౯. బాలపణ్డితసుత్తం

౨౪౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, బాలస్స బాలలక్ఖణాని బాలనిమిత్తాని బాలాపదానాని. కతమాని తీణి? ఇధ, భిక్ఖవే, బాలో దుచ్చిన్తితచిన్తీ చ హోతి దుబ్భాసితభాసీ చ దుక్కటకమ్మకారీ చ. నో చేతం [నో చేదం (సం. ని. ౩.౨౭-౨౮)], భిక్ఖవే, బాలో దుచ్చిన్తితచిన్తీ చ అభవిస్స దుబ్భాసితభాసీ చ దుక్కటకమ్మకారీ చ కేన నం [న తేన నం (క.), న నం (?)] పణ్డితా జానేయ్యుం – ‘బాలో అయం భవం అసప్పురిసో’తి? యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, బాలో దుచ్చిన్తితచిన్తీ చ హోతి దుబ్భాసితభాసీ చ దుక్కటకమ్మకారీ చ తస్మా నం పణ్డితా జానన్తి – ‘బాలో అయం భవం అసప్పురిసో’తి. స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో తివిధం దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. సచే, భిక్ఖవే, బాలో సభాయం వా నిసిన్నో హోతి, రథికాయ [రథియాయ (బహూసు)] వా నిసిన్నో హోతి, సిఙ్ఘాటకే వా నిసిన్నో హోతి; తత్ర చే జనో తజ్జం తస్సారుప్పం కథం మన్తేతి. సచే, భిక్ఖవే, బాలో పాణాతిపాతీ హోతి, అదిన్నాదాయీ హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి, ముసావాదీ హోతి, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠాయీ హోతి, తత్ర, భిక్ఖవే, బాలస్స ఏవం హోతి – ‘యం ఖో జనో తజ్జం తస్సారుప్పం కథం మన్తేతి, సంవిజ్జన్తేవ తే [సంవిజ్జన్తే తే చ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ధమ్మా మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామీ’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, బాలో పఠమం దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి.

౨౪౭. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, బాలో పస్సతి రాజానో చోరం ఆగుచారిం గహేత్వా వివిధా కమ్మకారణా కారేన్తే – కసాహిపి తాళేన్తే వేత్తేహిపి తాళేన్తే అద్ధదణ్డకేహిపి తాళేన్తే హత్థమ్పి ఛిన్దన్తే పాదమ్పి ఛిన్దన్తే హత్థపాదమ్పి ఛిన్దన్తే కణ్ణమ్పి ఛిన్దన్తే నాసమ్పి ఛిన్దన్తే కణ్ణనాసమ్పి ఛిన్దన్తే బిలఙ్గథాలికమ్పి కరోన్తే సఙ్ఖముణ్డికమ్పి కరోన్తే రాహుముఖమ్పి కరోన్తే జోతిమాలికమ్పి కరోన్తే హత్థపజ్జోతికమ్పి కరోన్తే ఏరకవత్తికమ్పి కరోన్తే చీరకవాసికమ్పి కరోన్తే ఏణేయ్యకమ్పి కరోన్తే బళిసమంసికమ్పి కరోన్తే కహాపణికమ్పి కరోన్తే ఖారాపతచ్ఛికమ్పి [ఖారాపటిచ్ఛకమ్పి (క.)] కరోన్తే పలిఘపరివత్తికమ్పి కరోన్తే పలాలపీఠకమ్పి [పలాలపిట్ఠకమ్పి (పీ.)] కరోన్తే తత్తేనపి తేలేన ఓసిఞ్చన్తే సునఖేహిపి ఖాదాపేన్తే జీవన్తమ్పి సూలే ఉత్తాసేన్తే అసినాపి సీసం ఛిన్దన్తే. తత్ర, భిక్ఖవే, బాలస్స ఏవం హోతి – ‘యథారూపానం ఖో పాపకానం కమ్మానం హేతు రాజానో చోరం ఆగుచారిం గహేత్వా వివిధా కమ్మకారణా కారేన్తి – కసాహిపి తాళేన్తి…పే… అసినాపి సీసం ఛిన్దన్తి; సంవిజ్జన్తేవ తే ధమ్మా మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామి. మం చేపి రాజానో [సచే మమ్పి (క.)] జానేయ్యుం, మమ్పి రాజానో గహేత్వా వివిధా కమ్మకారణా కారేయ్యుం – కసాహిపి తాళేయ్యుం…పే… జీవన్తమ్పి సూలే ఉత్తాసేయ్యుం, అసినాపి సీసం ఛిన్దేయ్యు’న్తి. ఇదమ్పి, భిక్ఖవే, బాలో దుతియం దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి.

౨౪౮. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, బాలం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం [ఛమాయ (సీ. పీ.)] వా సేమానం, యానిస్స పుబ్బే పాపకాని కమ్మాని కతాని కాయేన దుచ్చరితాని వాచాయ దుచ్చరితాని మనసా దుచ్చరితాని తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహతం పబ్బతకూటానం ఛాయా సాయన్హసమయం పథవియా ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, బాలం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం వా సేమానం, యానిస్స పుబ్బే పాపకాని కమ్మాని కతాని కాయేన దుచ్చరితాని వాచాయ దుచ్చరితాని మనసా దుచ్చరితాని తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. తత్ర, భిక్ఖవే, బాలస్స ఏవం హోతి – ‘అకతం వత మే కల్యాణం, అకతం కుసలం, అకతం భీరుత్తాణం; కతం పాపం, కతం లుద్దం, కతం కిబ్బిసం. యావతా, భో, అకతకల్యాణానం అకతకుసలానం అకతభీరుత్తాణానం కతపాపానం కతలుద్దానం కతకిబ్బిసానం గతి తం గతిం పేచ్చ గచ్ఛామీ’తి. సో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి ఉరత్తాళిం కన్దతి సమ్మోహం ఆపజ్జతి. ఇదమ్పి, భిక్ఖవే, బాలో తతియం దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి.

