౧. పఠమవగ్గో

౧. దహరసుత్తం

౧౧౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భవమ్పి నో గోతమో అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి పటిజానాతీ’’తి? ‘‘యఞ్హి తం, మహారాజ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి, మమేవ [మమం (సబ్బత్థ)] తం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. అహఞ్హి, మహారాజ, అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’’తి.

‘‘యేపి తే, భో గోతమ, సమణబ్రాహ్మణా సఙ్ఘినో గణినో గణాచరియా ఞాతా యసస్సినో తిత్థకరా సాధుసమ్మతా బహుజనస్స, సేయ్యథిదం – పూరణో కస్సపో, మక్ఖలి గోసాలో, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో, సఞ్చయో బేలట్ఠపుత్తో, పకుధో కచ్చాయనో, అజితో కేసకమ్బలో; తేపి మయా ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి పటిజానాథా’తి పుట్ఠా సమానా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి న పటిజానన్తి. కిం పన భవం గోతమో దహరో చేవ జాతియా నవో చ పబ్బజ్జాయా’’తి?

‘‘చత్తారో ఖో మే, మహారాజ, దహరాతి న ఉఞ్ఞాతబ్బా, దహరాతి న పరిభోతబ్బా. కతమే చత్తారో? ఖత్తియో ఖో, మహారాజ, దహరోతి న ఉఞ్ఞాతబ్బో, దహరోతి న పరిభోతబ్బో. ఉరగో ఖో, మహారాజ, దహరోతి న ఉఞ్ఞాతబ్బో, దహరోతి న పరిభోతబ్బో. అగ్గి ఖో, మహారాజ, దహరోతి న ఉఞ్ఞాతబ్బో, దహరోతి న పరిభోతబ్బో. భిక్ఖు, ఖో, మహారాజ, దహరోతి న ఉఞ్ఞాతబ్బో, దహరోతి న పరిభోతబ్బో. ఇమే ఖో, మహారాజ, చత్తారో దహరాతి న ఉఞ్ఞాతబ్బా, దహరాతి న పరిభోతబ్బా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘ఖత్తియం జాతిసమ్పన్నం, అభిజాతం యసస్సినం;

దహరోతి నావజానేయ్య, న నం పరిభవే నరో.

‘‘ఠానఞ్హి సో మనుజిన్దో, రజ్జం లద్ధాన ఖత్తియో;

సో కుద్ధో రాజదణ్డేన, తస్మిం పక్కమతే భుసం;

తస్మా తం పరివజ్జేయ్య, రక్ఖం జీవితమత్తనో.

‘‘గామే వా యది వా రఞ్ఞే, యత్థ పస్సే భుజఙ్గమం;

దహరోతి నావజానేయ్య, న నం పరిభవే నరో.

‘‘ఉచ్చావచేహి వణ్ణేహి, ఉరగో చరతి తేజసీ [తేజసా (సీ. క.), తేజసి (పీ. క.)];

సో ఆసజ్జ డంసే బాలం, నరం నారిఞ్చ ఏకదా;

తస్మా తం పరివజ్జేయ్య, రక్ఖం జీవితమత్తనో.

‘‘పహూతభక్ఖం జాలినం, పావకం కణ్హవత్తనిం;

దహరోతి నావజానేయ్య, న నం పరిభవే నరో.

‘‘లద్ధా హి సో ఉపాదానం, మహా హుత్వాన పావకో;

సో ఆసజ్జ డహే [దహే] బాలం, నరం నారిఞ్చ ఏకదా;

తస్మా తం పరివజ్జేయ్య, రక్ఖం జీవితమత్తనో.

‘‘వనం యదగ్గి డహతి [దహతి (క.)], పావకో కణ్హవత్తనీ;

జాయన్తి తత్థ పారోహా, అహోరత్తానమచ్చయే.

‘‘యఞ్చ ఖో సీలసమ్పన్నో, భిక్ఖు డహతి తేజసా;

న తస్స పుత్తా పసవో, దాయాదా విన్దరే ధనం;

అనపచ్చా అదాయాదా, తాలావత్థూ భవన్తి తే.

‘‘తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో;

భుజఙ్గమం పావకఞ్చ, ఖత్తియఞ్చ యసస్సినం;

భిక్ఖుఞ్చ సీలసమ్పన్నం, సమ్మదేవ సమాచరే’’తి.

