౨. మహాసుఞ్ఞతసుత్తం
౧౮౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ కపిలవత్థుం పిణ్డాయ పావిసి. కపిలవత్థుస్మిం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన కాళఖేమకస్స సక్కస్స విహారో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. తేన ఖో పన సమయేన కాళఖేమకస్స సక్కస్స విహారే సమ్బహులాని సేనాసనాని పఞ్ఞత్తాని హోన్తి. అద్దసా ఖో భగవా కాళఖేమకస్స సక్కస్స విహారే సమ్బహులాని సేనాసనాని పఞ్ఞత్తాని. దిస్వాన భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘సమ్బహులాని ఖో కాళఖేమకస్స సక్కస్స విహారే సేనాసనాని పఞ్ఞత్తాని. సమ్బహులా ను ఖో ఇధ భిక్ఖూ విహరన్తీ’’తి.
౧౮౬. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఆనన్దో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం ఘటాయ సక్కస్స విహారే చీవరకమ్మం కరోతి. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన ఘటాయ సక్కస్స విహారో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘సమ్బహులాని ఖో, ఆనన్ద, కాళఖేమకస్స సక్కస్స విహారే సేనాసనాని పఞ్ఞత్తాని. సమ్బహులా ను ఖో ఏత్థ భిక్ఖూ విహరన్తీ’’తి? ‘‘సమ్బహులాని, భన్తే, కాళఖేమకస్స సక్కస్స విహారే సేనాసనాని పఞ్ఞత్తాని. సమ్బహులా భిక్ఖూ ఏత్థ విహరన్తి. చీవరకారసమయో నో, భన్తే, వత్తతీ’’తి.
‘‘న ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు సోభతి సఙ్గణికారామో సఙ్గణికరతో సఙ్గణికారామతం అనుయుత్తో గణారామో గణరతో గణసమ్ముదితో. సో వతానన్ద, భిక్ఖు సఙ్గణికారామో సఙ్గణికరతో సఙ్గణికారామతం అనుయుత్తో గణారామో గణరతో గణసమ్ముదితో యం తం నేక్ఖమ్మసుఖం పవివేకసుఖం ఉపసమసుఖం సమ్బోధిసుఖం [సమ్బోధసుఖం (సీ. పీ.), సమ్బోధసుఖం చిత్తేకగ్గతాసుఖం (క.) ఉపరి అరణవిభఙ్గసుత్తే పన సమ్బోధిసుఖన్త్వేవ దిస్సతి] తస్స సుఖస్స నికామలాభీ భవిస్సతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. యో చ ఖో సో, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏకో గణస్మా వూపకట్ఠో విహరతి తస్సేతం భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం యం తం నేక్ఖమ్మసుఖం పవివేకసుఖం ఉపసమసుఖం సమ్బోధిసుఖం తస్స సుఖస్స నికామలాభీ భవిస్సతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీతి – ఠానమేతం విజ్జతి.
‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు సఙ్గణికారామో సఙ్గణికరతో సఙ్గణికారామతం అనుయుత్తో గణారామో గణరతో గణసమ్ముదితో సామాయికం వా కన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతి అసామాయికం వా అకుప్పన్తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. యో చ ఖో సో, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏకో గణస్మా వూపకట్ఠో విహరతి తస్సేతం భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం సామాయికం వా కన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతి అసామాయికం వా అకుప్పన్తి – ఠానమేతం విజ్జతి.
‘‘నాహం, ఆనన్ద, ఏకం రూపమ్పి [ఏకరూపమ్పి (సీ.)] సమనుపస్సామి యత్థ రత్తస్స యథాభిరతస్స రూపస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా న ఉప్పజ్జేయ్యుం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సూపాయాసా.