‘‘స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యం ఖో తం, భిక్ఖవే, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఏకన్తం అనిట్ఠం ఏకన్తం అకన్తం ఏకన్తం అమనాప’న్తి, నిరయమేవ తం సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఏకన్తం అనిట్ఠం ఏకన్తం అకన్తం ఏకన్తం అమనాప’న్తి. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, ఉపమాపి [ఉపమాహిపి (సీ.)] న సుకరా యావ దుక్ఖా నిరయా’’తి.

౨౪౯. ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సక్కా పన, భన్తే, ఉపమం కాతు’’న్తి? ‘‘సక్కా భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, చోరం ఆగుచారిం గహేత్వా రఞ్ఞో దస్సేయ్యుం – ‘అయం ఖో, దేవ, చోరో ఆగుచారీ, ఇమస్స యం ఇచ్ఛసి తం దణ్డం పణేహీ’తి. తమేనం రాజా ఏవం వదేయ్య – ‘గచ్ఛథ, భో, ఇమం పురిసం పుబ్బణ్హసమయం సత్తిసతేన హనథా’తి. తమేనం పుబ్బణ్హసమయం సత్తిసతేన హనేయ్యుం. అథ రాజా మజ్ఝన్హికసమయం [మజ్ఝన్తికసమయం (సీ. స్యా. కం. క.), మజ్ఝన్తికం సమయం (పీ.)] ఏవం వదేయ్య – ‘అమ్భో, కథం సో పురిసో’తి? ‘‘‘తథేవ, దేవ, జీవతీ’తి. తమేనం రాజా ఏవం వదేయ్య – ‘గచ్ఛథ, భో, తం పురిసం మజ్ఝన్హికసమయం సత్తిసతేన హనథా’తి. తమేనం మజ్ఝన్హికసమయం సత్తిసతేన హనేయ్యుం. అథ రాజా సాయన్హసమయం ఏవం వదేయ్య – ‘అమ్భో, కథం సో పురిసో’తి? ‘తథేవ, దేవ, జీవతీ’తి. తమేనం రాజా ఏవం వదేయ్య – ‘గచ్ఛథ, భో, తం పురిసం సాయన్హసమయం సత్తిసతేన హనథా’తి. తమేనం సాయన్హసమయం సత్తిసతేన హనేయ్యుం. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను సో పురిసో తీహి సత్తిసతేహి హఞ్ఞమానో తతోనిదానం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదియేథా’’తి? ‘‘ఏకిస్సాపి, భన్తే, సత్తియా హఞ్ఞమానో సో పురిసో తతోనిదానం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదియేథ, కో పన వాదో తీహి సత్తిసతేహీ’’తి?

౨౫౦. అథ ఖో భగవా పరిత్తం పాణిమత్తం పాసాణం గహేత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమో ను ఖో మహన్తతరో – యో చాయం మయా పరిత్తో పాణిమత్తో పాసాణో గహితో, యో చ హిమవా పబ్బతరాజా’’తి? ‘‘అప్పమత్తకో అయం, భన్తే, భగవతా పరిత్తో పాణిమత్తో పాసాణో గహితో, హిమవన్తం పబ్బతరాజానం ఉపనిధాయ సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి, కలభాగమ్పి న ఉపేతి, ఉపనిధమ్పి [ఉపనిధిమ్పి (సీ. పీ.)] న ఉపేతి’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యం సో పురిసో తీహి సత్తిసతేహి హఞ్ఞమానో తతోనిదానం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి తం నిరయకస్స దుక్ఖస్స ఉపనిధాయ సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి, కలభాగమ్పి న ఉపేతి, ఉపనిధమ్పి న ఉపేతి’’.

‘‘తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలా పఞ్చవిధబన్ధనం నామ కమ్మకారణం కరోన్తి – తత్తం అయోఖిలం [అయోఖీలం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] హత్థే గమేన్తి, తత్తం అయోఖిలం దుతియే హత్థే గమేన్తి, తత్తం అయోఖిలం పాదే గమేన్తి, తత్తం అయోఖిలం దుతియే పాదే గమేన్తి, తత్తం అయోఖిలం మజ్ఝే ఉరస్మిం గమేన్తి. సో తత్థ దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదేతి, న చ తావ కాలం కరోతి యావ న తం పాపకమ్మం బ్యన్తీహోతి [బ్యన్తిహోతి (పీ. క.)]. తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలా సంవేసేత్వా కుఠారీహి [కుధారీహి (క.)] తచ్ఛన్తి. సో తత్థ దుక్ఖా తిబ్బా…పే… బ్యన్తీహోతి. తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలా ఉద్ధంపాదం అధోసిరం గహేత్వా వాసీహి తచ్ఛన్తి. సో తత్థ దుక్ఖా తిబ్బా…పే… బ్యన్తీహోతి. తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలా రథే యోజేత్వా ఆదిత్తాయ పథవియా సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ [సఞ్జోతిభూతాయ (స్యా. కం. పీ.)] సారేన్తిపి పచ్చాసారేన్తిపి. సో తత్థ దుక్ఖా తిబ్బా…పే… బ్యన్తీహోతి. తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలా మహన్తం అఙ్గారపబ్బతం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం ఆరోపేన్తిపి ఓరోపేన్తిపి. సో తత్థ దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదేతి, న చ తావ కాలం కరోతి యావ న తం పాపకమ్మం బ్యన్తీహోతి. తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలా ఉద్ధంపాదం అధోసిరం గహేత్వా తత్తాయ లోహకుమ్భియా పక్ఖిపన్తి ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ. సో తత్థ ఫేణుద్దేహకం పచ్చతి. సో తత్థ ఫేణుద్దేహకం పచ్చమానో సకిమ్పి ఉద్ధం గచ్ఛతి, సకిమ్పి అధో గచ్ఛతి, సకిమ్పి తిరియం గచ్ఛతి. సో తత్థ దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదేతి, న చ తావ కాలఙ్కరోతి యావ న తం పాపకమ్మం బ్యన్తీహోతి. తమేనం, భిక్ఖవే, నిరయపాలా [నిరయపాలా పునప్పునం (క.)] మహానిరయే పక్ఖిపన్తి. సో ఖో పన, భిక్ఖవే, మహానిరయో –

‘‘చతుక్కణ్ణో చతుద్వారో, విభత్తో భాగసో మితో;

అయోపాకారపరియన్తో, అయసా పటికుజ్జితో.