ఏవం వుత్తే, రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి భన్తే, నిక్కుజ్జితం [నికుజ్జితం (?)] వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౨. పురిససుత్తం

౧౧౩. సావత్థినిదానం. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతి ను ఖో, భన్తే, పురిసస్స ధమ్మా అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జన్తి అహితాయ దుక్ఖాయ అఫాసువిహారాయా’’తి?

‘‘తయో ఖో, మహారాజ, పురిసస్స ధమ్మా అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జన్తి అహితాయ దుక్ఖాయ అఫాసువిహారాయ. కతమే తయో? లోభో ఖో, మహారాజ, పురిసస్స ధమ్మో అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి అహితాయ దుక్ఖాయ అఫాసువిహారాయ. దోసో ఖో, మహారాజ, పురిసస్స ధమ్మో అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి అహితాయ దుక్ఖాయ అఫాసువిహారాయ. మోహో ఖో, మహారాజ, పురిసస్స ధమ్మో అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి అహితాయ దుక్ఖాయ అఫాసువిహారాయ. ఇమే ఖో, మహారాజ, తయో పురిసస్స ధమ్మా అజ్ఝత్తం ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జన్తి అహితాయ దుక్ఖాయ అఫాసువిహారాయా’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘లోభో దోసో చ మోహో చ, పురిసం పాపచేతసం;

హింసన్తి అత్తసమ్భూతా, తచసారంవ సమ్ఫల’’న్తి [సప్ఫలన్తి (స్యా. కం.)].

౩. జరామరణసుత్తం

౧౧౪. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, జాతస్స అఞ్ఞత్ర జరామరణా’’తి? ‘‘నత్థి ఖో, మహారాజ, జాతస్స అఞ్ఞత్ర జరామరణా. యేపి తే, మహారాజ, ఖత్తియమహాసాలా అడ్ఢా మహద్ధనా మహాభోగా పహూతజాతరూపరజతా పహూతవిత్తూపకరణా పహూతధనధఞ్ఞా, తేసమ్పి జాతానం నత్థి అఞ్ఞత్ర జరామరణా. యేపి తే, మహారాజ, బ్రాహ్మణమహాసాలా…పే… గహపతిమహాసాలా అడ్ఢా మహద్ధనా మహాభోగా పహూతజాతరూపరజతా పహూతవిత్తూపకరణా పహూతధనధఞ్ఞా, తేసమ్పి జాతానం నత్థి అఞ్ఞత్ర జరామరణా. యేపి తే, మహారాజ, భిక్ఖూ అరహన్తో ఖీణాసవా వుసితవన్తో కతకరణీయా ఓహితభారా అనుప్పత్తసదత్థా పరిక్ఖీణభవసంయోజనా సమ్మదఞ్ఞావిముత్తా, తేసం పాయం కాయో భేదనధమ్మో నిక్ఖేపనధమ్మో’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘జీరన్తి వే రాజరథా సుచిత్తా,

అథో సరీరమ్పి జరం ఉపేతి;

సతఞ్చ ధమ్మో న జరం ఉపేతి,

సన్తో హవే సబ్భి పవేదయన్తీ’’తి.

౪. పియసుత్తం

౧౧౫. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘కేసం ను ఖో పియో అత్తా, కేసం అప్పియో అత్తా’తి? తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘యే చ ఖో కేచి కాయేన దుచ్చరితం చరన్తి, వాచాయ దుచ్చరితం చరన్తి, మనసా దుచ్చరితం చరన్తి; తేసం అప్పియో అత్తా’. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం – ‘పియో నో అత్తా’తి, అథ ఖో తేసం అప్పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యఞ్హి అప్పియో అప్పియస్స కరేయ్య, తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి; తస్మా తేసం అప్పియో అత్తా. యే చ ఖో కేచి కాయేన సుచరితం చరన్తి, వాచాయ సుచరితం చరన్తి, మనసా సుచరితం చరన్తి; తేసం పియో అత్తా. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం – ‘అప్పియో నో అత్తా’తి; అథ ఖో తేసం పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యఞ్హి పియో పియస్స కరేయ్య, తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి; తస్మా తేసం పియో అత్తా’’తి.