౧౮౭. ‘‘అయం ఖో పనానన్ద, విహారో తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధో యదిదం – సబ్బనిమిత్తానం అమనసికారా అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరితుం [విహరతం (క. సీ.), విహరతి (స్యా. కం. క.)]. తత్ర చే, ఆనన్ద, తథాగతం ఇమినా విహారేన విహరన్తం భవన్తి [భగవన్తం (సీ. స్యా. కం. క.)] ఉపసఙ్కమితారో భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో రాజానో రాజమహామత్తా తిత్థియా తిత్థియసావకా. తత్రానన్ద, తథాగతో వివేకనిన్నేనేవ చిత్తేన వివేకపోణేన వివేకపబ్భారేన వూపకట్ఠేన నేక్ఖమ్మాభిరతేన బ్యన్తీభూతేన సబ్బసో ఆసవట్ఠానీయేహి ధమ్మేహి అఞ్ఞదత్థు ఉయ్యోజనికపటిసంయుత్తంయేవ కథం కత్తా హోతి. తస్మాతిహానన్ద, భిక్ఖు చేపి ఆకఙ్ఖేయ్య – ‘అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి, తేనానన్ద, భిక్ఖునా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సణ్ఠపేతబ్బం సన్నిసాదేతబ్బం ఏకోది కాతబ్బం సమాదహాతబ్బం.
౧౮౮. ‘‘కథఞ్చానన్ద, భిక్ఖు అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సణ్ఠపేతి సన్నిసాదేతి ఏకోదిం కరోతి [ఏకోదికరోతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సమాదహతి? ఇధానన్ద, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి…పే… దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సణ్ఠపేతి సన్నిసాదేతి ఏకోదిం కరోతి సమాదహతి. సో అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం మనసి కరోతి. తస్స అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం మనసికరోతో సుఞ్ఞతాయ చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి. ఏవం సన్తమేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏవం పజానాతి – ‘అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం ఖో మే మనసికరోతో అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతాయ చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సో బహిద్ధా సుఞ్ఞతం మనసి కరోతి…పే… సో అజ్ఝత్తబహిద్ధా సుఞ్ఞతం మనసి కరోతి …పే… సో ఆనేఞ్జం మనసి కరోతి. తస్స ఆనేఞ్జం మనసికరోతో ఆనేఞ్జాయ చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి. ఏవం సన్తమేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏవం పజానాతి – ‘ఆనేఞ్జం ఖో మే మనసికరోతో ఆనేఞ్జాయ చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.
‘‘తేనానన్ద, భిక్ఖునా తస్మింయేవ పురిమస్మిం సమాధినిమిత్తే అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సణ్ఠపేతబ్బం సన్నిసాదేతబ్బం ఏకోది కాతబ్బం సమాదహాతబ్బం. సో అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం మనసి కరోతి. తస్స అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం మనసికరోతో అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. ఏవం సన్తమేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏవం పజానాతి – ‘అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతం ఖో మే మనసికరోతో అజ్ఝత్తం సుఞ్ఞతాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సో బహిద్ధా సుఞ్ఞతం మనసి కరోతి…పే… సో అజ్ఝత్తబహిద్ధా సుఞ్ఞతం మనసి కరోతి…పే… సో ఆనేఞ్జం మనసి కరోతి. తస్స ఆనేఞ్జం మనసికరోతో ఆనేఞ్జాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. ఏవం సన్తమేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏవం పజానాతి – ‘ఆనేఞ్జం ఖో మే మనసికరోతో ఆనేఞ్జాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.
౧౮౯. ‘‘తస్స చే, ఆనన్ద, భిక్ఖునో ఇమినా విహారేన విహరతో చఙ్కమాయ చిత్తం నమతి, సో చఙ్కమతి – ‘ఏవం మం చఙ్కమన్తం నాభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవిస్సన్తీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. తస్స చే, ఆనన్ద, భిక్ఖునో ఇమినా విహారేన విహరతో ఠానాయ చిత్తం నమతి, సో తిట్ఠతి – ‘ఏవం మం ఠితం నాభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవిస్సన్తీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. తస్స చే, ఆనన్ద, భిక్ఖునో ఇమినా విహారేన విహరతో నిసజ్జాయ చిత్తం నమతి, సో నిసీదతి – ‘ఏవం మం నిసిన్నం నాభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవిస్సన్తీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. తస్స చే, ఆనన్ద, భిక్ఖునో ఇమినా విహారేన విహరతో సయనాయ చిత్తం నమతి, సో సయతి – ‘ఏవం మం సయన్తం నాభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవిస్సన్తీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.