‘‘తస్స అయోమయా భూమి, జలితా తేజసా యుతా;

సమన్తా యోజనసతం, ఫరిత్వా తిట్ఠతి సబ్బదా’’.

‘‘అనేకపరియాయేనపి ఖో అహం, భిక్ఖవే, నిరయకథం కథేయ్యం; యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, న సుకరా అక్ఖానేన పాపుణితుం యావ దుక్ఖా నిరయా.

౨౫౧. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా తిణభక్ఖా. తే అల్లానిపి తిణాని సుక్ఖానిపి తిణాని దన్తుల్లేహకం ఖాదన్తి. కతమే చ, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా తిణభక్ఖా? హత్థీ అస్సా గోణా గద్రభా అజా మిగా, యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి తిరచ్ఛానగతా పాణా తిణభక్ఖా. స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో ఇధ పుబ్బే రసాదో ఇధ పాపాని కమ్మాని కరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తేసం సత్తానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి యే తే సత్తా తిణభక్ఖా.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా గూథభక్ఖా. తే దూరతోవ గూథగన్ధం ఘాయిత్వా ధావన్తి – ‘ఏత్థ భుఞ్జిస్సామ, ఏత్థ భుఞ్జిస్సామా’తి. సేయ్యథాపి నామ బ్రాహ్మణా ఆహుతిగన్ధేన ధావన్తి – ‘ఏత్థ భుఞ్జిస్సామ, ఏత్థ భుఞ్జిస్సామా’తి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి తిరచ్ఛానగతా పాణా గూథభక్ఖా, తే దూరతోవ గూథగన్ధం ఘాయిత్వా ధావన్తి – ‘ఏత్థ భుఞ్జిస్సామ, ఏత్థ భుఞ్జిస్సామా’తి. కతమే చ, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా గూథభక్ఖా? కుక్కుటా సూకరా సోణా సిఙ్గాలా, యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి తిరచ్ఛానగతా పాణా గూథభక్ఖా. స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో ఇధ పుబ్బే రసాదో ఇధ పాపాని కమ్మాని కరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తేసం సత్తానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి యే తే సత్తా గూథభక్ఖా.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా అన్ధకారే జాయన్తి అన్ధకారే జీయన్తి [జియ్యన్తి (క.)] అన్ధకారే మీయన్తి [మియ్యన్తి (క.)]. కతమే చ, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా అన్ధకారే జాయన్తి అన్ధకారే జీయన్తి అన్ధకారే మీయన్తి? కీటా పుళవా [పటఙ్గా (స్యా. కం. క.)] గణ్డుప్పాదా, యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి తిరచ్ఛానగతా పాణా అన్ధకారే జాయన్తి అన్ధకారే జీయన్తి అన్ధకారే మీయన్తి. స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో ఇధ పుబ్బే రసాదో, ఇధ పాపాని కమ్మాని కరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తేసం సత్తానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి యే తే సత్తా అన్ధకారే జాయన్తి అన్ధకారే జీయన్తి అన్ధకారే మీయన్తి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా ఉదకస్మిం జాయన్తి ఉదకస్మిం జీయన్తి ఉదకస్మిం మీయన్తి. కతమే చ, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా ఉదకస్మిం జాయన్తి ఉదకస్మిం జీయన్తి ఉదకస్మిం మీయన్తి? మచ్ఛా కచ్ఛపా సుసుమారా, యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి తిరచ్ఛానగతా పాణా ఉదకస్మిం జాయన్తి ఉదకస్మిం జీయన్తి ఉదకస్మిం మీయన్తి. స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో ఇధ పుబ్బే రసాదో ఇధ పాపాని కమ్మాని కరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తేసం సత్తానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి యే తే సత్తా ఉదకస్మిం జాయన్తి ఉదకస్మిం జీయన్తి ఉదకస్మిం మీయన్తి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా అసుచిస్మిం జాయన్తి అసుచిస్మిం జీయన్తి అసుచిస్మిం మీయన్తి. కతమే చ, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా అసుచిస్మిం జాయన్తి అసుచిస్మిం జీయన్తి అసుచిస్మిం మీయన్తి? యే తే, భిక్ఖవే, సత్తా పూతిమచ్ఛే వా జాయన్తి పూతిమచ్ఛే వా జీయన్తి పూతిమచ్ఛే వా మీయన్తి పూతికుణపే వా…పే… పూతికుమ్మాసే వా… చన్దనికాయ వా… ఓలిగల్లే వా జాయన్తి, (యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి తిరచ్ఛానగతా పాణా అసుచిస్మిం జాయన్తి అసుచిస్మిం జీయన్తి అసుచిస్మిం మీయన్తి.) [( ) నత్థి సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు] స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో ఇధ పుబ్బే రసాదో ఇధ పాపాని కమ్మాని కరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తేసం సత్తానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి యే తే సత్తా అసుచిస్మిం జాయన్తి అసుచిస్మిం జీయన్తి అసుచిస్మిం మీయన్తి.

‘‘అనేకపరియాయేనపి ఖో అహం, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానయోనికథం కథేయ్యం; యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, న సుకరం అక్ఖానేన పాపుణితుం యావ దుక్ఖా తిరచ్ఛానయోని.

