౬. ఛఛక్కసుత్తం

౪౨౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘ధమ్మం వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేస్సామి, యదిదం – ఛ ఛక్కాని. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని వేదితబ్బాని, ఛ బాహిరాని ఆయతనాని వేదితబ్బాని, ఛ విఞ్ఞాణకాయా వేదితబ్బా, ఛ ఫస్సకాయా వేదితబ్బా, ఛ వేదనాకాయా వేదితబ్బా, ఛ తణ్హాకాయా వేదితబ్బా.

౪౨౧. ‘‘‘ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని వేదితబ్బానీ’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? చక్ఖాయతనం, సోతాయతనం, ఘానాయతనం, జివ్హాయతనం, కాయాయతనం, మనాయతనం. ‘ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని వేదితబ్బానీ’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ఇదం పఠమం ఛక్కం.

‘‘‘ఛ బాహిరాని ఆయతనాని వేదితబ్బానీ’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? రూపాయతనం, సద్దాయతనం, గన్ధాయతనం, రసాయతనం, ఫోట్ఠబ్బాయతనం, ధమ్మాయతనం. ‘ఛ బాహిరాని ఆయతనాని వేదితబ్బానీ’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ఇదం దుతియం ఛక్కం.

‘‘‘ఛ విఞ్ఞాణకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, సోతఞ్చ పటిచ్చ సద్దే చ ఉప్పజ్జతి సోతవిఞ్ఞాణం, ఘానఞ్చ పటిచ్చ గన్ధే చ ఉప్పజ్జతి ఘానవిఞ్ఞాణం, జివ్హఞ్చ పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణం, కాయఞ్చ పటిచ్చ ఫోట్ఠబ్బే చ ఉప్పజ్జతి కాయవిఞ్ఞాణం, మనఞ్చ పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం. ‘ఛ విఞ్ఞాణకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ఇదం తతియం ఛక్కం.

‘‘‘ఛ ఫస్సకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో; సోతఞ్చ పటిచ్చ సద్దే చ ఉప్పజ్జతి సోతవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో; ఘానఞ్చ పటిచ్చ గన్ధే చ ఉప్పజ్జతి ఘానవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో; జివ్హఞ్చ పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో; కాయఞ్చ పటిచ్చ ఫోట్ఠబ్బే చ ఉప్పజ్జతి కాయవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో; మనఞ్చ పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో. ‘ఛ ఫస్సకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ఇదం చతుత్థం ఛక్కం.

‘‘‘ఛ వేదనాకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా; సోతఞ్చ పటిచ్చ సద్దే చ ఉప్పజ్జతి సోతవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా; ఘానఞ్చ పటిచ్చ గన్ధే చ ఉప్పజ్జతి ఘానవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా; జివ్హఞ్చ పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా; కాయఞ్చ పటిచ్చ ఫోట్ఠబ్బే చ ఉప్పజ్జతి కాయవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా; మనఞ్చ పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా. ‘ఛ వేదనాకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ఇదం పఞ్చమం ఛక్కం.

‘‘‘ఛ తణ్హాకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా; సోతఞ్చ పటిచ్చ సద్దే చ ఉప్పజ్జతి సోతవిఞ్ఞాణం…పే… ఘానఞ్చ పటిచ్చ గన్ధే చ ఉప్పజ్జతి ఘానవిఞ్ఞాణం… జివ్హఞ్చ పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణం… కాయఞ్చ పటిచ్చ ఫోట్ఠబ్బే చ ఉప్పజ్జతి కాయవిఞ్ఞాణం… మనఞ్చ పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా. ‘ఛ తణ్హాకాయా వేదితబ్బా’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ఇదం ఛట్ఠం ఛక్కం.

౪౨౨. ‘‘‘చక్ఖు అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. చక్ఖుస్స ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘చక్ఖు అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి చక్ఖు అనత్తా.

‘‘‘రూపా అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. రూపానం ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘రూపా అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి చక్ఖు అనత్తా, రూపా అనత్తా.

‘‘‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి చక్ఖు అనత్తా, రూపా అనత్తా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనత్తా.

‘‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. చక్ఖుసమ్ఫస్సస్స ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి చక్ఖు అనత్తా, రూపా అనత్తా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనత్తా, చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనత్తా.

‘‘‘వేదనా అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. వేదనాయ ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘వేదనా అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి చక్ఖు అనత్తా, రూపా అనత్తా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనత్తా, చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనత్తా, వేదనా అనత్తా.