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ! యే హి కేచి, మహారాజ, కాయేన దుచ్చరితం చరన్తి, వాచాయ దుచ్చరితం చరన్తి, మనసా దుచ్చరితం చరన్తి; తేసం అప్పియో అత్తా. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం – ‘పియో నో అత్తా’తి, అథ ఖో తేసం అప్పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యఞ్హి, మహారాజ, అప్పియో అప్పియస్స కరేయ్య, తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి; తస్మా తేసం అప్పియో అత్తా. యే చ ఖో కేచి, మహారాజ, కాయేన సుచరితం చరన్తి, వాచాయ సుచరితం చరన్తి, మనసా సుచరితం చరన్తి; తేసం పియో అత్తా. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం – ‘అప్పియో నో అత్తా’తి; అథ ఖో తేసం పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యఞ్హి మహారాజ, పియో పియస్స కరేయ్య, తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి; తస్మా తేసం పియో అత్తా’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘అత్తానఞ్చే పియం జఞ్ఞా, న నం పాపేన సంయుజే;

న హి తం సులభం హోతి, సుఖం దుక్కటకారినా.

‘‘అన్తకేనాధిపన్నస్స, జహతో మానుసం భవం;

కిఞ్హి తస్స సకం హోతి, కిఞ్చ ఆదాయ గచ్ఛతి;

కిఞ్చస్స అనుగం హోతి, ఛాయావ అనపాయినీ [అనుపాయినీ (స్యా. కం. క.)].

‘‘ఉభో పుఞ్ఞఞ్చ పాపఞ్చ, యం మచ్చో కురుతే ఇధ;

తఞ్హి తస్స సకం హోతి, తఞ్చ [తంవ (?)] ఆదాయ గచ్ఛతి;

తఞ్చస్స [తంవస్స (?)] అనుగం హోతి, ఛాయావ అనపాయినీ.

‘‘తస్మా కరేయ్య కల్యాణం, నిచయం సమ్పరాయికం;

పుఞ్ఞాని పరలోకస్మిం, పతిట్ఠా హోన్తి పాణిన’’న్తి.

౫. అత్తరక్ఖితసుత్తం

౧౧౬. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘కేసం ను ఖో రక్ఖితో అత్తా, కేసం అరక్ఖితో అత్తా’తి? తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి కాయేన దుచ్చరితం చరన్తి, వాచాయ దుచ్చరితం చరన్తి, మనసా దుచ్చరితం చరన్తి; తేసం అరక్ఖితో అత్తా. కిఞ్చాపి తే హత్థికాయో వా రక్ఖేయ్య, అస్సకాయో వా రక్ఖేయ్య, రథకాయో వా రక్ఖేయ్య, పత్తికాయో వా రక్ఖేయ్య; అథ ఖో తేసం అరక్ఖితో అత్తా. తం కిస్స హేతు? బాహిరా హేసా రక్ఖా, నేసా రక్ఖా అజ్ఝత్తికా; తస్మా తేసం అరక్ఖితో అత్తా. యే చ ఖో కేచి కాయేన సుచరితం చరన్తి, వాచాయ సుచరితం చరన్తి, మనసా సుచరితం చరన్తి; తేసం రక్ఖితో అత్తా. కిఞ్చాపి తే నేవ హత్థికాయో రక్ఖేయ్య, న అస్సకాయో రక్ఖేయ్య, న రథకాయో రక్ఖేయ్య, న పత్తికాయో రక్ఖేయ్య; అథ ఖో తేసం రక్ఖితో అత్తా. తం కిస్స హేతు? అజ్ఝత్తికా హేసా రక్ఖా, నేసా రక్ఖా బాహిరా; తస్మా తేసం రక్ఖితో అత్తా’’’తి.

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ! యే హి కేచి, మహారాజ, కాయేన దుచ్చరితం చరన్తి…పే… తేసం అరక్ఖితో అత్తా. తం కిస్స హేతు? బాహిరా హేసా, మహారాజ, రక్ఖా, నేసా రక్ఖా అజ్ఝత్తికా; తస్మా తేసం అరక్ఖితో అత్తా. యే చ ఖో కేచి, మహారాజ, కాయేన సుచరితం చరన్తి, వాచాయ సుచరితం చరన్తి, మనసా సుచరితం చరన్తి; తేసం రక్ఖితో అత్తా. కిఞ్చాపి తే నేవ హత్థికాయో రక్ఖేయ్య, న అస్సకాయో రక్ఖేయ్య, న రథకాయో రక్ఖేయ్య, న పత్తికాయో రక్ఖేయ్య; అథ ఖో తేసం రక్ఖితో అత్తా. తం కిస్స హేతు? అజ్ఝత్తికా హేసా, మహారాజ, రక్ఖా, నేసా రక్ఖా బాహిరా; తస్మా తేసం రక్ఖితో అత్తా’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘కాయేన సంవరో సాధు, సాధు వాచాయ సంవరో;

మనసా సంవరో సాధు, సాధు సబ్బత్థ సంవరో;

సబ్బత్థ సంవుతో లజ్జీ, రక్ఖితోతి పవుచ్చతీ’’తి.