౨౫౨. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో ఏకచ్ఛిగ్గలం యుగం మహాసముద్దే పక్ఖిపేయ్య. తమేనం పురత్థిమో వాతో పచ్ఛిమేన సంహరేయ్య, పచ్ఛిమో వాతో పురత్థిమేన సంహరేయ్య, ఉత్తరో వాతో దక్ఖిణేన సంహరేయ్య, దక్ఖిణో వాతో ఉత్తరేన సంహరేయ్య. తత్రాస్స కాణో కచ్ఛపో, సో వస్ససతస్స వస్ససతస్స [వస్ససతస్స వస్ససహస్సస్స వస్ససతసహస్సస్స (సీ.), వస్ససతస్స (స్యా. కం. పీ.)] అచ్చయేన సకిం ఉమ్ముజ్జేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను సో కాణో కచ్ఛపో అముస్మిం ఏకచ్ఛిగ్గలే యుగే గీవం పవేసేయ్యా’’తి? (‘‘నో హేతం, భన్తే’’.) [( ) నత్థి సీ. పీ. పోత్థకేసు] ‘‘యది పన [యది నూన (సీ. స్యా. కం. పీ.)], భన్తే, కదాచి కరహచి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేనా’’తి. ‘‘ఖిప్పతరం ఖో సో, భిక్ఖవే, కాణో కచ్ఛపో అముస్మిం ఏకచ్ఛిగ్గలే యుగే గీవం పవేసేయ్య, అతో దుల్లభతరాహం, భిక్ఖవే, మనుస్సత్తం వదామి సకిం వినిపాతగతేన బాలేన. తం కిస్స హేతు? న హేత్థ, భిక్ఖవే, అత్థి ధమ్మచరియా సమచరియా కుసలకిరియా పుఞ్ఞకిరియా. అఞ్ఞమఞ్ఞఖాదికా ఏత్థ, భిక్ఖవే, వత్తతి దుబ్బలఖాదికా’’.

‘‘స ఖో సో, భిక్ఖవే, బాలో సచే కదాచి కరహచి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి, యాని తాని నీచకులాని – చణ్డాలకులం వా నేసాదకులం వా వేనకులం [వేణకులం (సీ. పీ.)] వా రథకారకులం వా పుక్కుసకులం వా. తథారూపే కులే పచ్చాజాయతి దలిద్దే అప్పన్నపానభోజనే కసిరవుత్తికే, యత్థ కసిరేన ఘాసచ్ఛాదో లబ్భతి. సో చ హోతి దుబ్బణ్ణో దుద్దసికో ఓకోటిమకో బవ్హాబాధో [బహ్వాబాధో (క.)] కాణో వా కుణీ వా ఖుజ్జో వా పక్ఖహతో వా న లాభీ అన్నస్స పానస్స వత్థస్స యానస్స మాలాగన్ధవిలేపనస్స సేయ్యావసథపదీపేయ్యస్స. సో కాయేన దుచ్చరితం చరతి వాచాయ దుచ్చరితం చరతి మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అక్ఖధుత్తో పఠమేనేవ కలిగ్గహేన పుత్తమ్పి జీయేథ, దారమ్పి జీయేథ, సబ్బం సాపతేయ్యమ్పి జీయేథ, ఉత్తరిపి అధిబన్ధం [అనుబన్ధం (సీ. పీ.), అద్ధుబన్ధం (స్యా. కం.)] నిగచ్ఛేయ్య. అప్పమత్తకో సో, భిక్ఖవే, కలిగ్గహో యం సో అక్ఖధుత్తో పఠమేనేవ కలిగ్గహేన పుత్తమ్పి జీయేథ, దారమ్పి జీయేథ, సబ్బం సాపతేయ్యమ్పి జీయేథ, ఉత్తరిపి అధిబన్ధం నిగచ్ఛేయ్య. అథ ఖో అయమేవ తతో మహన్తతరో కలిగ్గహో యం సో బాలో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా వాచాయ దుచ్చరితం చరిత్వా మనసా దుచ్చరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. అయం, భిక్ఖవే, కేవలా పరిపూరా [కేవలపరిపూరా (సీ. పీ.) మ. ని. ౧.౨౪౪ పాళియా సంసన్దేతబ్బా] బాలభూమీ’’తి.

౨౫౩. ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, పణ్డితస్స పణ్డితలక్ఖణాని పణ్డితనిమిత్తాని పణ్డితాపదానాని. కతమాని తీణి? ఇధ, భిక్ఖవే, పణ్డితో సుచిన్తితచిన్తీ చ హోతి సుభాసితభాసీ చ సుకతకమ్మకారీ చ. నో చేతం, భిక్ఖవే, పణ్డితో సుచిన్తితచిన్తీ చ అభవిస్స సుభాసితభాసీ చ సుకతకమ్మకారీ చ, కేన నం [న తేన నం (క.), న నం (?)] పణ్డితా జానేయ్యుం – ‘పణ్డితో అయం భవం సప్పురిసో’తి? యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, పణ్డితో సుచిన్తితచిన్తీ చ హోతి సుభాసితభాసీ చ సుకతకమ్మకారీ చ తస్మా నం పణ్డితా జానన్తి – ‘పణ్డితో అయం భవం సప్పురిసో’తి. స ఖో సో, భిక్ఖవే, పణ్డితో తివిధం దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదేతి. సచే, భిక్ఖవే, పణ్డితో సభాయం వా నిసిన్నో హోతి, రథికాయ వా నిసిన్నో హోతి, సిఙ్ఘాటకే వా నిసిన్నో హోతి; తత్ర చే జనో తజ్జం తస్సారుప్పం కథం మన్తేతి. సచే, భిక్ఖవే, పణ్డితో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, ముసావాదా పటివిరతో హోతి, సురామేరయమజ్జప్పమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి; తత్ర, భిక్ఖవే, పణ్డితస్స ఏవం హోతి – ‘యం ఖో జనో తజ్జం తస్సారుప్పం కథం మన్తేతి; సంవిజ్జన్తేవ తే ధమ్మా మయి, అహఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామీ’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, పణ్డితో పఠమం దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదేతి.