‘‘తస్స చే, ఆనన్ద, భిక్ఖునో ఇమినా విహారేన విహరతో కథాయ [భస్సాయ (సీ.), భాసాయ (స్యా. కం. పీ.)] చిత్తం నమతి, సో – ‘యాయం కథా హీనా గమ్మా పోథుజ్జనికా అనరియా అనత్థసంహితా న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి, సేయ్యథిదం – రాజకథా చోరకథా మహామత్తకథా సేనాకథా భయకథా యుద్ధకథా అన్నకథా పానకథా వత్థకథా సయనకథా మాలాకథా గన్ధకథా ఞాతికథా యానకథా గామకథా నిగమకథా నగరకథా జనపదకథా ఇత్థికథా సురాకథా విసిఖాకథా కుమ్భట్ఠానకథా పుబ్బపేతకథా నానత్తకథా లోకక్ఖాయికా సముద్దక్ఖాయికా ఇతిభవాభవకథా ఇతి వా ఇతి – ఏవరూపిం కథం న కథేస్సామీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. యా చ ఖో అయం, ఆనన్ద, కథా అభిసల్లేఖికా చేతోవినీవరణసప్పాయా [చేతోవిచారణసప్పాయా (సీ. స్యా. కం.), చేతోవివరణసప్పాయా (పీ.)] ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, సేయ్యథిదం – అప్పిచ్ఛకథా సన్తుట్ఠికథా పవివేకకథా అసంసగ్గకథా వీరియారమ్భకథా సీలకథా సమాధికథా పఞ్ఞాకథా విముత్తికథా విముత్తిఞాణదస్సనకథా ఇతి – ‘ఏవరూపిం కథం కథేస్సామీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.
‘‘తస్స చే, ఆనన్ద, భిక్ఖునో ఇమినా విహారేన విహరతో వితక్కాయ చిత్తం నమతి, సో – ‘యే తే వితక్కా హీనా గమ్మా పోథుజ్జనికా అనరియా అనత్థసంహితా న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తన్తి, సేయ్యథిదం – కామవితక్కో బ్యాపాదవితక్కో విహింసావితక్కో ఇతి ఏవరూపే వితక్కే [ఏవరూపేన వితక్కేన (సీ. స్యా. కం. క.)] న వితక్కేస్సామీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. యే చ ఖో ఇమే, ఆనన్ద, వితక్కా అరియా నియ్యానికా నియ్యన్తి తక్కరస్స సమ్మాదుక్ఖక్ఖయాయ, సేయ్యథిదం – నేక్ఖమ్మవితక్కో అబ్యాపాదవితక్కో అవిహింసావితక్కో ఇతి – ‘ఏవరూపే వితక్కే [ఏవరూపేన వితక్కేన (క.)] వితక్కేస్సామీ’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.
౧౯౦. ‘‘పఞ్చ ఖో ఇమే, ఆనన్ద, కామగుణా. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా – ఇమే ఖో, ఆనన్ద, పఞ్చ కామగుణా యత్థ భిక్ఖునా అభిక్ఖణం సకం చిత్తం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘అత్థి ను ఖో మే ఇమేసు పఞ్చసు కామగుణేసు అఞ్ఞతరస్మిం వా అఞ్ఞతరస్మిం వా ఆయతనే ఉప్పజ్జతి చేతసో సముదాచారో’తి? సచే, ఆనన్ద, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం పజానాతి – ‘అత్థి ఖో మే ఇమేసు పఞ్చసు కామగుణేసు అఞ్ఞతరస్మిం వా అఞ్ఞతరస్మిం వా ఆయతనే ఉప్పజ్జతి చేతసో సముదాచారో’తి, ఏవం సన్తమేతం [ఏవం సన్తం (అట్ఠ.)], ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏవం పజానాతి – ‘యో ఖో ఇమేసు పఞ్చసు కామగుణేసు ఛన్దరాగో సో మే నప్పహీనో’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. సచే పనానన్ద, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం పజానాతి – ‘నత్థి ఖో మే ఇమేసు పఞ్చసు కామగుణేసు అఞ్ఞతరస్మిం వా అఞ్ఞతరస్మిం వా ఆయతనే ఉప్పజ్జతి చేతసో సముదాచారో’తి, ఏవం సన్తమేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏవం పజానాతి – ‘యో ఖో ఇమేసు పఞ్చసు కామగుణేసు ఛన్దరాగో సో మే పహీనో’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి.