‘‘‘తణ్హా అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. తణ్హాయ ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘తణ్హా అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి చక్ఖు అనత్తా, రూపా అనత్తా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అనత్తా, చక్ఖుసమ్ఫస్సో అనత్తా, వేదనా అనత్తా, తణ్హా అనత్తా.

౪౨౩. ‘‘‘సోతం అత్తా’తి యో వదేయ్య…పే… ‘ఘానం అత్తా’తి యో వదేయ్య… ‘జివ్హా అత్తా’తి యో వదేయ్య… ‘కాయో అత్తా’తి యో వదేయ్య… ‘మనో అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. మనస్స ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘మనో అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి మనో అనత్తా.

‘‘‘ధమ్మా అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. ధమ్మానం ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘ధమ్మా అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి మనో అనత్తా, ధమ్మా అనత్తా.

‘‘‘మనోవిఞ్ఞాణం అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. మనోవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘మనోవిఞ్ఞాణం అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి మనో అనత్తా, ధమ్మా అనత్తా, మనోవిఞ్ఞాణం అనత్తా.

‘‘‘మనోసమ్ఫస్సో అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. మనోసమ్ఫస్సస్స ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘మనోసమ్ఫస్సో అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి మనో అనత్తా, ధమ్మా అనత్తా, మనోవిఞ్ఞాణం అనత్తా, మనోసమ్ఫస్సో అనత్తా.

‘‘‘వేదనా అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. వేదనాయ ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘వేదనా అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి మనో అనత్తా, ధమ్మా అనత్తా, మనోవిఞ్ఞాణం అనత్తా, మనోసమ్ఫస్సో అనత్తా, వేదనా అనత్తా.

‘‘‘తణ్హా అత్తా’తి యో వదేయ్య తం న ఉపపజ్జతి. తణ్హాయ ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి. యస్స ఖో పన ఉప్పాదోపి వయోపి పఞ్ఞాయతి, ‘అత్తా మే ఉప్పజ్జతి చ వేతి చా’తి ఇచ్చస్స ఏవమాగతం హోతి. తస్మా తం న ఉపపజ్జతి – ‘తణ్హా అత్తా’తి యో వదేయ్య. ఇతి మనో అనత్తా, ధమ్మా అనత్తా, మనోవిఞ్ఞాణం అనత్తా, మనోసమ్ఫస్సో అనత్తా, వేదనా అనత్తా, తణ్హా అనత్తా.

౪౨౪. ‘‘అయం ఖో పన, భిక్ఖవే, సక్కాయసముదయగామినీ పటిపదా – చక్ఖుం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి; రూపే ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి; చక్ఖువిఞ్ఞాణం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి; చక్ఖుసమ్ఫస్సం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి; వేదనం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి; తణ్హం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి; సోతం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… ఘానం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… జివ్హం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… కాయం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… మనం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి, ధమ్మే ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి, మనోవిఞ్ఞాణం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి, మనోసమ్ఫస్సం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి, వేదనం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి, తణ్హం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి.

‘‘అయం ఖో పన, భిక్ఖవే, సక్కాయనిరోధగామినీ పటిపదా – చక్ఖుం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. రూపే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. చక్ఖుసమ్ఫస్సం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. వేదనం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. తణ్హం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. సోతం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి…పే… ఘానం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి… జివ్హం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి… కాయం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి… మనం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. ధమ్మే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. మనోవిఞ్ఞాణం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. మనోసమ్ఫస్సం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. వేదనం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి. తణ్హం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సతి.