౨౫౪. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, పణ్డితో పస్సతి రాజానో చోరం ఆగుచారిం గహేత్వా వివిధా కమ్మకారణా కారేన్తే – కసాహిపి తాళేన్తే వేత్తేహిపి తాళేన్తే అద్ధదణ్డకేహిపి తాళేన్తే హత్థమ్పి ఛిన్దన్తే పాదమ్పి ఛిన్దన్తే హత్థపాదమ్పి ఛిన్దన్తే కణ్ణమ్పి ఛిన్దన్తే నాసమ్పి ఛిన్దన్తే కణ్ణనాసమ్పి ఛిన్దన్తే బిలఙ్గథాలికమ్పి కరోన్తే సఙ్ఖముణ్డికమ్పి కరోన్తే రాహుముఖమ్పి కరోన్తే జోతిమాలికమ్పి కరోన్తే హత్థపజ్జోతికమ్పి కరోన్తే ఏరకవత్తికమ్పి కరోన్తే చీరకవాసికమ్పి కరోన్తే ఏణేయ్యకమ్పి కరోన్తే బలిసమంసికమ్పి కరోన్తే కహాపణికమ్పి కరోన్తే ఖారాపతచ్ఛికమ్పి కరోన్తే పలిఘపరివత్తికమ్పి కరోన్తే పలాలపీఠకమ్పి కరోన్తే తత్తేనపి తేలేన ఓసిఞ్చన్తే సునఖేహిపి ఖాదాపేన్తే జీవన్తమ్పి సూలే ఉత్తాసేన్తే అసినాపి సీసం ఛిన్దన్తే. తత్ర, భిక్ఖవే, పణ్డితస్స ఏవం హోతి – ‘యథారూపానం ఖో పాపకానం కమ్మానం హేతు రాజానో చోరం ఆగుచారిం గహేత్వా వివిధా కమ్మకారణా కారేన్తి కసాహిపి తాళేన్తి, వేత్తేహిపి తాళేన్తి, అద్ధదణ్డకేహిపి తాళేన్తి, హత్థమ్పి ఛిన్దన్తి, పాదమ్పి ఛిన్దన్తి, హత్థపాదమ్పి ఛిన్దన్తి, కణ్ణమ్పి ఛిన్దన్తి, నాసమ్పి ఛిన్దన్తి, కణ్ణనాసమ్పి ఛిన్దన్తి, బిలఙ్గథాలికమ్పి కరోన్తి, సఙ్ఖముణ్డికమ్పి కరోన్తి, రాహుముఖమ్పి కరోన్తి, జోతిమాలికమ్పి కరోన్తి, హత్థపజ్జోతికమ్పి కరోన్తి, ఏరకవత్తికమ్పి కరోన్తి, చీరకవాసికమ్పి కరోన్తి, ఏణేయ్యకమ్పి కరోన్తి, బలిసమంసికమ్పి కరోన్తి, కహాపణికమ్పి కరోన్తి, ఖారాపతచ్ఛికమ్పి కరోన్తి, పలిఘపరివత్తికమ్పి కరోన్తి, పలాలపీఠకమ్పి కరోన్తి, తత్తేనపి తేలేన ఓసిఞ్చన్తి, సునఖేహిపి ఖాదాపేన్తి, జీవన్తమ్పి సూలే ఉత్తాసేన్తి, అసినాపి సీసం ఛిన్దన్తి, న తే ధమ్మా మయి సంవిజ్జన్తి, అహఞ్చ న తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామీ’తి. ఇదమ్పి, భిక్ఖవే, పణ్డితో దుతియం దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదేతి.

౨౫౫. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, పణ్డితం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం వా సేమానం, యానిస్స పుబ్బే కల్యాణాని కమ్మాని కతాని కాయేన సుచరితాని వాచాయ సుచరితాని మనసా సుచరితాని తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి…పే… సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహతం పబ్బతకూటానం ఛాయా సాయన్హసమయం పథవియా ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, పణ్డితం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం వా సేమానం యానిస్స పుబ్బే కల్యాణాని కమ్మాని కతాని కాయేన సుచరితాని వాచాయ సుచరితాని మనసా సుచరితాని తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. తత్ర, భిక్ఖవే, పణ్డితస్స ఏవం హోతి – ‘అకతం వత మే పాపం, అకతం లుద్దం, అకతం కిబ్బిసం; కతం కల్యాణం, కతం కుసలం, కతం భీరుత్తాణం. యావతా, భో, అకతపాపానం అకతలుద్దానం అకతకిబ్బిసానం కతకల్యాణానం కతకుసలానం కతభీరుత్తాణానం గతి తం గతిం పేచ్చ గచ్ఛామీ’తి. సో న సోచతి, న కిలమతి, న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. ఇదమ్పి, భిక్ఖవే, పణ్డితో తతియం దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదేతి.

‘‘స ఖో సో, భిక్ఖవే, పణ్డితో కాయేన సుచరితం చరిత్వా వాచాయ సుచరితం చరిత్వా మనసా సుచరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. యం ఖో తం, భిక్ఖవే, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఏకన్తం ఇట్ఠం ఏకన్తం కన్తం ఏకన్తం మనాప’న్తి, సగ్గమేవ తం సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఏకన్తం ఇట్ఠం ఏకన్తం కన్తం ఏకన్తం మనాప’న్తి. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, ఉపమాపి న సుకరా యావ సుఖా సగ్గా’’తి.