౧౯౧. ‘‘పఞ్చ ఖో ఇమే, ఆనన్ద, ఉపాదానక్ఖన్ధా యత్థ భిక్ఖునా ఉదయబ్బయానుపస్సినా విహాతబ్బం – ‘ఇతి రూపం ఇతి రూపస్స సముదయో ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో, ఇతి వేదనా… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి. తస్స ఇమేసు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సినో విహరతో యో పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు అస్మిమానో సో పహీయతి. ఏవం సన్తమేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఏవం పజానాతి – ‘యో ఖో ఇమేసు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు అస్మిమానో సో మే పహీనో’తి. ఇతిహ తత్థ సమ్పజానో హోతి. ఇమే ఖో తే, ఆనన్ద, ధమ్మా ఏకన్తకుసలా కుసలాయాతికా [ధమ్మా ఏకన్తకుసలాయతికా (సబ్బత్థ) అట్ఠకథాటీకా ఓలోకేతబ్బా] అరియా లోకుత్తరా అనవక్కన్తా పాపిమతా. తం కిం మఞ్ఞసి, ఆనన్ద, కం అత్థవసం సమ్పస్సమానో అరహతి సావకో సత్థారం అనుబన్ధితుం అపి పణుజ్జమానో’’తి [అపి పనుజ్జమానోపీతి (క. సీ.), అపి పయుజ్జమానోతి (స్యా. కం. పీ.)]? ‘‘భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా భగవంపటిసరణా. సాధు వత, భన్తే, భగవన్తంయేవ పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి.
౧౯౨. ‘‘న ఖో, ఆనన్ద, అరహతి సావకో సత్థారం అనుబన్ధితుం, యదిదం సుత్తం గేయ్యం వేయ్యాకరణం తస్స హేతు [వేయ్యాకరణస్స హేతు (క.)]. తం కిస్స హేతు? దీఘరత్తస్స [దీఘరత్తం + అస్సాతి పదచ్ఛేదో] హి తే, ఆనన్ద, ధమ్మా సుతా ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. యా చ ఖో అయం, ఆనన్ద, కథా అభిసల్లేఖికా చేతోవినీవరణసప్పాయా ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమా అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, సేయ్యథిదం – అప్పిచ్ఛకథా సన్తుట్ఠికథా పవివేకకథా అసంసగ్గకథా వీరియారమ్భకథా సీలకథా సమాధికథా పఞ్ఞాకథా విముత్తికథా విముత్తిఞాణదస్సనకథా – ఏవరూపియా ఖో, ఆనన్ద, కథాయ హేతు అరహతి సావకో సత్థారం అనుబన్ధితుం అపి పణుజ్జమానో.
‘‘ఏవం సన్తే ఖో, ఆనన్ద, ఆచరియూపద్దవో హోతి, ఏవం సన్తే అన్తేవాసూపద్దవో హోతి, ఏవం సన్తే బ్రహ్మచారూపద్దవో హోతి.
౧౯౩. ‘‘కథఞ్చానన్ద, ఆచరియూపద్దవో హోతి? ఇధానన్ద, ఏకచ్చో సత్థా వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. తస్స తథావూపకట్ఠస్స విహరతో అన్వావత్తన్తి [అన్వావట్టన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బ్రాహ్మణగహపతికా నేగమా చేవ జానపదా చ. సో అన్వావత్తన్తేసు బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమేసు చేవ జానపదేసు చ ముచ్ఛం నికామయతి [ముచ్ఛతి కామయతి (సీ. పీ.) అట్ఠకథాయం పన న తథా దిస్సతి], గేధం ఆపజ్జతి, ఆవత్తతి బాహుల్లాయ. అయం వుచ్చతానన్ద, ఉపద్దవో [ఉపద్దుతో (సీ. పీ.)] ఆచరియో. ఆచరియూపద్దవేన అవధింసు నం పాపకా అకుసలా ధమ్మా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా [పోనోభవికా (సీ. పీ.)] సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, ఆచరియూపద్దవో హోతి.
౧౯౪. ‘‘కథఞ్చానన్ద, అన్తేవాసూపద్దవో హోతి? తస్సేవ ఖో పనానన్ద, సత్థు సావకో తస్స సత్థు వివేకమనుబ్రూహయమానో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. తస్స తథావూపకట్ఠస్స విహరతో అన్వావత్తన్తి బ్రాహ్మణగహపతికా నేగమా చేవ జానపదా చ. సో అన్వావత్తన్తేసు బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమేసు చేవ జానపదేసు చ ముచ్ఛం నికామయతి, గేధం ఆపజ్జతి, ఆవత్తతి బాహుల్లాయ. అయం వుచ్చతానన్ద, ఉపద్దవో అన్తేవాసీ. అన్తేవాసూపద్దవేన అవధింసు నం పాపకా అకుసలా ధమ్మా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, అన్తేవాసూపద్దవో హోతి.
