపాతం దాసా వా కమ్మకరా వా భుఞ్జేయ్యు’న్తి. భాతు చ పన ఏకపుత్తకం సాపతేయ్యస్స కారణా జీవితా వోరోపేసి.

‘‘యం ఖో సో, మహారాజ, సేట్ఠి గహపతి తగ్గరసిఖిం పచ్చేకసమ్బుద్ధం పిణ్డపాతేన పటిపాదేసి, తస్స కమ్మస్స విపాకేన సత్తక్ఖత్తుం సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జి. తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా సత్తక్ఖత్తుం సేట్ఠిత్తం కారేసి. యం ఖో సో, మహారాజ, సేట్ఠి గహపతి దత్వా పచ్ఛా విప్పటిసారీ అహోసి – ‘వరమేతం పిణ్డపాతం దాసా వా కమ్మకరా వా భుఞ్జేయ్యు’న్తి, తస్స కమ్మస్స విపాకేన నాస్సుళారాయ భత్తభోగాయ చిత్తం నమతి, నాస్సుళారాయ వత్థభోగాయ చిత్తం నమతి, నాస్సుళారాయ యానభోగాయ చిత్తం నమతి, నాస్సుళారానం పఞ్చన్నం కామగుణానం భోగాయ చిత్తం నమతి. యం ఖో సో, మహారాజ, సేట్ఠి గహపతి భాతు చ పన ఏకపుత్తకం సాపతేయ్యస్స కారణా జీవితా వోరోపేసి, తస్స కమ్మస్స విపాకేన బహూని వస్సాని బహూని వస్ససతాని బహూని వస్ససహస్సాని బహూని వస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్థ. తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఇదం సత్తమం అపుత్తకం సాపతేయ్యం రాజకోసం పవేసేతి. తస్స ఖో, మహారాజ, సేట్ఠిస్స గహపతిస్స పురాణఞ్చ పుఞ్ఞం పరిక్ఖీణం, నవఞ్చ పుఞ్ఞం అనుపచితం. అజ్జ పన, మహారాజ, సేట్ఠి గహపతి మహారోరువే నిరయే పచ్చతీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే, సేట్ఠి గహపతి మహారోరువం నిరయం ఉపపన్నో’’తి. ‘‘ఏవం, మహారాజ, సేట్ఠి గహపతి మహారోరువం నిరయం ఉపపన్నో’’తి. ఇదమవోచ…పే….

‘‘ధఞ్ఞం ధనం రజతం జాతరూపం, పరిగ్గహం వాపి యదత్థి కిఞ్చి;

దాసా కమ్మకరా పేస్సా, యే చస్స అనుజీవినో.

‘‘సబ్బం నాదాయ గన్తబ్బం, సబ్బం నిక్ఖిప్పగామినం [నిక్ఖీపగామినం (స్యా. కం. క.)];

యఞ్చ కరోతి కాయేన, వాచాయ ఉద చేతసా.

‘‘తఞ్హి తస్స సకం హోతి, తఞ్చ ఆదాయ గచ్ఛతి;

తఞ్చస్స అనుగం హోతి, ఛాయావ అనపాయినీ.

‘‘తస్మా కరేయ్య కల్యాణం, నిచయం సమ్పరాయికం;

పుఞ్ఞాని పరలోకస్మిం, పతిట్ఠా హోన్తి పాణిన’’న్తి.

దుతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

జటిలా పఞ్చ రాజానో, దోణపాకకురేన చ;

సఙ్గామేన ద్వే వుత్తాని, మల్లికా [ధీతరా (బహూసు)] ద్వే అప్పమాదేన చ;

అపుత్తకేన ద్వే వుత్తా, వగ్గో తేన పవుచ్చతీతి.