౨౫౬. ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సక్కా పన, భన్తే, ఉపమం కాతు’’న్తి? ‘‘సక్కా భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ సత్తహి రతనేహి సమన్నాగతో చతూహి చ ఇద్ధీహి తతోనిదానం సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదేతి. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స తదహుపోసథే పన్నరసే సీసంన్హాతస్స ఉపోసథికస్స ఉపరిపాసాదవరగతస్స దిబ్బం చక్కరతనం పాతుభవతి సహస్సారం సనేమికం సనాభికం సబ్బాకారపరిపూరం. తం దిస్వాన రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స ఏవం హోతి [ఏతదహోసి (స్యా. కం. క.)] – ‘సుతం ఖో పన మేతం యస్స రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స తదహుపోసథే పన్నరసే సీసంన్హాతస్స ఉపోసథికస్స ఉపరిపాసాదవరగతస్స దిబ్బం చక్కరతనం పాతుభవతి సహస్సారం సనేమికం సనాభికం సబ్బాకారపరిపూరం, సో హోతి రాజా చక్కవత్తీతి. అస్సం ను ఖో అహం రాజా చక్కవత్తీ’’’తి?

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో వామేన హత్థేన భిఙ్కారం గహేత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన చక్కరతనం అబ్భుక్కిరతి – ‘పవత్తతు భవం చక్కరతనం, అభివిజినాతు భవం చక్కరతన’న్తి. అథ ఖో తం, భిక్ఖవే, చక్కరతనం పురత్థిమం దిసం పవత్తతి. అన్వదేవ రాజా చక్కవత్తీ సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ. యస్మిం ఖో పన, భిక్ఖవే, పదేసే చక్కరతనం పతిట్ఠాతి తత్థ రాజా చక్కవత్తీ వాసం ఉపేతి సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ. యే ఖో పన, భిక్ఖవే, పురత్థిమాయ దిసాయ పటిరాజానో తే రాజానం చక్కవత్తిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘ఏహి ఖో, మహారాజ! స్వాగతం తే, మహారాజ [స్వాగతం మహారాజ (సీ. స్యా. కం. పీ.)]! సకం తే, మహారాజ! అనుసాస, మహారాజా’తి. రాజా చక్కవత్తీ ఏవమాహ – ‘పాణో న హన్తబ్బో, అదిన్నం నాదాతబ్బం, కామేసుమిచ్ఛా న చరితబ్బా, ముసా న భాసితబ్బా, మజ్జం న పాతబ్బం, యథాభుత్తఞ్చ భుఞ్జథా’తి. యే ఖో పన, భిక్ఖవే, పురత్థిమాయ దిసాయ పటిరాజానో తే రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స అనుయన్తా [అనుయుత్తా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భవన్తి [అహేసుం (స్యా. కం. క.)].

౨౫౭. ‘‘అథ ఖో తం, భిక్ఖవే, చక్కరతనం పురత్థిమం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా [అజ్ఝోగహేత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పచ్చుత్తరిత్వా దక్ఖిణం దిసం పవత్తతి…పే… దక్ఖిణం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా పచ్చుత్తరిత్వా పచ్ఛిమం దిసం పవత్తతి… పచ్ఛిమం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఉత్తరం దిసం పవత్తతి అన్వదేవ రాజా చక్కవత్తీ సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ. యస్మిం ఖో పన, భిక్ఖవే, పదేసే చక్కరతనం పతిట్ఠాతి తత్థ రాజా చక్కవత్తీ వాసం ఉపేతి సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ.

‘‘యే ఖో పన, భిక్ఖవే, ఉత్తరాయ దిసాయ పటిరాజానో తే రాజానం చక్కవత్తిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘ఏహి ఖో, మహారాజ! స్వాగతం తే, మహారాజ! సకం తే, మహారాజ! అనుసాస, మహారాజా’తి. రాజా చక్కవత్తీ ఏవమాహ – ‘పాణో న హన్తబ్బో, అదిన్నం నాదాతబ్బం, కామేసుమిచ్ఛా న చరితబ్బా, ముసా న భాసితబ్బా, మజ్జం న పాతబ్బం; యథాభుత్తఞ్చ భుఞ్జథా’తి. యే ఖో పన, భిక్ఖవే, ఉత్తరాయ దిసాయ పటిరాజానో తే రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స అనుయన్తా భవన్తి.

‘‘అథ ఖో తం, భిక్ఖవే, చక్కరతనం సముద్దపరియన్తం పథవిం అభివిజినిత్వా తమేవ రాజధానిం పచ్చాగన్త్వా రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స అన్తేపురద్వారే అక్ఖాహతం మఞ్ఞే తిట్ఠతి రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స అన్తేపురద్వారం ఉపసోభయమానం. రఞ్ఞో, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స ఏవరూపం చక్కరతనం పాతుభవతి.