౧౯౫. ‘‘కథఞ్చానన్ద, బ్రహ్మచారూపద్దవో హోతి? ఇధానన్ద, తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. సో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. తస్స తథావూపకట్ఠస్స విహరతో అన్వావత్తన్తి బ్రాహ్మణగహపతికా నేగమా చేవ జానపదా చ. సో అన్వావత్తన్తేసు బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమేసు చేవ జానపదేసు చ న ముచ్ఛం నికామయతి, న గేధం ఆపజ్జతి, న ఆవత్తతి బాహుల్లాయ. తస్సేవ ఖో పనానన్ద, సత్థు సావకో తస్స సత్థు వివేకమనుబ్రూహయమానో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. తస్స తథావూపకట్ఠస్స విహరతో అన్వావత్తన్తి బ్రాహ్మణగహపతికా నేగమా చేవ జానపదా చ. సో అన్వావత్తన్తేసు బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమేసు చేవ జానపదేసు చ ముచ్ఛం నికామయతి, గేధం ఆపజ్జతి, ఆవత్తతి బాహుల్లాయ. అయం వుచ్చతానన్ద, ఉపద్దవో బ్రహ్మచారీ. బ్రహ్మచారూపద్దవేన అవధింసు నం పాపకా అకుసలా ధమ్మా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, బ్రహ్మచారూపద్దవో హోతి.
‘‘తత్రానన్ద, యో చేవాయం ఆచరియూపద్దవో, యో చ అన్తేవాసూపద్దవో అయం తేహి బ్రహ్మచారూపద్దవో దుక్ఖవిపాకతరో చేవ కటుకవిపాకతరో చ, అపి చ వినిపాతాయ సంవత్తతి.
౧౯౬. ‘‘తస్మాతిహ మం, ఆనన్ద, మిత్తవతాయ సముదాచరథ, మా సపత్తవతాయ. తం వో భవిస్సతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ.
‘‘కథఞ్చానన్ద, సత్థారం సావకా సపత్తవతాయ సముదాచరన్తి, నో మిత్తవతాయ? ఇధానన్ద, సత్థా సావకానం ధమ్మం దేసేతి అనుకమ్పకో హితేసీ అనుకమ్పం ఉపాదాయ – ‘ఇదం వో హితాయ, ఇదం వో సుఖాయా’తి. తస్స సావకా న సుస్సూసన్తి, న సోతం ఓదహన్తి, న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి, వోక్కమ్మ చ సత్థుసాసనా వత్తన్తి. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, సత్థారం సావకా సపత్తవతాయ సముదాచరన్తి, నో మిత్తవతాయ.
‘‘కథఞ్చానన్ద, సత్థారం సావకా మిత్తవతాయ సముదాచరన్తి, నో సపత్తవతాయ? ఇధానన్ద, సత్థా సావకానం ధమ్మం దేసేతి అనుకమ్పకో హితేసీ అనుకమ్పం ఉపాదాయ – ‘ఇదం వో హితాయ, ఇదం వో సుఖాయా’తి. తస్స సావకా సుస్సూసన్తి, సోతం ఓదహన్తి, అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి, న చ వోక్కమ సత్థుసాసనా వత్తన్తి. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, సత్థారం సావకా మిత్తవతాయ సముదాచరన్తి, నో సపత్తవతాయ.
‘‘తస్మాతిహ మం, ఆనన్ద, మిత్తవతాయ సముదాచరథ, మా సపత్తవతాయ. తం వో భవిస్సతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. న వో అహం, ఆనన్ద, తథా పరక్కమిస్సామి యథా కుమ్భకారో ఆమకే ఆమకమత్తే. నిగ్గయ్హ నిగ్గయ్హాహం, ఆనన్ద, వక్ఖామి; పవయ్హ పవయ్హ, ఆనన్ద, వక్ఖామి [పవయ్హ పవయ్హ (సీ. పీ.), పగ్గయ్హ పగ్గయ్హ ఆనన్ద వక్ఖామి (క.)]. యో సారో సో ఠస్సతీ’’తి.
ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.
మహాసుఞ్ఞతసుత్తం నిట్ఠితం దుతియం.