౬. అప్పకసుత్తం

౧౧౭. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘అప్పకా తే సత్తా లోకస్మిం యే ఉళారే ఉళారే భోగే లభిత్వా న చేవ మజ్జన్తి, న చ పమజ్జన్తి, న చ కామేసు గేధం ఆపజ్జన్తి, న చ సత్తేసు విప్పటిపజ్జన్తి. అథ ఖో ఏతేవ బహుతరా సత్తా లోకస్మిం యే ఉళారే ఉళారే భోగే లభిత్వా మజ్జన్తి చేవ పమజ్జన్తి, చ కామేసు చ గేధం ఆపజ్జన్తి, సత్తేసు చ విప్పటిపజ్జన్తీ’’’తి.

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ! అప్పకా తే, మహారాజ, సత్తా లోకస్మిం, యే ఉళారే ఉళారే భోగే లభిత్వా న చేవ మజ్జన్తి, న చ పమజ్జన్తి, న చ కామేసు గేధం ఆపజ్జన్తి, న చ సత్తేసు విప్పటిపజ్జన్తి. అథ ఖో ఏతేవ బహుతరా సత్తా లోకస్మిం, యే ఉళారే ఉళారే భోగే లభిత్వా మజ్జన్తి చేవ పమజ్జన్తి చ కామేసు చ గేధం ఆపజ్జన్తి, సత్తేసు చ విప్పటిపజ్జన్తీ’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘సారత్తా కామభోగేసు, గిద్ధా కామేసు ముచ్ఛితా;

అతిసారం న బుజ్ఝన్తి, మిగా కూటంవ ఓడ్డితం;

పచ్ఛాసం కటుకం హోతి, విపాకో హిస్స పాపకో’’తి.

౭. అడ్డకరణసుత్తం

౧౧౮. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధాహం, భన్తే, అడ్డకరణే [అత్థకరణే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నిసిన్నో పస్సామి ఖత్తియమహాసాలేపి బ్రాహ్మణమహాసాలేపి గహపతిమహాసాలేపి అడ్ఢే మహద్ధనే మహాభోగే పహూతజాతరూపరజతే పహూతవిత్తూపకరణే పహూతధనధఞ్ఞే కామహేతు కామనిదానం కామాధికరణం సమ్పజానముసా భాసన్తే. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘అలం దాని మే అడ్డకరణేన, భద్రముఖో దాని అడ్డకరణేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’’’తి.

‘‘(ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం మహారాజ!) [( ) సీ. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] యేపి తే, మహారాజ, ఖత్తియమహాసాలా బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతిమహాసాలా అడ్ఢా మహద్ధనా మహాభోగా పహూతజాతరూపరజతా పహూతవిత్తూపకరణా పహూతధనధఞ్ఞా కామహేతు కామనిదానం కామాధికరణం సమ్పజానముసా భాసన్తి; తేసం తం భవిస్సతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి. ఇదమవోచ…పే…

‘‘సారత్తా కామభోగేసు, గిద్ధా కామేసు ముచ్ఛితా;

అతిసారం న బుజ్ఝన్తి, మచ్ఛా ఖిప్పంవ ఓడ్డితం;

పచ్ఛాసం కటుకం హోతి, విపాకో హిస్స పాపకో’’తి.

౮. మల్లికాసుత్తం

౧౧౯. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో మల్లికాయ దేవియా సద్ధిం ఉపరిపాసాదవరగతో హోతి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో మల్లికం దేవిం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో తే, మల్లికే, కోచఞ్ఞో అత్తనా పియతరో’’తి? ‘‘నత్థి ఖో మే, మహారాజ, కోచఞ్ఞో అత్తనా పియతరో. తుయ్హం పన, మహారాజ, అత్థఞ్ఞో కోచి అత్తనా పియతరో’’తి? ‘‘మయ్హమ్పి ఖో, మల్లికే, నత్థఞ్ఞో కోచి అత్తనా పియతరో’’తి.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో పాసాదా ఓరోహిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధాహం, భన్తే, మల్లికాయ దేవియా సద్ధిం ఉపరిపాసాదవరగతో మల్లికం దేవిం ఏతదవోచం – ‘అత్థి ను ఖో తే, మల్లికే, కోచఞ్ఞో అత్తనా పియతరో’తి? ఏవం వుత్తే, భన్తే, మల్లికా దేవీ మం ఏతదవోచ – ‘నత్థి ఖో మే, మహారాజ, కోచఞ్ఞో అత్తనా పియతరో. తుయ్హం పన, మహారాజ, అత్థఞ్ఞో కోచి అత్తనా పియతరో’తి? ఏవం వుత్తాహం, భన్తే, మల్లికం దేవిం ఏతదవోచం – ‘మయ్హమ్పి ఖో, మల్లికే, నత్థఞ్ఞో కోచి అత్తనా పియతరో’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘సబ్బా దిసా అనుపరిగమ్మ చేతసా,

నేవజ్ఝగా పియతరమత్తనా క్వచి;

ఏవం పియో పుథు అత్తా పరేసం,

తస్మా న హింసే పరమత్తకామో’’తి.