౨౫౮. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స హత్థిరతనం పాతుభవతి – సబ్బసేతో సత్తప్పతిట్ఠో ఇద్ధిమా వేహాసఙ్గమో ఉపోసథో నామ నాగరాజా. తం దిస్వాన రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స చిత్తం పసీదతి – ‘భద్దకం వత, భో, హత్థియానం, సచే దమథం ఉపేయ్యా’తి. అథ ఖో తం, భిక్ఖవే, హత్థిరతనం సేయ్యథాపి నామ భద్దో హత్థాజానీయో దీఘరత్తం సుపరిదన్తో ఏవమేవ దమథం ఉపేతి. భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ తమేవ హత్థిరతనం వీమంసమానో పుబ్బణ్హసమయం అభిరుహిత్వా సముద్దపరియన్తం పథవిం అనుసంయాయిత్వా తమేవ రాజధానిం పచ్చాగన్త్వా పాతరాసమకాసి. రఞ్ఞో, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స ఏవరూపం హత్థిరతనం పాతుభవతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స అస్సరతనం పాతుభవతి – సబ్బసేతో కాళసీసో ముఞ్జకేసో ఇద్ధిమా వేహాసఙ్గమో వలాహకో నామ అస్సరాజా. తం దిస్వాన రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స చిత్తం పసీదతి – ‘భద్దకం వత, భో, అస్సయానం, సచే దమథం ఉపేయ్యా’తి. అథ ఖో తం, భిక్ఖవే, అస్సరతనం సేయ్యథాపి నామ భద్దో అస్సాజానీయో దీఘరత్తం సుపరిదన్తో ఏవమేవ దమథం ఉపేతి. భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ తమేవ అస్సరతనం వీమంసమానో పుబ్బణ్హసమయం అభిరుహిత్వా సముద్దపరియన్తం పథవిం అనుసంయాయిత్వా తమేవ రాజధానిం పచ్చాగన్త్వా పాతరాసమకాసి. రఞ్ఞో, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స ఏవరూపం అస్సరతనం పాతుభవతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స మణిరతనం పాతుభవతి. సో హోతి మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో. తస్స ఖో పన, భిక్ఖవే, మణిరతనస్స ఆభా సమన్తా యోజనం ఫుటా హోతి. భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ తమేవ మణిరతనం వీమంసమానో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా మణిం ధజగ్గం ఆరోపేత్వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ పాయాసి. యే ఖో పన, భిక్ఖవే, సమన్తా గామా అహేసుం తే తేనోభాసేన కమ్మన్తే పయోజేసుం ‘దివా’తి మఞ్ఞమానా. రఞ్ఞో, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స ఏవరూపం మణిరతనం పాతుభవతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స ఇత్థిరతనం పాతుభవతి. సా అభిరూపా దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా నాతిదీఘా నాతిరస్సా నాతికిసా నాతిథూలా నాతికాళికా [నాతికాళీ (సీ. పీ.)] నాచ్చోదాతా, అతిక్కన్తా మానుసం వణ్ణం, అప్పత్తా దిబ్బం వణ్ణం. తస్స ఖో పన, భిక్ఖవే, ఇత్థిరతనస్స ఏవరూపో కాయసమ్ఫస్సో హోతి సేయ్యథాపి నామ తూలపిచునో వా కప్పాసపిచునో వా. తస్స ఖో పన, భిక్ఖవే, ఇత్థిరతనస్స సీతే ఉణ్హాని గత్తాని హోన్తి, ఉణ్హే సీతాని గత్తాని హోన్తి. తస్స ఖో పన, భిక్ఖవే, ఇత్థిరతనస్స కాయతో చన్దనగన్ధో వాయతి, ముఖతో ఉప్పలగన్ధో వాయతి. తం ఖో పన, భిక్ఖవే, ఇత్థిరతనం రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స పుబ్బుట్ఠాయినీ హోతి పచ్ఛానిపాతినీ కింకారపటిస్సావినీ మనాపచారినీ పియవాదినీ. తం ఖో పన, భిక్ఖవే, ఇత్థిరతనం రాజానం చక్కవత్తిం మనసాపి నో అతిచరతి, కుతో పన కాయేన? రఞ్ఞో, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స ఏవరూపం ఇత్థిరతనం పాతుభవతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స గహపతిరతనం పాతుభవతి. తస్స కమ్మవిపాకజం దిబ్బచక్ఖు పాతుభవతి, యేన నిధిం పస్సతి సస్సామికమ్పి అస్సామికమ్పి. సో రాజానం చక్కవత్తిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అప్పోస్సుక్కో త్వం, దేవ, హోహి. అహం తే ధనేన ధనకరణీయం [ధనేన కరణీయం (క.)] కరిస్సామీ’తి. భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ తమేవ గహపతిరతనం వీమంసమానో నావం అభిరుహిత్వా మజ్ఝే గఙ్గాయ నదియా సోతం ఓగాహిత్వా [ఓగహేత్వా (సీ. పీ.)] గహపతిరతనం ఏతదవోచ – ‘అత్థో మే, గహపతి, హిరఞ్ఞసువణ్ణేనా’తి. ‘తేన హి, మహారాజ, ఏకం తీరం నావా ఉపేతూ’తి. ‘ఇధేవ మే, గహపతి, అత్థో హిరఞ్ఞసువణ్ణేనా’తి. అథ ఖో తం, భిక్ఖవే, గహపతిరతనం ఉభోహి హత్థేహి ఉదకే ఓమసిత్వా పూరం హిరఞ్ఞసువణ్ణస్స కుమ్భిం ఉద్ధరిత్వా రాజానం చక్కవత్తిం ఏతదవోచ – ‘అలమేత్తావతా, మహారాజ! కతమేత్తావతా, మహారాజ! పూజితమేత్తావతా, మహారాజా’తి. రాజా చక్కవత్తీ ఏవమాహ – ‘అలమేత్తావతా, గహపతి! కతమేత్తావతా, గహపతి! పూజితమేత్తావతా, గహపతీ’తి. రఞ్ఞో, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స ఏవరూపం గహపతిరతనం పాతుభవతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స పరిణాయకరతనం పాతుభవతి – పణ్డితో బ్యత్తో మేధావీ పటిబలో రాజానం చక్కవత్తిం ఉపయాపేతబ్బం ఉపయాపేతుం [ఉపట్ఠపేతబ్బం ఉపట్ఠపేతుం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అపయాపేతబ్బం అపయాపేతుం ఠపేతబ్బం ఠపేతుం. సో రాజానం చక్కవత్తిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అప్పోస్సుక్కో త్వం, దేవ, హోహి. అహమనుసాసిస్సామీ’తి. రఞ్ఞో, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స ఏవరూపం పరిణాయకరతనం పాతుభవతి. రాజా, భిక్ఖవే, చక్కవత్తీ ఇమేహి సత్తహి రతనేహి సమన్నాగతో హోతి.