౪౨౫. ‘‘చక్ఖుఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా. సో సుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స రాగానుసయో అనుసేతి. దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి ఉరత్తాళిం కన్దతి సమ్మోహం ఆపజ్జతి. తస్స పటిఘానుసయో అనుసేతి. అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో తస్సా వేదనాయ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స అవిజ్జానుసయో అనుసేతి. సో వత, భిక్ఖవే, సుఖాయ వేదనాయ రాగానుసయం అప్పహాయ దుక్ఖాయ వేదనాయ పటిఘానుసయం అప్పటివినోదేత్వా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ అవిజ్జానుసయం అసమూహనిత్వా అవిజ్జం అప్పహాయ విజ్జం అనుప్పాదేత్వా దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో భవిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సోతఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ సద్దే చ ఉప్పజ్జతి సోతవిఞ్ఞాణం…పే… ఘానఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ గన్ధే చ ఉప్పజ్జతి ఘానవిఞ్ఞాణం…పే… జివ్హఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణం…పే… కాయఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఫోట్ఠబ్బే చ ఉప్పజ్జతి కాయవిఞ్ఞాణం…పే… మనఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా. సో సుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స రాగానుసయో అనుసేతి. దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి ఉరత్తాళిం కన్దతి సమ్మోహం ఆపజ్జతి. తస్స పటిఘానుసయో అనుసేతి. అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో తస్సా వేదనాయ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స అవిజ్జానుసయో అనుసేతి. సో వత, భిక్ఖవే, సుఖాయ వేదనాయ రాగానుసయం అప్పహాయ దుక్ఖాయ వేదనాయ పటిఘానుసయం అప్పటివినోదేత్వా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ అవిజ్జానుసయం అసమూహనిత్వా అవిజ్జం అప్పహాయ విజ్జం అనుప్పాదేత్వా దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో భవిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి.

౪౨౬. ‘‘చక్ఖుఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా. సో సుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స రాగానుసయో నానుసేతి. దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో న సోచతి న కిలమతి పరిదేవతి న ఉరత్తాళిం కన్దతి న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. తస్స పటిఘానుసయో నానుసేతి. అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో తస్సా వేదనాయ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి. తస్స అవిజ్జానుసయో నానుసేతి. సో వత, భిక్ఖవే, సుఖాయ వేదనాయ రాగానుసయం పహాయ దుక్ఖాయ వేదనాయ పటిఘానుసయం పటివినోదేత్వా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ అవిజ్జానుసయం సమూహనిత్వా అవిజ్జం పహాయ విజ్జం ఉప్పాదేత్వా దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో భవిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సోతఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ సద్దే చ ఉప్పజ్జతి సోతవిఞ్ఞాణం…పే….

‘‘ఘానఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ గన్ధే చ ఉప్పజ్జతి ఘానవిఞ్ఞాణం…పే….

‘‘జివ్హఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ రసే చ ఉప్పజ్జతి జివ్హావిఞ్ఞాణం…పే….

‘‘కాయఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఫోట్ఠబ్బే చ ఉప్పజ్జతి కాయవిఞ్ఞాణం…పే….

‘‘మనఞ్చ, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా. సో సుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స రాగానుసయో నానుసేతి. దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి న ఉరత్తాళిం కన్దతి న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. తస్స పటిఘానుసయో నానుసేతి. అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో తస్సా వేదనాయ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి. తస్స అవిజ్జానుసయో నానుసేతి. సో వత, భిక్ఖవే, సుఖాయ వేదనాయ రాగానుసయం పహాయ దుక్ఖాయ వేదనాయ పటిఘానుసయం పటివినోదేత్వా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ అవిజ్జానుసయం సమూహనిత్వా అవిజ్జం పహాయ విజ్జం ఉప్పాదేత్వా దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో భవిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి.

౪౨౭. ‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిం [చక్ఖుస్మిమ్పి (స్యా. కం.) ఏవమితరేసుపి] నిబ్బిన్దతి, రూపేసు నిబ్బిన్దతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణే నిబ్బిన్దతి, చక్ఖుసమ్ఫస్సే నిబ్బిన్దతి, వేదనాయ నిబ్బిన్దతి, తణ్హాయ నిబ్బిన్దతి. సోతస్మిం నిబ్బిన్దతి, సద్దేసు నిబ్బిన్దతి…పే… ఘానస్మిం నిబ్బిన్దతి, గన్ధేసు నిబ్బిన్దతి… జివ్హాయ నిబ్బిన్దతి, రసేసు నిబ్బిన్దతి… కాయస్మిం నిబ్బిన్దతి, ఫోట్ఠబ్బేసు నిబ్బిన్దతి… మనస్మిం నిబ్బిన్దతి, ధమ్మేసు నిబ్బిన్దతి, మనోవిఞ్ఞాణే నిబ్బిన్దతి, మనోసమ్ఫస్సే నిబ్బిన్దతి, వేదనాయ నిబ్బిన్దతి, తణ్హాయ నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి, విరాగా విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి. ఇమస్మిం ఖో పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే సట్ఠిమత్తానం భిక్ఖూనం అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తాని విముచ్చింసూతి.

ఛఛక్కసుత్తం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.