౯. యఞ్ఞసుత్తం

౧౨౦. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స మహాయఞ్ఞో పచ్చుపట్ఠితో హోతి, పఞ్చ చ ఉసభసతాని పఞ్చ చ వచ్ఛతరసతాని పఞ్చ చ వచ్ఛతరిసతాని పఞ్చ చ అజసతాని పఞ్చ చ ఉరబ్భసతాని థూణూపనీతాని హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ. యేపిస్స తే హోన్తి దాసాతి వా పేస్సాతి వా కమ్మకరాతి వా, తేపి దణ్డతజ్జితా భయతజ్జితా అస్సుముఖా రుదమానా పరికమ్మాని కరోన్తి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పవిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ, భన్తే, రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స మహాయఞ్ఞో పచ్చుపట్ఠితో హోతి, పఞ్చ చ ఉసభసతాని పఞ్చ చ వచ్ఛతరసతాని పఞ్చ చ వచ్ఛతరిసతాని పఞ్చ చ అజసతాని పఞ్చ చ ఉరబ్భసతాని థూణూపనీతాని హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ. యేపిస్స తే హోన్తి దాసాతి వా పేస్సాతి వా కమ్మకరాతి వా, తేపి దణ్డతజ్జితా భయతజ్జితా అస్సుముఖా రుదమానా పరికమ్మాని కరోన్తీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘అస్సమేధం పురిసమేధం, సమ్మాపాసం వాజపేయ్యం నిరగ్గళ్హం;

మహాయఞ్ఞా మహారమ్భా [వాజపేయ్యుం; నిరగ్గళం మహారమ్భా (క.)], న తే హోన్తి మహప్ఫలా.

‘‘అజేళకా చ గావో చ, వివిధా యత్థ హఞ్ఞరే;

న తం సమ్మగ్గతా యఞ్ఞం, ఉపయన్తి మహేసినో.

‘‘యే చ యఞ్ఞా నిరారమ్భా, యజన్తి అనుకులం సదా;

అజేళకా చ గావో చ, వివిధా నేత్థ హఞ్ఞరే;

ఏతం సమ్మగ్గతా యఞ్ఞం, ఉపయన్తి మహేసినో.

‘‘ఏతం యజేథ మేధావీ, ఏసో యఞ్ఞో మహప్ఫలో;

ఏతఞ్హి యజమానస్స, సేయ్యో హోతి న పాపియో;

యఞ్ఞో చ విపులో హోతి, పసీదన్తి చ దేవతా’’తి.

౧౦. బన్ధనసుత్తం

౧౨౧. తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞా పసేనదినా కోసలేన మహాజనకాయో బన్ధాపితో హోతి, అప్పేకచ్చే రజ్జూహి అప్పేకచ్చే అన్దూహి అప్పేకచ్చే సఙ్ఖలికాహి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పవిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ, భన్తే, రఞ్ఞా పసేనదినా కోసలేన మహాజనకాయో బన్ధాపితో, అప్పేకచ్చే రజ్జూహి అప్పేకచ్చే అన్దూహి అప్పేకచ్చే సఙ్ఖలికాహీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘న తం దళ్హం బన్ధనమాహు ధీరా,

యదాయసం దారుజం పబ్బజఞ్చ;

సారత్తరత్తా మణికుణ్డలేసు,

పుత్తేసు దారేసు చ యా అపేక్ఖా.

‘‘ఏతం దళ్హం బన్ధనమాహు ధీరా,

ఓహారినం సిథిలం దుప్పముఞ్చం;

ఏతమ్పి ఛేత్వాన పరిబ్బజన్తి,

అనపేక్ఖినో కామసుఖం పహాయా’’తి.

పఠమో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

దహరో పురిసో జరా, పియం అత్తానరక్ఖితో;

అప్పకా అడ్డకరణం, మల్లికా యఞ్ఞబన్ధనన్తి.