౨౫౯. ‘‘కతమాహి చతూహి ఇద్ధీహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ అభిరూపో హోతి దస్సనీయో పాసాదికో పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో అతివియ అఞ్ఞేహి మనుస్సేహి. రాజా, భిక్ఖవే, చక్కవత్తీ ఇమాయ పఠమాయ ఇద్ధియా సమన్నాగతో హోతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ దీఘాయుకో హోతి చిరట్ఠితికో అతివియ అఞ్ఞేహి మనుస్సేహి. రాజా, భిక్ఖవే, చక్కవత్తీ ఇమాయ దుతియాయ ఇద్ధియా సమన్నాగతో హోతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ అప్పాబాధో హోతి అప్పాతఙ్కో సమవేపాకినియా గహణియా సమన్నాగతో నాతిసీతాయ నాచ్చుణ్హాయ అతివియ అఞ్ఞేహి మనుస్సేహి. రాజా, భిక్ఖవే, చక్కవత్తీ ఇమాయ తతియాయ ఇద్ధియా సమన్నాగతో హోతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ బ్రాహ్మణగహపతికానం పియో హోతి మనాపో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పితా పుత్తానం పియో హోతి మనాపో, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ బ్రాహ్మణగహపతికానం పియో హోతి మనాపో. రఞ్ఞోపి, భిక్ఖవే, చక్కవత్తిస్స బ్రాహ్మణగహపతికా పియా హోన్తి మనాపా. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పితు పుత్తా పియా హోన్తి మనాపా, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞోపి చక్కవత్తిస్స బ్రాహ్మణగహపతికా పియా హోన్తి మనాపా.

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ చతురఙ్గినియా సేనాయ ఉయ్యానభూమిం నియ్యాసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణగహపతికా రాజానం చక్కవత్తిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘అతరమానో, దేవ, యాహి యథా తం మయం చిరతరం పస్సేయ్యామా’తి. రాజాపి, భిక్ఖవే, చక్కవత్తీ సారథిం ఆమన్తేసి – ‘అతరమానో, సారథి, పేసేహి యథా మం బ్రాహ్మణగహపతికా చిరతరం పస్సేయ్యు’న్తి. రాజా, భిక్ఖవే, చక్కవత్తీ ఇమాయ చతుత్థాయ ఇద్ధియా సమన్నాగతో హోతి. రాజా, భిక్ఖవే, చక్కవత్తీ ఇమాహి చతూహి ఇద్ధీహి సమన్నాగతో హోతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను ఖో రాజా చక్కవత్తీ ఇమేహి సత్తహి రతనేహి సమన్నాగతో ఇమాహి చతూహి చ ఇద్ధీహి తతోనిదానం సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదియేథా’’తి? ‘‘ఏకమేకేనపి, భన్తే, రతనేన [తేన రతనేన (సీ.)] సమన్నాగతో రాజా చక్కవత్తీ తతోనిదానం సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదియేథ, కో పన వాదో సత్తహి రతనేహి చతూహి చ ఇద్ధీహీ’’తి?

౨౬౦. అథ ఖో భగవా పరిత్తం పాణిమత్తం పాసాణం గహేత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమో ను ఖో మహన్తతరో – యో చాయం మయా పరిత్తో పాణిమత్తో పాసాణో గహితో యో చ హిమవా పబ్బతరాజా’’తి? ‘‘అప్పమత్తకో అయం, భన్తే, భగవతా పరిత్తో పాణిమత్తో పాసాణో గహితో; హిమవన్తం పబ్బతరాజానం ఉపనిధాయ సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి; కలభాగమ్పి న ఉపేతి; ఉపనిధమ్పి న ఉపేతీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యం రాజా చక్కవత్తీ సత్తహి రతనేహి సమన్నాగతో చతూహి చ ఇద్ధీహి తతోనిదానం సుఖం సోమనస్సం పటిసంవేదేతి తం దిబ్బస్స సుఖస్స ఉపనిధాయ సఙ్ఖమ్పి న ఉపేతి; కలభాగమ్పి న ఉపేతి; ఉపనిధమ్పి న ఉపేతి’’.

‘‘స ఖో సో, భిక్ఖవే, పణ్డితో సచే కదాచి కరహచి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి, యాని తాని ఉచ్చాకులాని – ఖత్తియమహాసాలకులం వా బ్రాహ్మణమహాసాలకులం వా గహపతిమహాసాలకులం వా తథారూపే కులే పచ్చాజాయతి అడ్ఢే మహద్ధనే మహాభోగే పహూతజాతరూపరజతే పహూతవిత్తూపకరణే పహూతధనధఞ్ఞే. సో చ హోతి అభిరూపో దస్సనీయో పాసాదికో పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో, లాభీ అన్నస్స పానస్స వత్థస్స యానస్స మాలాగన్ధవిలేపనస్స సేయ్యావసథపదీపేయ్యస్స. సో కాయేన సుచరితం చరతి, వాచాయ సుచరితం చరతి, మనసా సుచరితం చరతి. సో కాయేన సుచరితం చరిత్వా, వాచాయ సుచరితం చరిత్వా, మనసా సుచరితం చరిత్వా, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అక్ఖధుత్తో పఠమేనేవ కటగ్గహేన మహన్తం భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛేయ్య; అప్పమత్తకో సో, భిక్ఖవే, కటగ్గహో యం సో అక్ఖధుత్తో పఠమేనేవ కటగ్గహేన మహన్తం భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛేయ్య. అథ ఖో అయమేవ తతో మహన్తతరో కటగ్గహో యం సో పణ్డితో కాయేన సుచరితం చరిత్వా, వాచాయ సుచరితం చరిత్వా, మనసా సుచరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. అయం, భిక్ఖవే, కేవలా పరిపూరా పణ్డితభూమీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

బాలపణ్డితసుత్తం నిట్ఠితం నవమం.